Przekształcenia transportowe miast służące poprawie jakości życia

Krzysztof Kopeć

Abstrakt

Celem artykułu jest przedstawienie aktualnych przekształceń transportowych miast, które służą poprawie jakości życia ich mieszkańców. Wynikają one z różnorodnych uwarunkowań, które stanowią tło dla tych przekształceń. Znaczna część tych uwarunkowań jest destruktywna, w tym zwłaszcza: wzrost liczby samochodów osobowych na świecie, duża emisja zanieczyszczeń z ruchu samochodów osobowych oraz brak spadku wielkości tej emisji mimo wzrastającej liczby samochodów niskoemisyjnych i problem kongestii. Jednak część uwarunkowań posiada charakter konstruktywny, w tym zwłaszcza: dostrzeganie przez władze, że jakość życia w mieście jest bardzo istotna, zmiany w myśleniu o transporcie w mieście – zwłaszcza dwie przełomowe – książka Jane Jacobs „Śmierć i życie wielkich miast Ameryki” oraz Raport Buchanana, a także zmniejszanie się liczby samochodów osobowych w wielkich miastach krajów rozwiniętych. Na takim tle przedstawiono przekształcenia transportowe miast służące poprawie jakości życia w zakresie: planowania ulic, płynności ruchu, uspokojenia oraz ograniczenia ruchu samochodów, komunikacji rowerowej, komunikacji urządzeniami transportu osobistego, a także rangi, integracji, dostępności i atrakcyjności komunikacji publicznej.

Urban transport transformations to improve the quality of life

The aim of the article is to present current transformations of the city transport that serve to improve the quality of their residents’ lives. They result from various determinants that form the background for these transformations. A substantial number of these conditions is destructive, in particular: an increase in the number of passenger cars in the world, significant pollution from passenger car traffic and no decrease in this emission despite a growing number of low-emission cars and problems with congestion. However, some of these determinants are constructive, particularly: noting by the authorities that the quality of life in the city is essential, changes in thinking about transport in the city – especially two ground-breaking publications – Jane Jacobs’s book The Death and Life of Great American Cities and Buchanan’s report, as well as a decrease in the number of passenger cars in large cities of developed countries. In this context, urban transport transformations aiming to improve the quality of life are presented in terms of: street planning, traffic flow, slowing down and reducing car traffic, bicycle transportation, Personal Mobility Devices transportation, as well as the rank, integration, accessibility and attractiveness of public transport.

Słowa kluczowe: jakość życia w mieście, miejska mobilność, przekształcenia transportowe miast, transport miejski, transport zrównoważony
References

Atkinson R., 2006, Identity and the experience of public space the Bishopsgate – Wormwood Street Walkway, ProQuest LLC, Ann Arbor.

Banai R., Rapino M.A., 2009, Urban theory since A theory of good city form (1981) – a progress review, Journal of Urbanism. International Research on Placemaking and Urban Sustainability, 2(3), 259-276. (DOI 10.1080/17549170903466095)

Banister D., 2005, Unsustainable transport: city transport in the new century, London-New York, Routledge.

Barański H., 2017, Woonerfy w Łodzi, [w:] Barański H. i in. (red.), Miasto na plus. Eseje o polskich przestrzeniach miejskich, Wydawnictwo Wysoki Zamek, Kraków, 17-37.

Bartłomiejczyk M., Połom M., 2015a, Uwagi na marginesie artykułu Adama Moleckiego. Rozwój autobusów elektrycznych w oparciu o istniejące sieci tramwajowe, Autobusy – Technika, Eksploatacja, Systemy Transportowe, 1-2, 46-49.

Bartłomiejczyk M., Połom M., 2015b, Spatial aspects of tram and trolleybus supply system, [w:] Kolcun M., Kurimský J., Kolcunová I. (red.), Proceedings of the 8th International Scientific Symposium on Electrical Power Engineering ELEKTROENERGETIKA 2015 – September, 16-18.2015, Stará Lesná, Slovak Republic,  Technical University of Košice, Košice, 223-227.

Bartłomiejczyk M., Połom M., 2019, Droga do rozwoju elektromobilności w czeskiej Pradze: od autobusów elektrycznych do… trolejbusów?, Autobusy – Technika, Eksploatacja, Systemy Transportowe, 6, 22-28. (DOI 10.24136/atest.2019.119)

Bartosiewicz B., Wiśniewski Sz., 2016, Lokalny transport zbiorowy w Łodzi w świetle badań dostępności, Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 19(2), 31-43. (DOI 10.4467/2543859XPKG.16.009.6307)

Beim M., 2011, Doświadczenia krajów niemieckojęzycznych w zakresie strefowego uspokajania ruchu, Transport Miejski i Regionalny, 4, 7-13.

Berg L. van den, Drewett R., Klaassen L., Rossi A., Vijverberg C.H.T., 1982, Urban Europe. Vol. 1: A study of growth and decline, Pergamon Press, Oxford.

Betlej M., Radziejowska A., 2016, Rozwój idei stref woonerf w Polsce na przykładzie miasta Łodzi. Autobusy – Technika, Eksploatacja, Systemy Transportowe, 6, 68-74

Buchanan C. i in., 1963, Traffic in towns: a study of the long term problems of traffic in urban areas. Reports of the Steering Group and Working Group appointed by the Minister of Transport, Her Majesty’s Stationery Office, London.

Bukowski J., Michalski T., 1998, Trasy rowerowe nowym elementem sieci transportowych na obszarach aglomeracji miejskich (na przykładzie Trójmiasta), Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, IV, 143-156.

Burdziej J., 2016, Analiza dostępności przestrzennej za pomocą technologii GIS na przykładzie obiektów użyteczności publicznej w Toruniu, Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 19(1), 43-51. (DOI 10.4467/2543859XPKG.16.004.6302)

Champion A.G., 2001, Urbanization, suburbanization, counterurbanization and reurbanization, [w:] Paddison R. (red.), Handbook of urban studies, Sage, London-Thousand Oaks-New Delhi, 143-161.

Chodkowska-Miszczuk J., Lewandowska A., 2018, Kreowanie zrównoważonego transportu miejskiego na przykładzie Kopenhagi – wybrane aspekty, Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 21(3), 45-59. (DOI 10.4467/2543859XPKG.18.014.10139)

Chojecka A., 2014, Znaczenie terenów zielonych w przestrzeni publicznej oraz ich wpływ na jakość życia miejskiego, Rynek–Społeczeństwo–Kultura, 1(9), 48-54.

Colville-Andersen M., 2019, Być jak Kopenhaga. Duński przepis na miasto szczęśliwe, Wydawnictwo Wysoki Zamek, Kraków.

Czepkiewicz M., Jankowski P., 2015, Analizy przestrzenne w badaniach nad jakością życia w miastach, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, LXXVII, 1, 101-117. (DOI 10.14746/rpeis.2015.77.1.6)

Deja M., Matusek D., 2012, Systemy PRT jako szansa na radykalną poprawę transportu w mieście, Studia Miejskie, 6, 85-104.

Erbel J., Sadura P. (red.), 2012, Partycypacja. Przewodnik Krytyki Politycznej, Seria Przewodniki Krytyki Politycznej, XXIX, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa.

Frumkin H., 2002, Urban Sprawl and Public Health, Public Health Reports, 117(3), 201-217. (DOI 10.1093/phr/117.3.201)

Gadziński J., 2010, Ocena dostępności komunikacyjnej przestrzeni miejskiej na przykładzie Poznania, Biuletyn Rozwój Regionalny i Polityka Regionalna, 13, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.

Gadziński J., 2012, Lokalizacja przystanków a konkurencyjność transportu publicznego w aglomeracji poznańskiej, [w:] Szymczak M. (red.), Transport publiczny w aglomeracji poznańskiej – propozycje usprawnień, Seria: Biblioteka Aglomeracyjna, 9, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań, 69-90.

Gadziński J., 2016, Wpływ dostępności transportu publicznego na zachowania transportowe mieszkańców – przykład aglomeracji poznańskiej, Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 19(1), 31-42. (DOI 10.4467/2543859XPKG.16.003.6301)

Gadziński J., Beim M., 2009, Dostępność przestrzenna lokalnego transportu publicznego w Poznaniu, Transport Miejski i Regionalny, 5, 10-16.

Gehl J., 2009, Życie między budynkami. Użytkowanie przestrzeni publicznych, Wydawnictwo RAM, Kraków.

Gehl J., 2014, Miasta dla ludzi, Wydawnictwo RAM, Kraków.

Goliszek S., 2016, Zmiany dostępności komunikacyjnej transportem zbiorowym w Kielcach – badanie wpływu środków z perspektywy finansowej UE na lata 2014-2020, Transport Miejski i Regionalny, 2, 12-19.

Goliszek S., 2017, Udział transportu zbiorowego w poprawie dostępności do usług w Gdyni, Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 20(1), 36-49. (DOI 10.4467/2543859XPKG.17.003.6732)

Goliszek S., Połom M., 2016a, Dostępność komunikacyjna transportem zbiorowym w ośrodkach wojewódzkich Polski Wschodniej, TTS Technika Transportu Szynowego, 10, 20-29.

Goliszek S., Połom M., 2016b, Wpływ budowy nowej linii tramwajowej w Olsztynie na zmianę dostępności transportem zbiorowym, Acta Scientarum Polonorum Administratio Locorum, 15(3), 19-34.

Graham W., 2016, Miasta wyśnione, Karakter, Kraków.

Gramza G., 2011, Wybrane zagadnienia oceny jakości miejskiego publicznego transportu zbiorowego, Autobusy – Technika, Eksploatacja, Systemy Transportowe, 12, 128-134.

Hall P., 2002, Cities of Tomorrow: An Intellectual History of Urban Planning and Design in the Twentieth Century, Blackwell, Oxfor–New York.

Harańczyk A., 2015, Procesy suburbanizacji w krakowskim obszarze funkcjonalnym, Studia Miejskie, 18, 85-102.

Insch A., Florek M., 2008, A great place to live, work and play. Conceptualising place satisfaction in the case of a city’s residents, Journal of Place Management and Development, 1(2), 138-149. (DOI 10.1108/17538330810889970)

Insch A., Florek M., 2010, Place satisfaction of city residents: Findings and implications for city branding, [w:] Ashworth G., Kavaratzis M. (red.), Towards effective place brand management: Branding European Cities and Regions, Edward Edgar Publishing Limited, Cheltenham, 191-204.

Iwan S., 2015, Zarządzanie dostawami ostatniego kilometra realizowanymi z wykorzystaniem rowerów towarowych, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 383, 867-880.

Jacobs J., 2014, Śmierć i życie wielkich miast Ameryki, Fundacja Centrum Architektury, Warszawa.

Kamp I. van, Leidelmeijer K., Marsman G., de Hollander A., 2003, Urban environmental quality and human well-being: Towards a conceptual framework and demarcation of concepts; a literature study, Landscape and Urban Planning, 65(1-2), 5-18. (DOI 10.1016/S0169-2046(02)00232-3)

Kellerman A., 2011, Mobility or mobilities: Terrestrial, virtual and aerial categories or entities?, Journal of Transport Geography, 19(4), 729-737. (DOI 10.1016/j.jtrangeo.2010.08.015)

Kenworthy J.R., 2006, The eco-city: ten key transport and planning dimensions for sustainable city development, Environment & Urbanization, 18(1), 67-85. (DOI 10.1177/0956247806063947)

Kiba-Janiak M., 2012, Wybrane rozwiązania w logistyce miejskiej na rzecz poprawy jakości życia mieszkańców, Studia Miejskie, 6, 41-50.

Kijowski D.R., 2010, Partycypacja obywatelska w samorządowych procesach decyzyjnych – zagadnienia ogólne, Samorząd Terytorialny, 1-2, 9-21.

Kołoś A., Taczanowski J., 2016, The feasibility of introducing light rail systems in medium-sized towns in Central Europe, Journal of Transport Geography, 54, 400-413. (DOI 10.1016/j.jtrangeo.2016.02.006)

Kołoś A., Taczanowski J., 2018, Możliwości i dylematy rozwoju miejskiego transportu szynowego w Polsce, Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 21(3), 31-44. (DOI 10.4467/2543859XPKG.18.016.10141)

Kopeć A., 2012a, Cittaslow – alternative idea of urban development of small cities, [w:] Burda I.M., Kopeć A., Rembarz G. (red.), Urban energy, Politechnika Gdańska, Wydział Architektury, Referat Rewitalizacji Wydziału Urbanistyki, Architektury i Ochrony Zabytków Urzędu Miejskiego w Gdańsku, Gdańsk, 52-56.

Kopeć K., 2012b, Koncepcje kształtowania systemu transportowego współczesnych metropolii, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Problemy Transportu i Logistyki, 19, 101-112.

Kopeć K., 2014, Nowoczesne rozwiązania w kształtowaniu komunikacji na obszarach zurbanizowanych, Logistyka, 6, 5667-5672.

Kopeć K., 2016a, Aspekt transportowy w monitoringu jakości usług publicznych na szczeblu lokalnym, Autobusy – Technika, Eksploatacja, Systemy Transportowe, 12, 1799-1804.

Kopeć K., 2016b, Kształtowanie systemu transportowego miasta w celu osiągania wysokiej jakości życia mieszkańców, Autobusy – Technika, Eksploatacja, Systemy Transportowe, 12, 665-669.

Kopeć K., 2017, Specyfika monitoringu aspektu transportowego w monitoringu jakości usług publicznych na szczeblu lokalnym, Autobusy – Technika, Eksploatacja, Systemy Transportowe, 6, 1709-1714.

Kostrzewska M., Macikowski B., 2018, Przyjazne miasto i hybrydowa mobilność miejska, czyli o hulajnodze naukowo, Pismo PG, 9(234), 38-42.

Kuropatwiński P., 2019, Indywidualne plany podróży w praktyce, Referat na X Kongresie Mobilności Aktywne w Gdańsku, 24-25.09.2019.

Kusińska E., 2017, Kształtowanie miejskich przestrzeni publicznych zgodnie z potrzebami lokalnych społeczności, Przestrzeń Urbanistyka Architektura, 2, 85-94. (DOI 10.4467/00000000PUA.17.028.7209)

Kusterka-Jefmańska M., 2012, Pomiar jakości życia na poziomie lokalnym – wybrane doświadczenia europejskie i doświadczenia polskich samorządów, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 264, 230-239.

Kwiatkowski M.A., 2018, Bike-sharing-boom – rozwój nowych form zrównoważonego transportu w Polsce na przykładzie roweru publicznego, Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 21(3), 60-69. (DOI 10.4467/2543859XPKG.18.017.10142)

Liu D., Song W., Lu J., Xie Ch., Wen X., 2018, A New Geographical Cluster View on Passenger Vehicle Purchasing in Chinese Cities, International Journal of Geo-Information, 7(1), 1-18. (DOI 10.3390/ijgi7010009)

Łada M., 2015, Integracja taryfowa w obszarach metropolitarnych jako istotny element kształtowania oferty transportu zbiorowego, Transport Miejski i Regionalny, 11, 26-31.

Łobodzińska A., 2016, Starzejące się społeczeństwo wyzwaniem dla zrównoważonego rozwoju, Prace Geograficzne, 144, 127-142. (DOI 10.4467/20833113PG.16.007.5132)

Mage D., Ozolins G., Peterson P., Webster A., Orthofer R., Vandeweerd V., Gwynne M., 1996, Urban air pollution in megacities of the world, Atmospheric Environment, 30(5), 681-686.

Marshall S., Banister D., 2000, Travel reduction strategies: intentions and outcomes, Transportation Research Part A: Policy and Practice, 34(5), 321-338. (DOI 10.1016/S0965-8564(99)00034-8)

Marshall S., Banister D., McLellan A., 1997, A strategic assessment of travel trends and travel reduction strategies, Innovation: The European Journal of Social Science Research, 10(3), 289-304. (DOI 10.1080/13511610.1997.9968533)

Matsuhashi K., Ariga T., 2016, Estimation of passenger car CO2 emissions with urban population density scenarios for low carbon transportation in Japan, IATSS Research, 39(2), 117-120. (DOI 10.1016/j.iatssr.2016.01.002)

Molecki A., 2014, Rozwój autobusów elektrycznych w oparciu o istniejące sieci tramwajowe, Autobusy – Technika, Eksploatacja, Systemy Transportowe, 12, 16-19.

Mollenkopf H., 2005, The Significance of Out-of-Home Mobility in Modern Society, [w:] Mollenkopf H., Marcellini F., Ruoppila I., Széman Z., Tacken M. (red.), Enhancing Mobility in Later Life. Personal Coping, Environmental Resources and Technical Support. The Out-of-Home Mobility of Older Adults in Urban and Rural Regions of Five European Countries, Seria: Assistive Technology Research Series,17, IOS Press, Amsterdam, 1-9.

Mollenkopf H. i in., 2005, Mobility and the quality of life, [w:] Mollenkopf H., Marcellini F., Ruoppila I., Széman Z., Tacken M. (red.), Enhancing Mobility in Later Life. Personal Coping, Environmental Resources and Technical Support. The Out-of-Home Mobility of Older Adults in Urban and Rural Regions of Five European  Countries, Seria: Assistive Technology Research Series,17, IOS Press, Amsterdam, 279-288.

Morrison H., 1933, Socialisation and transport. Organisation of socialised industries with the particular reference to the London passenger transport bill, Constable and Co Ltd, London.

Mroczek M., 2018a, Infrastruktura rowerowa w budżecie obywatelskim miasta Łodzi, Autobusy – Technika, Eksploatacja, Systemy Transportowe, 11, 22-29. (DOI 10.24136/atest.2018.341)

Mroczek M., 2018b, Systemy transportowe dla rowerzystów, Autobusy – Technika, Eksploatacja, Systemy Transportowe, 7-8, 40-47. (DOI: 10.24136/atest.2018.271)

Mularska-Kucharek M., 2015, O relacjach pomiędzy jakością zamieszkiwania a subiektywną jakością życia – na przykładzie mieszkańców miast, Studia Miejskie, 19, 131-145.

Mularska-Kucharek M., 2016, Przedsiębiorcze postawy i działania mieszkańców miast oraz ich związek z jakością życia, Studia Miejskie, 21, 135-151.

Musiał-Malagó M., 2014, Procesy suburbanizacji obszarów podmiejskich Krakowa, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Krakowie, 12(936), 63-77. (DOI: 10.15678/ZNUEK.2014.0936.1205)

Newman P.W., Kenworthy J.R., 1989, Gasoline consumption and cities: a comparison of US cities with a global survey, Journal of the American Planning Association, 55(1), 24-37.

Nijkamp P., Rienstra S.A., 1996, Sustainable Transport in a Compact City, [w:] Jenks M., Burton E. (red.), The Compact City: A Sustainable Urban Form?, E&F.N. Spon, London, 190-199.

Parysek J.J., 2016, Dla kogo miasto? Dla ludzi czy dla samochodów?, Studia Miejskie, 23, 9-27.

Parr J.B., 1999, The metropolitan area in its wider setting, [w:] Summers A.A., Cheshire P.C., Senn L. (red.), Urban change in the United States and Western Europe. Comparative analysis and policy, The Urban Institute Press, Washington, 215-242.

Pędziwiatr K., Kasińska J., 2017, Innowacje w transporcie miejskim pasażerów uwzględniające potrzeby osób o ograniczonej mobilności na przykładzie miasta Berlin, Studia Miejskie, 27, 81-90. (DOI: 10.25167/sm2017.027.06)

Piróg K., 2018, Badanie jakości życia w mieście. Doświadczenia i postulaty badawcze, Acta Universitatis Lodziensis. Folia Sociologica, 64, 87-104. (DOI 10.18778/0208-600X.64.06)

Piskozub A., 1982, Gospodarowanie w transporcie, Wydawnictwa Komunikacji i Łączności, Warszawa.

Połom M., 2014, Koncepcja wzrostu znaczenia elektromobilności w transporcie zbiorowym Trójmiasta, Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego. Problemy Transportu i Logistyki, 27, 181-194.

Połom M., 2017, Dezintegracja usług komunikacyjnych w aglomeracji gdańskiej, Metropolitan Przegląd Naukowy, 2(8), 70-81.

Połom M., 2018, Trends in the development of trolleybus transport in Poland at the end of the second decade of the 21st century, Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 21(4).

Popiel M., 2016, Innowacje służące poprawie dostępności transportu miejskiego dla osób niepełnosprawnych – wybrane przykłady, Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 19(3), 46-56. (DOI 10.4467/2543859XPKG.16.017.6315)

Puzdrakiewicz K., 2017, Zastosowanie zielonej infrastruktury do zmniejszenia negatywnych zjawisk spowodowanych transportem w środowisku miejskim, Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 20(2), 69-78. (DOI 10.4467/2543859XPKG.17.012.7394)

Radzimski A., 2012, Ruch pieszy i rowerowy jako elementy systemu zrównoważonego transportu miejskiego w Kopenhadze, Transport Miejski i Regionalny, 2, 13-22.

Rogerson R.J., 1999, Quality of life and city competitiveness, Urban Studies, 36(5-6), 969-985. (DOI 10.1080/0042098993303)

Rychlewski J., Krych A., 2013, Raport Buchanana 50 lat później, Transport Miejski i Regionalny, 12, 4-8.

Sirgy M.J., Cornwell T., 2002, How neighborhood features affect quality of life, Social Indicators Research, 59(1), 79-114. (DOI 10.1023/A:1016021108513)

Smeed R.J., 1949, Some statistical aspects of road safety research, Journal of the Royal Statistical Society, Series A (General), CXII, I, 1-34.

Smith T., Nelischer M., Perkins N., 1997, Quality of an urban community: a framework for understanding the relationship between quality and physical form, Landscape and Urban Planning, 39(2-3), 229-241. (DOI 10.1016/S0169-2046(97)00055-8)

Sowada T., Kotus J., 2015, Rola stowarzyszeń lokalnych w procesie partycypacji społecznej w zarządzaniu miastem. Przykład Poznania, Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.

Starczewski J., 2016, Aspekt wykorzystania rowerów towarowych w dystrybucji towarów wewnątrz aglomeracji miejskich, Transport Miejski i Regionalny, 12, 42-48.

Szołtysek J., Otręba R., 2015, Wieloaspektowa analiza czynników kształtujących poczucie jakości życia w mieście – jako przesłanka tworzenia polityki logistycznej miasta, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, 383, 166-186. (DOI 10.15611/pn.2015.383.13)

Szołtysek J., Twaróg S., 2012, Problematyka hałasu we współczesnych miastach, Studia Miejskie, 6, 75-84.

Śleszyński P., Rosik P., 2013, Struktura drogowego ruchu dojazdowego do Warszawy w świetle badań kordonowych, Transport Miejski i Regionalny, 7, 34-41.

Świderski A., 2014, Wybrane aspekty jakości publicznego transportu pasażerskiego, Logistyka, 4, 2527-2534.

Tarkowski M., 2016, Mobilność miejska jako wyzwanie strategicznego programowania rozwoju lokalnego – przykład Gdańska, Prace Komisji Geografii Komunikacji PTG, 19(4), 7-18. (DOI 10.4467/2543859XPKG.16.019.6317)

Tomaszyk M., 2016, Przykłady działań polskich i niemieckich organizatorów publicznego transportu zbiorowego na rzecz partycypacji mieszkańców miast w bieżącym koordynowaniu i zarządzaniu siecią transportu miejskiego, Przegląd Politologiczny, 4, 207-228. (DOI 10.14746/pp.2016.21.4.16)

Topp H.H., 1993, Parking policies to reduce car traffic in German cities, Transport Reviews, 13(1), 83-95. (DOI 10.1080/01441649308716836)

Türksever A.N.E., Atalik G., 2001, Possibilities and limitations for the measurement of the quality of life in urban areas, Social Indicators Research, 53(2), 163-187. (DOI 10.1023/A:1026512732318)

Walker P., 2018, Jak rowery mogą uratować świat, Wydawnictwo Wysoki Zamek, Kraków.

Wardrop J.G., 1952, Some theoretical aspects of road traffic research, ICE Proceedings: Engineering Divisions, 1(3), 325-362.

Wendt M., 2009, The importance of death and life of great American cities (1961) by Jane Jacobs to the profession of urban planning, New Visions for Public Affairs, 1, 1-24.

Wesołowski J., 2008, Miasto w ruchu, Instytut Spraw Obywatelskich, Łódź.

Węziak-Białowolska D., 2016, Quality of life in cities – Empirical evidence in comparative European perspective, Cities, 58, 87-96. (DOI 10.1016/j.cities.2016.05.016)

Wojtowicz A., Banasik M., Basiaga-Pasternak J., Dyląg M., 2019, Jakość życia i satysfakcja z życia osób starszych mieszkających na wsi i w mieście, [w:] Starość na polskiej wsi, Wydawnictwo Akademii im. Jana Długosza w Częstochowie, Częstochowa (w druku).

Wojtowicz A., Wojtowicz B., Nessel M., 2017, Wykorzystanie narzędzi psychologicznych do pomiaru poziomu jakości życia mieszkańców terenów zurbanizowanych, Studia i Materiały. Miscellanea Oeconomicae, 21, 3, I, 321-332.

Woźniak Z., 2015, Cykliczne badania jakości życia narzędziem wsparcia miejskiej strategii rozwoju, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny, LXXVII, 1, 79-99. (DOI 10.14746/rpeis.2015.77.1.5)

Zawadzka A.K., 2017, Making Small Towns Visible in Europe: The Case of Cittaslow Network – The Strategy Based on Sustainable Development, Transylvanian Review of Administrative Sciences, Special Issue, December, 90-106. (DOI 10.24193/tras.SI2017.6)

Zenker S., Petersen S., Aholt A., 2013, The citizen satisfaction index (CSI): Evidence for a four basic factor model in a German sample, Cities, 31, 156-164. (DOI 10.1016/j.cities.2012.02.006)

Zhao P., 2013, The impact of the built environment on individual workers’ commuting behavior in Beijing, International Journal of Sustainable Transportation, 7(5), 389-415. (DOI 10.1080/15568318.2012.692173)

Zhao P., 2014, Private motorised urban mobility in China’s large cities: The social causes of change and an agenda for future research, Journal of Transport Geography, 40, 53-63. (DOI 10.1016/j.jtrangeo.2014.07.011)

Źróbek-Różańska A., Wolny A., 2017, Zatrzymać czy pozwolić? Nieoczywiste skutki suburbanizacji. Studium podolsztyńskich gmin wiejskich, Studia Miejskie, 26, 9-23. (DOI 10.25167/sm2017.026.01)