Badanie zagrożeń w środowisku informacyjnym na przykładzie dyskusji o rusofobii w polskojęzycznym segmencie serwisu Facebook na podstawie danych z 2018 r. i z okresu styczeń–kwiecień 2022 r.

Kamil Baraniuk

Abstrakt

W artykule dokonano analizy kont najbardziej zaangażowanych w inicjowanie dyskusji o rusofobii w polskojęzycznym segmencie portalu społecznościowego Facebook w 2018 r. oraz w okresie styczeń–kwiecień 2022 r. Proces badawczy został przeprowadzony z wykorzystaniem analizy ilościowej trendu występowania hasła związanego z dyskusją o rusofobii, analizy sieciowej i analizy ramowej. Intencją autora był pogłębiony opis tego, w jaki sposób ta grupa użytkowników mediów społecznościowych zareagowała na czynnik sytuacyjny kształtujący środowisko informacyjne, którym była inwazja Rosji na Ukrainę. Autor poszukiwał odpowiedzi na pytanie, jak zaobserwowane zjawiska wpłynęły na bezpieczeństwo informacyjne państwa. W badaniu odnotowano pozytywne zmiany w segmencie środowiska informacyjnego dotyczące dyskusji o rusofobii.

ABSTRACT

A study of threats in the information environment on the example of discussions about Russophobia in the Polish-language section of Facebook based on data from 2018 and January-April 2022

The article analyses the accounts most involved in initiating discussions about Russophobia in the Polish-language section of the Facebook social network in 2018 and in the period January-April 2022. The research process was carried out using quantitative trend analysis of the occurrence of a keyword related to discussion about Russophobia, network analysis and frame analysis. The author’s intention was an in-depth description of how this group of social media users reacted to the situational factor shaping the information environment, which was Russia’s invasion of Ukraine. The author sought to answer the question of how the observed phenomena affected the information security of the state. The study noted positive changes in the segment of the information environment concerning the discussion of Russophobia.

Słowa kluczowe: walka informacyjna, trolling, propaganda, Rosja, Facebook, środowisko informacyjne, analiza sieciowa, analiza ramowa, information warfare, Russia, information environment, network analysis, frame analysis
References

Aleksandrowicz T., Podstawy walki informacyjnej, Warszawa 2016.

Baraniuk K., Walka informacyjna jako środek polityki zagranicznej Federacji Rosyjskiej. Przykład trollingu w polskojęzycznym Internecie, Wrocław 2022.

Bäcker R., Międzywojenny eurazjatyzm. Od intelektualnej kontrakulturacji do totalitaryzmu, Łódź 2000.

Balcewicz J., Społeczeństwo informacyjne w czasach cyfrowej rewolucji – o zjawisku bańki informacyjnej i jego następstwach, w: M. Wrzosek, Zjawisko dezinformacji w dobie rewolucji cyfrowej. Państwo. Społeczeństwo. Polityka. Biznes, Warszawa 2019, s. 25–28.

Biliński P., Feliks Koneczny jako badacz dziejów Rosji i Europy Wschodniej, „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej” 2003, t. 38, s. 227–246.

Borowik I., Odbudowanie pamięci. Przemiany religijne w Środkowo-Wschodniej Europie po upadku komunizmu, Kraków 2000.

Brooker C., The Effectiveness of Influence Activities in Information Warfare, „Australian Army Occasional Paper” 2021, nr 8, s. 1–158.

Castells M., Społeczeństwo sieci, Warszawa 2007.

Darczewska J., Żochowski P., Rusofobia w strategii Kremla. Broń masowego rażenia, „Punkt Widzenia” 2015, nr 56, s. 5–28.

Diec J., Doktryna rosyjskiej polityki zagranicznej. Partnerzy najbliżsi i najdalsi, seria: Geostrategiczny wybór Rosji u zarania trzeciego tysiąclecia, t. 1, Kraków 2015.

van Dijk J., Społeczne aspekty nowych mediów, Warszawa 2010.

Disen G., Russophobia. Propaganda in International Politics, Singapore 2022. Dobek-Ostrowska B., Komunikowanie polityczne i publiczne, Warszawa 2007. Dobek-Ostrowska B., Podstawy komunikowania społecznego, Wrocław 1999.

Dobieszewski J., Wissariona Bielińskiego zmagania z rzeczywistością, „Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu” 2009, nr 78, s. 22–31.

Eberhardt P., Rosyjski panslawizm jako idea geopolityczna, „Przegląd Geopolityczny” 2010, t. 2, s. 43–64.

Entman R.M., Framing: Toward Clarification of a Fractured Paradigm, „Journal of Communication” 1993, t. 43, nr 4, s. 51–58.

Franczak K., Analiza ramowania, w: Analiza dyskursu publicznego. Przegląd metod i perspektyw badawczych, M. Czyżewski i in. (red.), Łódź 2017, s. 143–173.

Galus A., Białoruś, czyli teatr jednego aktora? Zjawisko ramowania na przykładzie wizerunku Białorusi w wybranych tytułach prasowych, „Środkowoeuropejskie Studia Polityczne” 2015, t. 4, s. 197–219.

Haythornthwaite C., Social Network Analysis: An Approach and Technique for The Study of Information Exchange, „Library & Information Science Research” 1996, nr 18, s. 323–342.

Jenkis H., Kultura konwergencji: zderzenie starych i nowych mediów, Warszawa 2007.

Jowett G.S., O’Donnell V., Propaganda and Persuasion. Fifth Edition, Los Angeles–London– New Delhi–Singapore–Washington 2012.

Kacała T., Lipińska J., Komunikacja strategiczna i public affairs, Warszawa 2014.

Kisilowska M., Przestrzeń informacyjna jako termin informatologiczny, „Zagadnienia Informacji Naukowej” 2011, nr 2, s. 35–52.

Klepka R., Bańka informacyjna i zjawisko echo chamber, w: Encyklopedia bezpieczeństwa, O. Wasiuta, S. Wasiuta (red.), Kraków 2021, s. 201–209.

Kłaczyński R., Kultura strategiczna Federacji Rosyjskiej, „Nowa Polityka Wschodnia” 2012, nr 1, s. 21–38.

Kowalska M., Lelonek A., Rosyjska wojna dezinformacyjna przeciwko Polsce, w: K. Wóycicki, M. Kowalska, A. Lelonek, Rosyjska wojna dezinformacyjna przeciwko Polsce, Warszawa 2017, s. 10–18.

Kulczycki E., Źródła transmisyjnego ujęcia procesu komunikacji, „Studia Humanistyczne AGH” 2012, t. 11/1, s. 21–36.

Kwiecień J., Polska widziana oczyma Eurazjatów. Rosyjskie tezy propagandowe w przestrzeni medialnej, „The Warsaw Instutite Review” 2017, edycja specjalna, s. 70–77.

Łosski M., Historia filozofii rosyjskiej, Kęty 2000.

Maffesoli M., Czas plemion. Schyłek indywidualizmu w społeczeństwach ponowoczesnych, Warszawa 2008.

Manovich L., Język nowych mediów, Warszawa 2006.

Massaka I., EurazjatyzmZ dziejów rosyjskiego misjonizmu, Warszawa 2009. McQuail D., Teoria komunikowania, Warszawa 2007.

Modrzejewski Z., Information operations from Polish point of view, „Defence and Strategy” 2018, nr 1, s. 115–132.

Monge P.R., Contractor N.S., Theories of Communication Networks, New York 2003.

Nowak J., Social media jako sieci obiegu przekazów medialnych, „Nowe Media” 2012, nr 3, s. 13–31.

Popiołek M., Serwisy społecznościowe w przestrzeni internetowej – (social)mediatyzacja życia codziennego, „Zeszyty Prasoznawcze” 2015, nr 1, s. 60–71.

Sypniewska B.A., Istota, błędy i bariery w komunikowaniu się w organizacji, „Zeszyty Naukowe PWSZ w Płocku. Nauki Ekonomiczne” 2015, t. 23, s. 65–77.

Szczepaniak R., „Plemiona sieci” – Internet jako medium społeczne i kulturowe, „Zeszyty Prasoznawcze” 2015, t. 58, s. 202–211.

Szpunar M., Czym są nowe media – próba konceptualizacji, „Studia Medioznawcze” 2008, nr 4, s. 31–40.

du Vall M., Społeczne bezpieczeństwo informacyjne w erze nowych mediów, „Bezpieczeństwo. Teoria i Praktyka” 2017, nr 4, s. 19–30.

Wasilewski K., Framing i analiza ramowa – stan badań we współczesnym medioznawstwie. Przegląd stanowisk badawczych, „Media – Kultura – Komunikacja Społeczna” 2018, nr 1, s. 91–109.

Wojnowski M., Aleksandr Dugin a resorty siłowe Federacji Rosyjskiej. Przyczynek do badań nad wykorzystaniem geopolityki przez cywilne i wojskowe służby specjalne we współczesnej Rosji, „Przegląd Bezpieczeństwa Wewnętrznego” 2014, nr 10, s. 11–37.

Zamojski A., Cywilizacja turańska Feliksa Konecznego – założenia teoretyczne oraz współczesna egzemplifikacja, „The Peculiarity of Man” 2018, nr 27, s. 65–80.

Żebrowski A., Bezpieczeństwo informacyjne Polski a walka informacyjna, „Roczniki Kolegium Analiz Ekonomicznych” 2013, nr 29, s. 447–463.

 

Źródła internetowe

Allied Joint Doctrine for Operations Security and Deception (AJP-3.10.2), 31 III 2020 r., https://www.gov.uk/government/publications/allied-joint-doctrine-for-operations-security-and-deception-ajp-3102a [dostęp: 17 I 2023].

Allied Joint Doctrine for Psychological Operations (AJP-3.10.1), 31 VII 2015 r., https://www.gov.uk/government/publications/ajp-3101-allied-joint-doctrine-for-psychological-operations [dostęp: 17 I 2023].

Babik W., Ekologia informacji, https://ruj.uj.edu.pl/xmlui/bitstream/handle/item/5684/babik_ekologia_informacji_2014.pdf?sequence=1&isAllowed=y, s. 23 [dostęp: 7 III 2023].

Doktryna bezpieczeństwa informacyjnego RP, https://www.bbn.gov.pl/ftp/dok/01/Projekt_Doktryny_Bezpieczenstwa_Informacyjnego_RP.pdf [dostęp: 21 I 2023].

https://sjp.pwn.pl/sjp/rusofobia;2574544 [dostęp: 28 I 2023].

Information Environment. Opportunities and Threats to DOD’s National Security Mission, U.S. Government Accountability Office, wrzesień 2022 r., https://www.gao.gov/as-sets/730/722922.pdf [dostęp: 30 I 2023].

Information Operations. Joint Publication 3-13, https://defenseinnovationmarketplace.dtic.mil/wp-content/uploads/2018/02/12102012_io1.pdf [dostęp: 30 I 2023].

Making sense of the information environment, „Small Wars Journal”, 3 III 2020 r., https://smallwarsjournal.com/jrnl/art/making-sense-information-environment [dostęp: 30 I 2023].

Miguel R., Russophobia and disinformation in Germany: Weaponising the victim narrative, EU Disinfo Lab, 23 VI 2022 r., https://www.disinfo.eu/publications/russophobia-and-disinformation-in-germany-weaponising-the-victim-narrative/ [dostęp: 28 I 2023].

Przewodnik po social media w Polsce, https://iab.org.pl/wp-content/uploads/2020/01/IAB-Przewodnik-po-Social-Media-w-Polsce-2019-2020.pdf [dostęp: 12 II 2023].

Rodkiewicz W., Dimitrij Miedwiediew atakuje Polskę, Ośrodek Studiów Wschodnich, 21 III 2022 r., https://www.osw.waw.pl/pl/publikacje/analizy/2022-03-21/dmitrij-miedwiediew-atakuje-polske [dostęp: 28 I 2023].

Röttger P., Vedres B., The Information Environment and its Effects on Individuals and Groups. An Interdisciplinary Litrature Review, https://royalsociety.org/-/media/policy/projects/online-information-environment/oie-the-information-environment.PDF [dostęp: 17 I 2023].

Russia’s Top Five Persistent Disinformation Narratives, U.S. Department of State, 20 I 2022 r., https://www.state.gov/russias-top-five-persistent-disinformation-narratives/ [dostęp: 28 I 2023].

Social Media w Polsce 2021 – raport, Empemedia, https://empemedia.pl/social-media-w-polsce-2021-nowy-raport/ [dostęp: 12 II 2023].

Strategia Bezpieczeństwa Narodowego Rzeczypospolitej 2020, https://www.bbn.gov.pl/ftp/dokumenty/Strategia_Bezpieczenstwa_Narodowego_RP_2020.pdf [dostęp: 21 I 2023].

The Conduct of Information Operations. ATP 3-13.1, https://armypubs.army.mil/epubs/DR_pubs/DR_a/pdf/web/ARN13138_ATP%203-13x1%20FINAL%20Web%201.pdf [dostęp: 17 I 2023].