Metoda dialogów wizualno-werbalnych w terapii z dzieckiem niepełnosprawnym w wieku wczesnoszkolnym. Analiza indywidualnych przypadków

Małgorzata Karczmarzyk

Abstrakt

W niniejszym artykule chcę pokazać, na podstawie analizy indywidualnych przypadków, a także semiotycznej analizy wytworu, potencjał: komunikacyjny, semiotyczny i terapeutyczny, stwo-rzonej przeze mnie metody wizualno-werbalnej, która wpisuje się w znany już od dawna kierunek arteterapeutyczny. Zajmując się rysunkiem dziecka (Karczmarzyk 2011a, 2014b), znaczeniami dzieci i dorosłych na temat ikonografii malarstwa polskiego oraz europejskiego (Karczmarzyk, Wasilewska 2015), czy też ideą emancypacyjną rysunku dziecka (Karczmarzyk 2012), emancypacją w sztuce (Karczmarzyk 2015), kontynuuję swoje rozważania, otwierając się na poszukiwanie szerszego kontekstu (Karczmarzyk 2018) dotyczącego pedagogiki specjalnej i terapii. Metodą wykorzystaną w badaniu jest analiza indywidualnych przypadków, zaś oprócz techniki wywia-du stosuję również analizę semiotyczną, powstałego w trakcie badania, wytworu plastycznego (Rose 2010) oraz opis sesji arteterapeutycznej, która przebiega z wykorzystaniem metody dialogów wizualno-werbalnych.

The method of visual-verbal dialogues in the therapy with a disabled child in early education. Case studies
In this article, I would like to show, based on the analysis of three individual cases, the communication, semiotic and therapeutic potential of the method of visual-verbal dialogues. Dealing with child's drawing (Karczmarzyk 2011a, 2014b), meanings of children and adults about the iconography of Polish and European painting (Karczmarzyk, Wasilewska 2015), or the idea of emancipa-tion of child's drawing (Karczmarzyk 2012), emancipation in art (Karczmarzyk 2015) I continue my considerations, opening myself to seeking a broader context (Karczmarzyk 2018) regarding special pedagogy and therapy. The method used in this study is s case studies, and in addition to the interwiew technique, I also use a semiotic analysis of the drawings created during the study (Rose 2010), as well as a description of the art therapy session that uses the method of visual-verbal dialogues.

Keywords: method of visual-verbal dialogues, disabled child, dialogue, emancipation of a child's drawing
 

Słowa kluczowe: metoda dialogów wizualno-werbalnego, dziecko z niepełnosprawnością, dialog, emancypacja rysunku dziecka
References

Eco U. (2008), Dzieło otwarte: Forma i nieokreśloność w poetykach współczesnych, Wydawnictwo W.A.B., Warszawa.

Freud S. (2010), Wstęp do psychoanalizy, Wydawnictwo Marek Derewecki, Kęty.

Czajkowska A. (2019), Fototerapia w pracy nauczyciela, pedagoga i terapeuty, Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego, Łódź.

Czemierowska-Koruba E. (2015), Agresja i przemoc w szkole. Co powinniśmy wiedzieć by skutecznie działać, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa.

Dollard J., Miller N.E., Doob L.W., Mowrer O.H., Sears R.R. (1939), Frustration and aggression, Yale University Press, New Haven, CT, US.

Jagielska B. (2010), One są wśród nas. Dziecko z autyzmem i zespołem Aspergera w szkole i przedszkolu. Informacje dla pedagogów i opiekunów, Ośrodek Rozwoju Edukacji, Warszawa.

Karczmarzyk M. (2018), Dialogi równoległe. Wykorzystanie języka obrazu w spotkaniu tutoringowym [w:] B. Karpińska-Musiał, M. Panońsko (red.), Tutoring jako spotkanie. Historie indywidualnych przypadków, Wydawnictwo Wolters Kluwer, Kraków.

Karczmarzyk M. (2011a), Co znaczą rysunki dziecięce. Znaczenia i potencjał komunikacyjny rysunku dziecka sześcioletniego, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk.

Karczmarzyk M. (2014b), Co znaczą rysunki dziecięce, Wydawnictwo Anwi, Gdańsk.

Karczmarzyk M. (2015), Wspólnota i u(nie)pamiętnianie. Rewizualizacje, znaczenia i strategie budowy miasta w przestrzeni Gdańska [w:] M. Mendel (red.), Miasto jak wspólny pokój: gdańskie modi co-vivendi, Gdańskie Towarzystwo Naukowe, Instytut Kultury Miejskiej, Gdańsk.

Karczmarzyk M., Wasilewska A. (2015), Malarstwo w oczach dzieci. Znaczenia nadawane wybranym obrazom Salvadora Dalego, Pabla Picassa, Jacka Yerki, Kultura i Wychowanie nr 10(2), 36–43.

Karczmarzyk M. (2012), Prawo dziecka do „głosu” w przestrzeni społecznej. Rysowanie jako proces emancypacyjny, Problemy Wczesnej Edukacji nr 2(17), VIII, 116–122.

Karolak W., Kaczorowska B. (red.) (2008), Arteterapia w medycynie i edukacji, Wyższa Szkoła Humanistyczno-Ekonomiczna w Łodzi, Łódź.

Łotman J. (1999), Kultura i eksplozja, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa.

Nieduziak E. (2012), Arteterapia – nowy obszar kształcenia pedagogów?, Pedagogika Szkoły Wyższej, 2, 65–84.

Pilch T., Bauman T. (2001), Zasady badań pedagogicznych. Strategie ilościowe i jakościowe, Wydawnictwo Żak, Warszawa.

Rose G. (2010), Interpretacja materiałów wizualnych. Krytyczna metodologia badań nad wizualnością, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Rutkowiak J. (1992), Pytanie, dialog, wychowanie, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa.

Wallis M. (1983), Sztuki i znaki. Pisma semiotyczne, PIW, Warszawa.

Ziółkowski M. (1989), Wiedza, jednostka, społeczeństwo, PWN, Warszawa.