Konstrukt tsuchigumo jako mitologizacja zagrożenia

Renata Iwicka

Abstrakt

Wczesną wyobraźnię mieszkańców Archipelagu Japońskiego pobudzała istota zwana tsuchigumo. Pająk ziemny był demonem straszliwym i krwiożerczym. Hordy takich pająków napadały na graniczne wioski i osiedla, porywając i mordując mieszkańców. Bliższe spojrzenie na obszar aktywności demonicznych pająków prowadzi do ciekawego wniosku – teren ich działalności pokrywał się z ziemiami, na których ludność miejscowa stawiała skuteczny opór grupie Yamato, z której wyrosła przyszła Japonia. Lęk przed obcością i wrogiem, jak wszędzie na świecie, zmienił obce dla Yamato plemiona w demoniczne pająki. Tsuchigumo pozostaje do dzisiaj interesującą próbą powiązania tendencji demonizacji Obcego z wyobraźnią mitologiczną i artystyczną i jako takie zjawisko to stanowi przedmiot wciąż nowych interpretacji.

Słowa kluczowe: Japonia, pająk, Obcość, tsuchigumo
References

1. Antoni K., Izumo as the ‘Other’ : Construction vs. Reality, „Japanese Religions” 30 (1–2/2005), s. 1–20.

2. Aoki M. Y., Records of Wind and Earth. A Translation of Fudoki with Introduction and Commentaries, Association for Asian Studies, Ann Arbor 1997.

3. Baba K., Tsuchigumo no kenkyū: Jō 「土蜘蛛」の研究-上- [Badania nad tsuchigumo, t. 1], [w:] Kikan hōgaku 59/1989.

4. Baba K., Tsuchigumo no kenkyū: Chū 「土蜘蛛」の研究-中- [Badania nad tsuchigumo, t. 2], [w:] Kikan hōgaku 60/1989.

5. Baba K., Tsuchigumo no kenkyū: Ge 「土蜘蛛」の研究-下- [Badania nad tsuchigumo, t. 3], [w:] Kikan hōgaku 62/1990.

6. Bush C., The Other of the Other? Cultural Studies, Theory, and the Location of the Modernist Signifier, „Comparative Literature Studies” 42 (2/2005), s. 162–180.

7. Caspari E., Robbins K., Animal Life In Nature, Myth and Dreams, Asheville 2003.

8. Dziesięć tysięcy liści. Antologia literatury japońskiej, W. Kotański (tłum.), Warszawa 2012.

9. Fukushima Y., Tsuchigumodenki no seiritsu ni tsuite 土蜘蛛伝記の成立について[O powstaniu legend tsuchigumo], Kansai Gakuin University Repository, 1971.

10. Grayson J. H., Susa-no-o. A Culture Hero from Korea, „Japan Forum” 14 (3/2007), s. 465–487.

11. Japan’s Minorities. The Illusion of Homogeneity, M. Weiner (red.), New York – London 1997.

12. Kanze K., Utaikata kōza: Tsuchigumo 謡い方講座—土蜘蛛[Śpiew teatru nō – tsuchigumo], Kanze, Tokio, 19 (7/1952).

13. Kidder J. E., Himiko and Japan’s Elusive Chiefdom of Yamatai: Archaeology, History, and Mythology, Honolulu 2007.

14. Kłoskowska A., Kultury narodowe u korzeni, Warszawa 1996.

15. Kojiki 古事記[Kronika dawnych wydarzeń], [w:] Kojiki. Norito 古事記・祝詞[tłumacznie], NKBT: Nihon koten bungaku taikei 日本古典文学大系[Kolekcja japońskiej literatury klasycznej], Iwanami shoten, Tokio1/1958.

16. Komatsu K., Nō no naka no ikai (5) Katsuragisan: Tsuchigumo 能のなかの異界(5) 葛城山: 土蜘蛛[Świat nadnaturalny w teatrze nō (5) Góra Katsuragi: tsuchigumo], Kanze, Tokio 70 (12/2003).

17. Kubota Y., Tsuchigumo kenkyū ni okeru kadai to tenbō 土蜘蛛研究における課題と展望[Tematy i zagadnienia w badaniach nad tsuchigumo], „Komazawa shigaku” 駒沢史学86/2016, s. 167–175.

18. Lie J., Zainichi (Koreans in Japan), Berkeley – Los Angeles 2008.

19. Matsumae T., Origin and Growth of the Worship of Amaterasu, Tenri University, 1977.

20. Matsumoto Y., Tsuchigumoron 土蜘蛛論[Teorie tsuchigumo], „Shigaku” 史学25 (4/1952), s. 434–455.

21. Neary I., Burakumin in Contemporary Japan, [w:] Japan’s Minorities. The Illusion of Homogeneity, M. Weiner (red.), New York–London 1997, s. 487–504.

22. Okiura K., Nihon rettō no senjūmin: Tsuchigumo – sono denshō no chi o aruku 日本列島の先住民・土蜘蛛-その伝承の地を歩く[Pierwotni mieszkańcy Archipelagu Japońskiego: tsuchigumo – wędrówki po ich legendarnych ziemiach], „Kanagawa Daigaku hyōron” 神奈川大学評論, 42/2002, s. 30–52.

23. Reider N. T., Tsuchigumo sōshi: The Emergence of a Shape-Shifting Killer Female Spider, „Asian Ethnology” 72 (1/2013), s. 55–83.

24. Sahara M., Taikei Nihon no rekishi 1: Nihonjin no tanjō 体系日本の歴史 1 日本人の誕生[Historia Japonii. 1: Japończycy i ich początki], Tōkyō 1992.

25. Shiratori K., Tsuchigumo densetsu ni tsuite 土蜘蛛傳説に就いて[O legendach na temat tsuchigumo], „Minzokugaku kenkyū” 民族學研究, 4 (3/1938), s. 373–383.

26. Takama no kumogutsu to uguisu densetsu 高天の蜘蛛窟と鶯伝説[Legendy z Takama o Jaskini Tsuchigumo i słowiku], Gose 905/ 2016.

27. Takeuchi M., Kuniyoshi’s „Minamoto Raikō” and „the Earth Spider”: Demons and Protest in Late Tokugawa Japan, „Ars Orientalis”, 17/1987, s. 5–38.

28. Varley P., Kultura japońska, M. Komorowska (tłum.), Kraków 2006.

29. Waldenfels B., Topografia obcego. Studia z fenomenologii obcego, J. Sidorek (tłum.), Warszawa 2002.

30. Żeromska E., Japoński teatr klasyczny. Korzenie i metamorfozy, t. 1: nō, kyōgen, Warszawa 2010.

31. Zhu M. S., Zhang R., Revision of the Theraphosid Spiders from China (Araneae: Mygalomorphae), „Journal of Arachnology”, 36/2008, s. 425– 447.

Źródła internetowe

[www 01] http://www.the-noh.com (dostęp: 20.11.2016)

[www 02] http://kofunmeguriwalking.web.fc2.com/kumozuka.html (dostęp:22.11.2016)

[www 03] http://hota12.web.fc2.com/index/kumozuka.html (dostęp: 22.11.2016)