Polski etap „Marszu Pokoju Hiroszima–Auschwitz” 1962‒1963. Buddyjsko-pacyfistyczne i polityczne konteksty byłych niemieckich nazistowskich obozów koncentracyjnych jako miejsc pamięci o Zagładzie i II wojnie światowej

Przemysław Skrzyński

Abstrakt

The Polish stage of the “Hiroshima-Auschwitz Peace March” 1962‒1963. Buddhist-pacifist and political contexts of former German Nazi concentration camps as places of remembrance of the Holocaust and World War II

As a result of the increased activity of organizations for former prisoners of the concentration and extermination camps, shortly after World War II, the memory of events at KL Auschwitz-Birkenau reached a global scale. In February 1962, an interreligious group of four young people, led by Satō Gyōtsu (1919‒2018) – a monk from a Buddhist order named Nipponzan-Myōhōji (Nichiren tradition) – undertook to march between Hiroshima and Oświęcim. Their purpose was to tell the truth about the crimes committed in both cities and spread the ideas of pacifism and disarmament. Within ten months, they visited 22 countries. The article primarily analyzes the Polish stage of the “Peace March,” based on an analysis of materials written by veterans and former prisoners of the camp in Auschwitz as well as texts published in the daily press. The second part of the article deals with the religious aspect of the “Peace March” in a broader context, discussing the complicity and collective responsibility of religious organizations, including Buddhist, for the drama of World War II. This “Peace March,” according to the author, was a form of confession of repentance and religious redress.

Key words:  Peace March, Buddhism, Japanese Buddhism, Nichiren tradition, Nipponzan-Myōhōji Buddhist order, Hiroshima, Auschwitz-Birkenau

Słowa kluczowe: „Marsz Pokoju”, buddyzm, buddyzm japoński, tradycja nichiren, Nipponzan-Myōhōji, Hiroszima, Auschwitz-Birkenau
References

Boswell, Robert E. i Donald S. Lopez Jr., eds. 2013. The Princeton Dictionary of Buddhism. Princeton‒Oxford: Princeton University Press.

Frank, Anna. 1947. Het Achterhuis: Dagboekbrieven van 12 Juni 1942 – 1 Augustus 1944. Amsterdam: Contact Publishing.

Frankl, Victor. 1946. …trotzdem Ja zum Leben sagen: Ein Psychologe erlebt das Konzentrationslager. Vienna: Verlag für Jugend und Volk.

Kato, Ariko. 2016. „Recepcja Holokaustu w Japonii w perspektywie porównawczej: Auschwitz – Nankin – Hiroszima”. Zagłada Żydów. Studia i Materiały, 13, 230–257.

———. 2021. „Nihon ni okeru horokōsuto no juyō to dainizi sekaitaisen no kioku: ‘Hiroshima-Ausyuvittsu’ no heiwasyugi gensetsu” (Recepcja Holokaustu i pamięć o drugiej wojnie światowej w Japonii: Pacifistyczny dyskurs wokół „Hiroszimy-Auschwitz”). W Horokōsuto to Hiroshima: Pōrando to nihon ni okeru dainizi sekaitaisen no kioku [Holokaust i Hiroszima. Pamięć o II wojnie światowej w Polsce i Japonii], Ariko Kato (red.). Tokyo: Misuzu shobo.

Kato, Ariko i Jacek Leociak, red. 2020. Holokaust i Hiroszima w perspektywie porównawczej. Pamięć o II wojnie światowej w Polsce i Japonii. Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN.

Katō, Yuzo (współprac. Kajimura Shingo). 1965. Hiroshima-Aushwitz Heiwa Koshin: seinen no kiroku, Tokio: Kobundo.

Keene, Donald. 1984. Dawn to the West. Japanese Literature of Modern Age. New York: An Owl Book.

Krawczyk, Tomasz. 2011. „Zarys doktryny religijnej i politycznej Nichirena”. Politeja. Studia buddyjskie 4 (19): 13‒34.

Margolin, Jean-Louis. 2009. Japonia 1937‒1945. Wojna armii cesarza. Warszawa: Dialog.

Maxence, Philippe 2013. Maksymilian Kolbe. Kapłan, dziennikarz, męczennik, przeł. Jan Maria Kłoczowski. Warszawa: Noir Sur Blanc.

[b.d.w.]. No more Hiroshima [album w języku japońskim: b.a., Bomba atomowa nr 1, Fotograficzny zapis z Hiroszimy]. b.m.w.: Asahi Ltd.

Pałasz-Rutkowska, Ewa. 2020. Historia stosunków polsko-japońskich, t. 2. Warszawa: Wydawnictwo Japonica i Uniwersytet Warszawski, Wydział Orientalistyczny, Katedra Japonistyki.

Piper, Franciszek. 1992. Ilu ludzi zginęło w Auschwitz. Liczba ofiar w świetle źródeł i badań 1945‒1990. Oświęcim: Wydawnictwo Państwowego Muzeum w Oświęcimiu.

Stone, Jacqueline I. 2003. „Nichiren’s Activist Heirs. Soka Gakkai, Rissho Koseikai, Nipponzan-Myōhōji”. W Action Dharma. New Studies in Engaged Buddhism, Christopher Queen, Charles Prebish, David Keown (eds.). London: Routledge Curzon.

Taylor, Frederick. 2004. Dresden. Tuesday, February 13, 1945. New York: Harper Collins.

Takahashi, Tetsuya. 2020. „Ponad 70 lat po wojnie – «polityka pamięci» we współczesnej Japonii”. W Holokaust i Hiroszima w perspektywie porównawczej. Pamięć o II wojnie światowej w Polsce i Japonii, Ariko

Kato, Jacek Leociak (red.). Warszawa: Wydawnictwo Instytutu Badań Literackich PAN.

Trojański, Piotr. 2018. „Międzynarodowy Komitet Oświęcimski jako instytucjonalny świadek pamięci (1952‒1970). W Historia – Pamięć – Tożsamość. T. 5: Człowiek jako świadek historii: studia historyczne, Bożena Popiołek, Agnieszka Chłosta-Sikorska, Agnieszka Słaby (red.). Kraków: Wydawnictwo Libron.

———, red. 2019. Auschwitz w okowach polityki. Międzynarodowy Komitet Oświęcimski w latach 1954‒1970. Wybór dokumentów. Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.

Victoria, Brian. 2005. Zen na wojnie, przeł. Maciej Kanert. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Winowska, Maria. 1954. Szaleniec Niepokalanej. Londyn: Veritas.

Zwigenberg, Ran. 2013. „The Hiroshima-Auschwitz Peace March and the Globalization of the ‘Moral Witness’”. Dapim: Studies on the Holocaust 27 (3): 195–211.

———. 2014. Hiroshima. The Origins of Global Memory Culture. Cambridge: Cambridge University Press.

Gazety codzienne i czasopisma

Comité International D’Auschwitz [Międzynarodowy Komitet Oświęcimski].

Biuletyn Informacyjny.

Dziennik Polski

Echo Krakowa

Gazeta Krakowska

Trybuna Ludu

Archiwa

Archiwum Biblioteki Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu

Archiwum Narodowe w Krakowie

Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau w Oświęcimiu