Upełnomocnienie rodziców dziecka z niepełnosprawnością w oddziaływaniach edukacyjno-rehabilitacyjnych

Krystyna Barłóg

Abstrakt

W oddziaływaniach wspomagających w edukacji i rehabilitacji istotną rolę należy przypisać rodzicom, opiekunom dziecka z niepełnosprawnością. Rodzina w sytuacji pojawienia się dziecka z niepełnosprawnością doświadcza wielu problemów. Często sama oczekuje pomocy i wsparcia. Jednocześnie dla efektywności oddziaływań edukacyjno-rehabilitacyjnych, dla oczekiwanych celów i zadań oraz wielowymiarowych rezultatów korzystnych zmian w rozwoju dziecka niezbędna jest podmiotowa współpraca z rodzicami. Prowadzone już na ten temat badania naukowe potwierdzają, że uczestnictwo rodziców w regularnej, dwustronnej komunikacji ze specjalistami daje większe poczucie odpowiedzialności za dziecko z niepełnosprawnością ze strony wszystkich podmiotów edukacji i rehabilitacji.

Empowerment of parents of a child with a disability in educational and rehabilitation interactions
The parents and carers of a child with a disabiliyshould be attributed animportant role in the supporting interactions in education and rehabilitation. When a child with a disability appears, the family experiencesmany problems. Family membersoften expect help and suport themselves. At the same time, objective cooperation with parents isindispensable for the effectiveness of educational and rehabilitation interactions, the expected goals and tasks as well as multidimensional results of beneficial changes in the child's development. Scientific research already conducted on this subject confirms that the participation of parents in regular, bilateral communication with specialist sgives a greater sense of responsibility for a child with a disability form all education and rehabilitationentities.

Keywords: empowerment, cooperation, subjectivity, parents, education, rehabilitation

Słowa kluczowe: upełnomocnienie, współpraca, podmiotowość, rodzice, edukacja, rehabilitacja
References

Barłóg K. (2019), Dziecko ze specjalnymi potrzebami w rodzinie [w:] B. Szluz (red.), Doświadczanie niepełnosprawności w rodzinie, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.

Barłóg K. (2017), Oddziaływania terapeutyczno-wspomagające w pedagogice specjalnej [w:] K. Barłóg (red.), Metody i formy pracy z osobami o specjalnych potrzebach edukacyjnych i społecznych – perspektywa life-span, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.

Barłóg K. (red.) (2017), Wybrane konteksty i wyzwania współczesnej pedagogiki specjalnej, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.

Barłóg K. (2008), Wspomaganie rozwoju dzieci z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim w różnych formach edukacji wczesnoszkolnej, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.

Czapiński J. (red.) (2004), Psychologia pozytywna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Chodkowska M. (2017), Kontekst teoretyczny realizacji ról rodzicielskich w rodzinach z problemem niepełnosprawności [w:] K. Barłóg (red.), Wybrane konteksty i wyzwana współczesnej pedagogiki specjalnej, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.

Chodkowska M. (2019), Możliwości zastosowania teorii ról społecznych w diagnozowaniu funkcjonowania rodzin z problemem niepełnosprawności [w:] B. Szluz (red.), Doświadczanie niepełnosprawności w rodzinie, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.

Dykcik W. (2010), Tendencje rozwoju pedagogiki specjalnej. osiągnięcia naukowe i praktyka (z perspektywy 50-lecia pracy pedagogicznej z osobami z niepełnosprawnością, Wydawnictwo PTP, Poznań.

Egan G. (2002), Kompetentne pomaganie. Model pomocy oparty na procesie rozwiązywania problemów, przekł. J. Gilewicz, E. Lipska, Wydawnictwo Zysk i Ska, Poznań.

Karwowska-Struczyk M. (2006), Nisze ekologiczne a rozwój dziecka, Wydawnictwo IBE, Warszawa.

Krause A. (2011), Wstęp [w:] Niepełnosprawność. Rodzina z dzieckiem niepełnosprawnym, Niepełnosprawność – Dyskursy Pedagogiki Specjalnej, 6, 7–8

Kruś K. (2018), Relacje rodzinne i postawy rodzicielskie w retrospektywnej ocenie rodzeństwa osób z niepełnosprawnością intelektualną, Człowiek – Niepełnosprawność – Społeczeństwo, 1(39), 13–15.

Lulek B. (2017), Powinności – pozory – inicjowanie działania. Wyznaczniki relacji rodziców z nauczycielami w szkołach podstawowych [w:] Kultura. Przemiany. Edukacja. Myśl o wychowaniu. Teorie i zastosowania edukacyjne, t. 5, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów, 198–215.

Marmola M. (2017), Style radzenia sobie ze stresem przez matki dzieci z niepełnosprawnością, Kultura – Przemiany – Edukacja, t. 5, 267–281.

Meighan R. (1997), Wczesne wychowanie i kształcenie, przekł. J. Majchrzak [w:] Z. Kwieciński (red.), Nieobecne Dyskursy, cz. 5, Wydawnictwo UMK, Toruń.

Mielnik A., Pac-Kożuchowska E. (2019), Dziecko niepełnosprawne w rodzinie z problemami żywieniowymi [w:] Doświadczanie niepełnosprawności w rodzinie, B. Szluz (red.), Wydawnictwo

Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów, 65–78.

Mitchell D. (2016), Sprawdzone metody w edukacji specjalnej i włączającej. Strategie nauczania poparte badaniami, przekł.. J. Okuniewski, Wydawnictwo HARMINIA, Gdańsk.

Obuchowska I. (1991), Dziecko niepełnosprawne w rodzinie, Wydawnictwo WSiP, Warszawa.

Obuchowska I. (1999a), O procesie wyboru metod rehabilitacji [w:] R. Ossowski (red.), Kształcenie specjalne i integracyjne, Materiały z konferencji Kościelisko 11–13 marca, Wydawnictwo MEN, Warszawa.

Pisula E. (2011), Stres rodzicielski i percepcja doświadczeń związanych z opieką nad dzieckiem u rodziców dzieci z autyzmem uczestniczących w różnych formach terapii, Psychologia Rozwojowa, 3, 16, 75–88.

Pisula E. (2004), Potrzeby rodziców dzieci z zaburzeniami rozwoju [w:] Wspomaganie rozwoju i rehabilitacja dzieci z genetycznie uwarunkowanymi zespołami zaburzeń, W. Dykcik, A. Twardowski (red.), Wydawnictwo Naukowe Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego, Poznań.

Pisula E., Danielewicz D. (2007), Rodzice i rodzeństwo dzieci z zaburzeniami rozwoju, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.

Pisula E. (2008), Wybrane formy terapii i rehabilitacji osób z autyzmem, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.

Pisula E. (1998), Psychologiczne problemy rodziców dzieci zaburzeniami rozwoju, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa.

Rola J. (1995), Niepełnosprawność dziecka jako czynnik depresji u matki – uwarunkowania osobowe i środowiskowe [w:] M. Chodkowska (red.), Dziecko niepełnosprawne w rodzinie, Wydawnictwo UMCS, Lublin.

Sadowska L., Szpich E., Wójtowicz D., Mazur A. (2006), Odpowiedzialność rodzicielska w procesie rozwoju dziecka niepełnosprawnego, Przegląd Medyczny Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów, 11–21.

Sadowska S. (1996), Potrzeby i możliwości w zakresie pomocy rodzinie z dzieckiem upośledzonym umysłowo, Roczniki Pedagogiki Specjalnej, 7.

Sekułowicz M., Kwiatkowski P. (2013), Wypalenie się sił u rodziców dzieci z niepełnosprawnością – konstrukcja nowego narzędzia badawczego, Studia Edukacyjne, 25, 29–51.

Sekułowicz M. (2000), Matki dzieci niepełnosprawnych wobec problemów życiowych, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław.

Schaffer H.R. (2006), Psychologia dziecka, przekł. A. Wojciechowski, red. nauk. A. Brzezińska, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Sińska J. (2007), Opinie matek dzieci z zaburzeniami rozwoju na temat współpracy z profesjonalistami [w:] E. Pisula, D. Danielewicz (red.), Rodzina z dzieckiem z niepełnosprawnością,  Wydawnictwo Harmonia, Gdańsk.

Skórczyńska M. (2006), Współczesne tendencje we wczesnej interwencji dzieci zagrożonych niepełnosprawnością lub niepełnosprawnych, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.

Smykowska D. (2008), Współpraca szkoły z rodziną w zaspokajaniu potrzeb rozwojowych dziecka z lekkim upośledzeniem umysłowym, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.

Speck O. (2005), Niepełnosprawni w społeczeństwie. Podstawy ortopedagogiki, przekł. W. Zeidler, A. Skrzypek, D. Gącza, D. Szarkowicz, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, Gdańsk.

Szluz B. (2019), Doświadczanie niepełnosprawności w rodzinie, Wydawnictwo Uniwersytetu Rzeszowskiego, Rzeszów.

Twardowski A. (2012), Wczesne wspomaganie rozwoju dzieci z niepełnosprawnościami w środowisku rodzinnym, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, Poznań.

Twardowski A. (2006), Rola upełnomocnienia rodziców w procesie wczesnego wspomagania rozwoju dzieci z niepełnosprawnościami, Niepełnosprawność. Dyskursy Pedagogiki Specjalnej, 24, 200–210.

Twardowski A. (1991), Sytuacja rodzin dzieci niepełnosprawnych [w:] I. Obuchowska (red.), Dziecko niepełnosprawne w rodzinie, Wydawnictwo WSiP, Warszawa.

Żyta A. (2017), Rodzeństwo osób z głębszą niepełnosprawnością intelektualną, Oficyna Wydawnicza „Impuls”, Kraków.

Żyta A. (2013), Małżeństwo i rodzicielstwo osób z niepełnosprawnością intelektualną, Edukacja Dorosłych, 2, 60–71.