Zakorzeniona w przeszłości chińska wizja zielonej przyszłości. Koncepcja cywilizacji ekologicznej

Agnieszka Mikrut-Żaczkiewicz

Abstrakt

W obliczu katastrofalnego zanieczyszczenia środowiska i klęski prób naprawczych, pod koniec XX wieku chińskie władze poszukiwały modelu, który stać mógłby się ramą ideologiczną dla skutecznych, kompleksowych działań na rzecz ochrony przyrody i utrzymania wzrostu ekonomicznego – jednego z najważniejszych celów polityki KPCh od końca lat 70. XX wieku. W odpowiedzi na to zapotrzebowanie powstała teoretyczno – polityczna koncepcja o znaczącej nazwie – “cywilizacja ekologiczna” (shengtai wenming 生态文明). Koncepcja ta, jak sama nazwa wskazuje, łączy dyskurs ekologiczny z dyskursem cywilizacyjnym, wpisując ochronę środowiska w szerszy kontekst wielowiekowej tradycji oraz misji cywilizacyjnej Chin. Co więcej, koncept wzbogacony został o wymiar polityczny, tworząc unikatowy w skali globalnej program ochrony środowiska oparty na rozwoju gospodarczym i technologicznym, a do tego zakotwiczony w klasycznej kulturze i zależny od sprawnej władzy centralnej. Niniejszy artykuł próbuje nakreślić kluczowe założenia koncepcji ekologicznej cywilizacji oraz przedstawić najważniejsze źródła inspiracji, które miały wpływ na jej obecny kształt.



The Chinese idea of a rooted-in-the-past, green future. The concept of ecological civilization

At the end of the 20th century, in response to catastrophic environmental pollution and the failure of recovery efforts, the Chinese authorities looked for a model that could serve as an ideological framework for effective, comprehensive actions to protect nature and maintain economic growth – one of the most important goals of the CCP’s policy since the late 1970s. A theoretical and political framework known as „ecological civilization” (shengtai wenming) was developed in response to this desire. As its name implies, this idea integrates ecological discourse with civilizational discourse, situating environmental conservation in the broader context of China’s long-standing heritage and civilizational mission. The idea has also been given a political component, resulting in a globally unique environmental protection program, based on technological and economic development, as well as rooted in classical culture and reliant on an effective central government. The purpose of this article is to highlight the most significant sources of inspiration that shaped the idea of ecological civilisation and to define the fundamental tenets that underpin it.

Key words: ecological civilization, China, People’s Republic of China, ecological crisis, Chinese civilization

Słowa kluczowe: ekologiczna cywilizacja, Chiny, Chińska Republika Ludowa, kryzys ekologiczny, cywilizacja chińska
References

Cao, Cong, Junzhan Gu, Tang Liu, i Bo Zhang. 2016. „A new environmental protection law, many old problems? Challenges to environmental governance in China”. Journal of Environmental Law 28 (2), 325–335.

Cheng, Cunwang, Huili He, Kinchi Lau, i Tiejun Wen. 2012. „Ecological, indigenous culture, and rural reconstruction in civilization China”. Monthly Review 63 (9). https://doi.org/10.14452/MR-063-09-2012-02_2.

Cobb, John B. Jr. 1999. Earthist Challenge to Economist: A Theological Critique of the World Ban. London: MacMillan Press.

Derfer, George E., Zhihe Wang, i Wenyu Xieyu. 2005. Whitehead and China. Heusenstamm: Ontos Verlag.

Cao, Yaxin. 2018. Chinese Values. Traditional Culture and Contemporary Values. Beijing: Foreign Language Press.

Ely, Adrian, i Sam Geall. 2018. „Narratives and pathways towards an ecological civilisation in contemporary China”. China Quarterly 236, 1175‒1196. http://dx.doi.org/10.1017/S0305741018001315.

Fan, Meijun, Huili He, i Zhihe Wang. 2014. „The ecological civilization debate in China. The role of ecological Marxism and Constructive Postmodernism ‒ beyond the predicament of legislation”. Monthly Review (November). https://monthlyreview.org/2014/11/01/the-ecological-civilization-debate-in-china/#en101.

Foster, John Bellamy. 2015. „Marxism and ecology. Common fonts of a great transition”. Monthly Review (December). https://monthlyreview.org/2015/12/01/marxism-and-ecology/.

Goron, Coraline. 2018. „Ecological civilisation and the political limits of a Chinese concept of sustainability”. China Perspectives 4, 39‒52. https://doi.org/10.4000/chinaperspectives.8463.

Hansen, Mette Halskov, Hongtao Li, i Rune Svaverud. 2018. „Ecological civilization: Interpreting the Chinese past, projecting the global future”. Global Environmental Change 53: 195‒203. http://dx.doi.org/10.1016/j.gloenvcha.2018.09.014.

Hanson, Arthur. 2021. „Ecological civilization in the People’s Republic of China: Values, action, and future needs”. ADB East Asia Working Paper Series 21. https://www.adb.org/sites/default/files/publication/545291/eawp-021-ecological-civilization-rc.pdf.

Heurtebise, Jean-Yves. 2017. „Sustainability and ecological civilization in the age of anthropocene: An epistemological analysis of the psychosocial and ‘culturalist’ interpretations of global environmental risks”. Sustainability 9(8), 1331. https://doi.org/10.3390/su9081331.

Kuhn, Berthold. 2016. „Sustainable development discourses in the P.R. China”. Journal of Sustainable Development 9(6), 158‒167. http://www.ccsenet.org/journal/index.php/jsd/article/view/64807.

Lao Tze. 2009. Tao Te Ching, przeł. Wojciech Zieliński. Sandomierz: Wydawnictwo Armoryka.

Li, Huibin. 2008. „Ecological rights and ecological justice”. W Ecological Civilization and Marxism. Huibin Li, Xiaoyuan Xue i Zhihe Wang. Beijing: Central Compilation and Translation Press.

Li, Xiaoxi. 2020. Green Civilization Human Consensus on Global Collaboration for Sustainable Development. Beijing: Beijing Normal University Press.

Mencel, Marian Tadeusz. 2014. „Komunistyczna Partia Chin – od XVIII Zjazdu KPCh do decyzji III i IV Plenum KC KPCh w najważniejszych obszarach polityki wewnętrznej państwa”. Studia Gdańskie. Wizje i rzeczywistość 11, 207‒224.

Pan, Jiahua. 2016. China’s Environmental Governing and Ecological Civilization. Berlin‒Heidelberg: Springer-Verlag GmbH.

Pan, Yue. 2007. Ecological civilization will promote the building of socialism with Chinese characteristics. http://www.china.com.cn/policy/txt/2007 10/23/content_9108996.htm.

Pan, Yue. 2008. Chinese tradition and ecological civilization. Renminwang. http://env.people.com.cn/GB/8517913.html.

Ruth, Richard. 2013. Zhouyi: A New Translation with Commentary of the Book of Changes. New York: Routledge.

Wang-Kaeding, Heidi. 2018. „What does Xi Jinping’s new phrase ‘ecological civilization’ mean?”. The Diplomat (March). https://thediplomat.com/2018/03/what-does-xi--jinpings-new-phrase-ecological-civilization-mean/.

The 13th Five-year Plan for Economic and Social Development of the People’s Republic of China. 2016‒2020, 2016. Beijing: Central Compilation & Translation Press. https://en.ndrc.gov.cn/policies/202105/P020210527785800103339.pdf.

Wilkoszewska, Krystyna. 1994. „Postmodernistyczna moderna: za oceanem”. Teksty Drugie: Teoria Literatury, Krytyka, Interpretacja 5/6 (29/30), 216‒224.

Wiktor, Zbigniew. 2017. „Marksizm i Socjalizm w XXI wieku. 2. Międzynarodowa Konferencja Naukowa w Uniwersytecie Wuhan w Chinach”. Nowa Krytyka 38, 217‒234.

Xinhua 2004. „Development is overriding principle: The power of one sentence”. Dostęp: 10.03.2022. http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2004-08/18/content_366645.htm (dostęp: 10.03.2022).

Xi Jinping. 2013. „Protecting Ecological Environment is Protecting Production Force”. News China (April). http://news.sina.com.cn.Zhuangzi, 2014. Tian ren he yi. https://baike.baidu.com/item/%E5%.