Reedukacja weteranów z niepełnosprawnością nabytą - urazowym uszkodzeniem mózgu (TBI). Założenia teoretyczne i rozwiązania praktyczne

Beata Borowska-Beszta

Abstrakt

Reeducation of veterans with acquired disability – traumatic brain injury (TBI). A theoretical assumptions and practical solutions

Among contemporary monographs and foreign scientific articles related to the issue of supporting disabled soldiers, the most attention is paid to the comprehensive rehabilitation of war veterans with acquired cognitive disabilities. Interestingly, in the rehabilitation of veterans, mainly psychologists write scientific studies and implement practically methods of support based on education - educational category. The greatest number of monographs and scientific articles is devoted to the complex cognitive rehabilitation of veterans with acquired cognitive disabilities. Interestingly, in rehabilitation psychologists use methods of interaction based on  education. The article is a clarification of concepts related to the reeducation of veterans with acquired disabilities due to traumatic brain injury (TBI). The content has been divided into sections on defining reeducation, reviewing the forms of health loss and veterans' functioning in World War II, the Korean War, the Vietnam War and the military conflict in Persian Gulf. Particular attention was devoted to the analysis and description of the traumatic brain injury and its effects in human functioning and reeducation supported by technology improving the everyday cognitive, psychological and social functioning of war veterans diagnosed as having TBI.

Słowa kluczowe: nauki społeczne, reedukacja, edukacja, weterani, niepełnosprawność nabyta, urazowe uszkodzenie mózgu, TBI
References

Błaszczak I. (2012), Związek edukacji zdrowotnej z andragogiczną koncepcją reedukacji dorosłych w ujęciu Lucjana Turosa [w]: Zdrowie Publiczne. Monografie. Prewencja pierwotna nowotworów ograniczeniawekspozycji na dym tytoniowy, J. Szymborski, W. Zatoński (red.), t. I, Warszawa,

147–158.

Błaszczak I. (2015), Wycieczka jako metoda pracy wychowawczej Uniwersytetu Ludowego w koncepcji Feliksa Popławskiego, Zeszyty Naukowe Turystyka i Rekreacja, 16 (2), 91–106.

Błaszczak I. (2016), Aktualne wyzwania andragogiki – umiejętność uczenia się jako kluczowa kompetencja adaptacyjna osób starszych [w:] Znane i nieznane oblicza starości jako obszar wyzwań dla społeczeństw XXI wieku, M.H. Herudzińska, I., Błaszczak (red.), 95–72.

Bogdanowicz M. (1991), Psychologia kliniczna dzieckawwieku przedszkolnym, WSiP, Warszawa.

Borowska-Beszta B. (2012), Niepełnosprawność w kontekstach kulturowych i teoretycznych, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.

Borowska-Beszta B. (2013), Etnografia stylu życia kultury dorosłych torunian z zaburzeniami rozwoju, Wydawnictwo Naukowe UMK, Toruń.

Borowska-Beszta B. (2018), Artefakty i technologia kultur wojskowych wspierająca weteranów z niepełnosprawnością, Kultura Współczesna, Niepełnosprawność i Technologia, 3 (102), 27–41.

Borowska-Beszta B., Wasilewska-Ostrowska K. (2019), Cultural Ableism in Poland during the Iron Curtain Period, International Journal of Psycho-Educational Sciences, 8 (1), 6–21.

Charlier P., Benmoussa N., Frśsch P., Huynh-Charlier I., Balzeaue A. (2018), Did Cro-Magnon 1 have neurofibromatosis type 1?, The Lancet, 391, 10127, 1259, https://www.thelancet.com/pdfs/journals/lancet/PIIS0140-6736(18)30495-1.pdf [dostęp: 17.05.2018].

Cślho C.A., De Ruyter F., Stein M. (1996), Treatment efficacy: Cognitive-communicative disorders resulting from traumatic brain injury in adults, Journal of Speech and Hearing Research, 39, 5–17.

Cole E. (1999), Cognitive prosthetics: An overview to a method of treatment, Neuro-Rehabilitation, 12, 39–51.

Czapów C., Jedlewski S. (1971), Pedagogika resocjalizacyjna, PWN, Warszawa.

Englandera J., Cifu D., Diaz-Arrastii R. (2014), Seizures after Traumatic Brain Injury, Arch Phys Med Rehabil., 95 (6): 1223–1224.

Evans J., Wilson B.A., Needham P., Brentnall S. (2003), Who makes good use of memory aids? Results of a survey of people with acquired brain injury, Journal of the International Neuropsychological Society, 9, 925–935.

Ferguson P.M., Nusbaum E. (2012), Disability Studies: What Is It and What Difference Dśs It Make?, Research&Practice for Persons with Severe Disabilities 37, 2, 70–80, http://www.iimhl.com/files/docs/20150415a.pdf [dostęp: 15.05.2018].

Goddy W. (1970), Admiral Lord Nelson’s Neurological Ilnesses, Section of the History of Medicine 63, 299–306, http://journals.sagepub.com/doi/pdf/10.1177/003591577006300341 [dostęp: 15.05.2018].

Jacobs K., Leopold A., Hendricksc D.J., Sampsonc E., Nardonea A., Lopezd K.B., Rumrilld P., Staufferd C., Eliasb E., Scherere M., Dembed J. (2017), Project Career: Perceived benefits of iPad apps among college students with Traumatic Brain Injury (TBI), Work 58 (2017), 45–50,  https://content.iospress.com/download/work/wor2596?id=work%2Fwor2596 [dostęp: 15.05.2018].

Kijak R. (2013), Niepełnosprawność Intelektualna. Między diagnozą a działaniem, Centrum Rozwoju Zasobów Ludzkich, Warszawa.

Kirsch N.L., Levine S.P., Fallon-Kreuger M., Jaros L. (1987), The microcomputer as an “orthotic” device for patients with cognitive deficits, Journal of Head Trauma Rehabilitation, 2 (4), 77–86.

Kulesza B., Litak J., Grochowski C., Kulesza J., Nogalski A. (2016), Urazowe uszkodzenie mózgu. Traumatic brain injury, Journal of Education, Health and Sport. 6 (12), 215–221.

LoPresti E.F., Mihailidis A., Kirsch N. (2004), Assistive technology for cognitive rehabilitation: State of the art, Neuropsychological Rehabilitation, 14 (1/2), 5–39.

Łukasiewicz R. (2010), Oddziaływanie resocjalizacyjne. Teoria, rzeczywistość, ponowoczesność, Studia społeczne, 2–3, 221–236.

Makowski A. (1994), Niedostosowanie społeczne młodzieży i jej resocjalizacja, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

McGeary M., Ford M.A., McCutchen S.R., Barnes D.K. (2007), A 21st century system for evaluating veterans for disability benefits, Committee on Medical Evaluation of Veterans for Disability Compensation, Board on Military and Veterans Health, 65–66.

Morawiak A. (2011), Kształcenie obywatelskie w dobie profesjonalizacji sił zbrojnych RP aspektem kształcenia dla bezpieczeństwa, Zeszyty Naukowe WSOWL, 3 (161).

Półturzycki J. (2002), Dydaktyka dla nauczycieli, wydanie rozszerzone i poprawione, Wydawnictwo Naukowe NOVUM, Płock.

Rosof B.M., Hernandez L.M. (2001), Gulf War Veterans. Treating Symptoms And Syndrome, National Academy Press Washington, D.C. Military Culture, https://www.defense.gov/News/Article/Article/1213804/translating-military-culture-to-the-civilian-workplace/ [dostęp: 18.05.2018].

Sękowska Z. (1982), Pedagogika specjalna. Zarys, PWN, Warszawa.

Schalock R., Kiernan W. (1990), Habilitation Planning for Adults with Developmental Disabilities, Springer Verlag, New York.

Sherry M. (2006), If only I had a brain: Deconstructing brain injury, Routledge, New York.

Sherry M. (2010), Disability Hate Crimes: Dśs Anyone Really Hate Disabled People?, Routledge, New York.

Sierankiewicz E. (1999), Opieka, wychowanie, terapiawdomach dziecka, Wydawnictwo Naukowe WSP, Kraków.

Skorny Z. (1992), Psychologia wychowawcza dla nauczycieli, WSiP, Warszawa.

Sochoń M. (2016), Opieka logopedyczna w Polsce [w:] Holistyczny wymiar medycyny współczesnej II, E. Krajewska-Kułak, C.R. Łukaszuk, J. Lewko, W. Kułak (red.), „Duchno” Piotr Duchnowski, Białystok, 185-201.

Sohlberg M.M. (2005), External Aids for Management of Memory Impairment [w:]. Rehabilitation For Traumatic Brain Injury, M. High, Jr. A.M. Sander, M.A. Struchen K.A. Hart (eds.), Oxford University Press, Oxford.

Turkington C., Harris J.R. (2006), The Encyclopedia of Learning Disabilities Second Edition, Facts on File, Inc. An Imprint of Info-base Publishing, New York.

Turos L. (1999), Andragogika ogólna, Wydawnictwo Żak, Warszawa.

Turos L. (2008), Andragogika reedukacji, Drukarnia J.J. Maciejewscy, Warszawa.

Wapiennik E., Piotrowicz R. (2002), Niepełnosprawny – pełnosprawny obywatel Europy, UKIE, Warszawa.

Van den Brśk M.D., Downes J., Johnson Z., Dayus B., Hilton N. (2000), Evaluation of an electronic memory aid in the neuropsychological rehabilitation of prospective memory deficits, Brain Injury, 14 (5), 455–462.

Zandhaug M. (2012), Clinical Continuum of Care and Natural History [w:] N.D. Zasler, D.I. Katz, R.D. Zafonte, Brain Injury Medicine, Demos Medical aPublishing.