Melancholia jako doświadczenie straty. Literaturoznawcze studium przypadku Filipa Verheyena z Biegunów Olgi Tokarczuk

Karolina Wyciślik

Abstrakt

Praca ta stanowi propozycję lektury fragmentu książki Olgi Tokarczuk w perspektywie doświadczenia melancholicznego i ma celu ukazanie rysu melancholicznego wybranego bohatera Biegunów. Autorka, posługując się narzędziami interpretacyjnymi z zakresu literaturoznawstwa, tworzy swoiste case study: analizuje tekst literacki i wskazuje na tropy melancholijne, które pojawiają się w całej twórczości autorki Ksiąg Jakubowych. Postać flandryjskiego naukowca Filipa Verheyena badana jest w aspekcie natury ludzkiej oraz ciała, które „odpowiada” na cierpienie psychiczne. 

Melancholy as a loss experience. A literary case study based on the character of Olga Tokarczuk’s „Flights”.

Abstract

This article is a proposed reading of an extract from Olga Tokarczuk’s book in the perspective of a melancholic experience and aims to show the melancholic trait of the selected character of the „Flights”. The author, using interpretation techniques from the field of literary studies, creates a kind of case study: she analyses the literary text and indicates the melancholy trails that appear in the whole artistic creation of the author of „The Books of Jacob”. The character of the Flemish scientist Filip Verheyen is examined in terms of human nature and the body, which ‘responds’ to mental suffering. 

Słowa kluczowe: Tokarczuk, melancholia, strata, ból / melancholy, loss, pain, Flights
References

Ajdukiewicz, Kazimierz. 2004. Zagadnienia i kierunki filozofii. Teoria poznania. Metafizyka. Warszawa: Wydawnictwo Antyk.

Bałus, Wojciech. 1996. „Świat a melancholia”. [w:] Mundus melancholicus. Melancholiczny świat w zwierciadle sztuki, 11–20. Kraków: Universitas.

Białostocki, Jan. 1970. Albrecht Dürer. Warszawa: Wydawnictwo Ruch.

Bieńczyk, Marek. 2001. „Marek Bieńczyk o winie i melancholii”. Opracowane przez Katarzyna Janowska i Piotr Mucharski. [w:] Rozmowy na nowy wiek. T. 2. Kraków: Znak.

2002. Oczy Dürera. O melancholii romantycznej. Warszawa: Wydawnictwo Sic!.

2014. Melancholia. O tych, co nigdy nie odnajdą straty. Warszawa: Świat Książki.

Cieśla, Aneta. 2018. „Ciało choruje razem z duszą. Zaburzenia psychosomatyczne”. Deon.pl. Dostęp: 05.03.2020. https://deon.pl/inteligentnezycie/psychologia-na-co-dzien/cialo-choruje-razem-z-dusza-zaburzenia-psychosomatyczne,461462.

Dybizbański, Marek i Aneta Mazur (oprac.). 2016. Światy melancholii: w 500-lecie „Melancholii” Albrechta Dürera. Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.

Dzika-Jurek, Kamila. 2014. „Problem ciężaru. Melancholia w twórczości Magdaleny Tulli”. Praca doktorska, Uniwersytet Śląski w Katowicach. Dostęp: 25.03.2010. http://www.sbc.org.pl/Content/139135/doktorat3519.pdf.

Felberg, Karolina. 2009. „Melancholia i ekstaza”. Projekt totalny w twórczości Andrzeja Sosnowskiego. Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.

Fischer, Jakub. 2013. „Melancholia, choroba, szaleństwo – kompleks staropolskiego poety metafizycznego: idee, inspiracje, motywy, postawy”. Symbolae Philologorum Posnaniensium Graecae et Latinae XXIII/2: 171–190.

Franaszek, Andrzej. 2007. „Wezwanie niepokoju”. Gazeta Wyborcza, 16.10.2007.

Gąsowska, Marta. 2012. „Między nostalgią a melancholią – o miejskiej przestrzeni w »Powidokach« Marka Nowakowskiego”. Bez Porównania. Czasopismo naukowe studentów komparatystyki UJ 1: 85–98.

Grass, Günter. 1999. „O bezruchu w postępie”. Tłum. Sławomir Błaut. [w:] G. Grass, Z dziennika ślimaka. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie.

James, William. 2002. Psychologia. Kurs skrócony. Tłum. Michał Zagrodzki. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Kamionka-Straszakowa, Janina. 1992. Zbłąkany wędrowiec. Z dziejów romantycznej topiki. Wrocław: Ossolineum.

Kisiel, Joanna. 2001. Retoryka i melancholia. O poezji Jana Lechonia. Katowice: Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego.

Klibansky, Raymond, Erwin Panofsky i Fritz Saxl. 2009. Saturn i Melancholia. Studia z historii, filozofii, przyrody, medycyny, religii oraz sztuki. Tłum. Anna Kryczyńska, 25–74. Kraków: Universitas.

Kristeva, Julia. 2007. Czarne słońce. Depresja i melancholia. Tłum. Michał Paweł Markowski i Remigiusz Ryziński. Kraków: Universitas.

Kuczyńska, Alicja. 1999. „Melancholijne „ja”. Pomiędzy źródłem inspiracji a przypadłością kliniczną”. [w:] Alicja Kuczyńska, Piękny stan melancholii. Filozofia niedosytu i sztuka. Warszawa: Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Lipszyc, Adam. 2014. „Melancholia zbawienia”. Dwutygodnik. Dostęp: 13.03.2020. https://www.dwutygodnik.com/artykul/5574-melancholia-zbawienia.html.

Majdzik, Katarzyna. 2012. „Oblicza melancholii. »Szafa« Olgi Tokarczuk i jej chorwacki przekład”. Przekłady Literatur Słowiańskich 3/1: 252–266.

Małczyńska, Anna. 2014. Z padłych wstawanie: o melancholii w pisarstwie Edwarda Stachury. Kraków: Nomos.

Marcinów, Mira. 2018. Historia polskiego szaleństwa. Tom 1. Słońce wśród czarnego nieba. Studium melancholii. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Markowski, Michał Paweł. 2007. „Przygoda ciała i znaków. Wprowadzenie do pism Julii Kristevej”. [w:] Julia Kristeva, Czarne słońce. Depresja i melancholia. Tłum. Michał Paweł Markowski i Remigiusz Ryziński. Kraków: Universitas.

Merleau-Ponty, Maurice. 2001. Fenomenologia percepcji. Tłum. Małgorzata Kowalska i Jacek Migasiński. Warszawa: Fundacja Aletheia.

Nęcka, Agnieszka. 2011. „W pułapce metazdjęć Olgi Tokarczuk i Andrzeja Stasiuka”. artPAPIER 15/16 (183–184). Dostęp: 13.03.2020. http://artpapier.com/index.php?page=artykul&wydanie=135&artykul=2924.

Noble, Bonnie. b.d. „Dürer – Melencolia”. Khan Academy. Dostęp: 15.09.2019.

https://pl.khanacademy.org/humanities/renaissancereformation/northern/durer/a/durer-melancholia.

Nowacki, Dariusz. 2007. „Podróżowanie jest koniecznością”. Tygodnik Powszechny. Dostęp: 13.03.2020. https://www.tygodnikpowszechny.pl/podrozowanie-jest-koniecznoscia-138350.

Pawłowski, Roman. 2008. „Nike 2008 dla Olgi Tokarczuk – Bieguni książką roku”. Gazeta Wyborcza. Dostęp: 13.03.2020. https://wyborcza.pl/1,75248,5770552,Nike_2008_dla_Olgi_Tokarczuk____ Bieguni__ksiazka_roku.html.

Raubo, Agnieszka. 2012. „Antyczne źródła renesansowej teorii afektów”. Symbolae Philologorum Posnaniensium Graecae et Latinae XXII/1: 145–166.

Sadkowska, Klara. b.d. „Melancholia – od alegorii Dürera do współczesnego symbolu”. Dostęp: 13.03.2020. https://www.academia.edu/36509884/Klara_Sadkowska_Melancholia_-_od_alegorii_Durera_do_wsp%C3%B3%C5%82czesnego_symbolu.pdf.

Shusterman, Richard. 2012. „Pamięć mięśniowa i somaestetyczne patologie życia codziennego”. [w:] Richard Shusterman Eseje z zakresu somaestetyki. Tłum. Patrycja Poniatowska, 121–144. Warszawa: Instytut Wydawniczy Książka i Prasa.

Skwara, Marta i Marek Skwara. 1997. „Melancholia – głupota – pycha – szaleństwo: o motywach polskiej literatury XVII wieku”. Pamiętnik Literacki 88/3: 35–65.

Starobinski, Jean. 2017. „Historia leczenia melancholii”. [w:] Jean Starobinski, Atrament melancholii. Tłum. Krystyna Belaid, 15–114. Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

Szostak, Natalia. 2018. „Nagroda Bookera dla Olgi Tokarczuk”. Gazeta Wyborcza. Dostęp: 13.03.2020. https://wyborcza.pl/7,75517,23437938,olgatokarczuk-laureatka-miedzynarodowego-bookera-prestizowa.html.

Śniedziewski, Piotr. 2011. Melancholijne spojrzenie. Kraków: Universitas.

Świeściak, Alina. 2010. Melancholia w poezji polskiej po 1989 roku. Kraków: Universitas.

Tokarczuk, Olga. 2007. Bieguni. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

2008. „Jestem okiem i uchem”. Gazeta Wyborcza. Wywiad przeprowadziła

Agnieszka Wolny-Hamkało. Dostęp: 13.03.2020. https://wyborcza.pl/1,75410,5698348,Jestem_okiem_i_uchem.html.

Wroniszewski, Maksymilian. 2015. „Spleen, nuda, melancholia: czytając Eugeniusza Oniegina”. Prace Literaturoznawcze 3: 31–43.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną formą czasopisma jest wersja elektroniczna.