Znaczenie traktatu wersalskiego dla kultury polskiej. Literatura polska po 1918 roku – wybrane aspekty

Radosław Sławomirski

Abstrakt

The Importance of the Treaty of Versailles for Polish Culture. Polish Literature After 1918

As the result of the Treaty of Versailles, Poland regains independence and Poles from the three partitions become full citizens of the Polish state. Such strong political changes had a significant influence on the culture of the reborn state. Polish culture of the 1920’s is not unified and homegeneous, which was demonstrated by literature. Various concepts of artistic activity and literary disputes appeared on its outskirts. A famous Skamander group, Cracow avantgarde, and the catastrophic philosophy represented by Witkacy are all worth mentioning. However, the element that connects these artists is that they wrote in the new political situation. Independent Poland and the changing world in which culture gains the status of a popular one, pose new challenges for the creators of culture. Culture’s task is to unite Poles.

KEYWORDS: Poland, literature, culture, Skamander, Witkacy

STRESZCZENIE
Na mocy Traktatu Wersalskiego Polska odzyskuje niepodległość i Polacy z trzech zaborów stają się pełnoprawnymi mieszkańcami państwa polskiego. Tak dalekie zmiany polityczne nie mogły pozostać obojętne dla kultury odrodzonego państwa, rozwijającej się pod zaborami w niesprzyjających dla niej warunkach, w ramach trzech różnych systemów polityczno-prawnych. Odzyskanie niepodległości przez naród polski zdjęło z twórców jego kultury obowiązek walki o wolność, pozwoliło im zrzucić z ramiom „płaszcz Konrada” i podejmować jako wiodącą – nową tematykę. Dzięki temu kultura polska lat dwudziestych ubiegłego wieku nie jest jednowymiarowa ani jednolita, czego najlepszym przykładem jest literatura. To w jej przestrzeni pojawiają się różne koncepcje działalności artystycznej i toczą spory literackie. Warto tutaj przywołać grupę pięciu poetów tworzących Skamander, krakowską awangardę, a także katastrofizm reprezentowany przez Witkacego. Jednak elementem, który łączy artystów pierwszej dekady dwudziestolecia międzywojennego jest tworzenie w nowej sytuacji politycznej.
Niepodległa Polska ze zjednoczonym narodem - żyjącym ponad wiek w trzech różnych państwach zaborczych - oraz zmieniający się świat, w którym kultura zyskuje statut popularnej, stawiają nowe wyzwania przed twórcami. Jednym z ważniejszych jest zjednoczenie Polaków, w których zaborcy poprzez swoje działania próbowali wykorzenić pierwiastek polski.

Słowa kluczowe: Polska, literatura, kultura, Skamander, Witkacy
References
Błoński J., Witkacy na zawsze, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 2003, ss. 548.
 
Danek-Wojnowska B., Z zagadnień Witkiewiczowskiego katastrofizmu, [w:] Z problemów literatury polskiej XX wieku. Tom 2. Literatura międzywojenna, red. A. Brodzka, Z. Żabicki, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1965.
 
Głowiński M., Grupa literacka a model poezji, [w:] Z problemów literatury polskiej XX wieku. Tom 2. Literatura międzywojenna, red. A. Brodzka, Z. Żabicki, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1965, ss. 57-62.
 
Kowalczykowa A., Programy i spory literackie w dwudziestoleciu 1918-1939, Warszawa 1978.
 
Kozicki S., Pół wieku polityki demokratyczno-narodowej (1918-1939), Kraków, Ośrodek Myśli Politycznej, 2019, ss. 722.
 
Kutrzeba S., Polska odrodzona 1914-1928, Warszawa, Gebethner i Wolff, 1928, ss. 321.
 
Kwiatkowski J., Dwudziestolecie międzywojenne, Warszawa, PWN, 2002.
 
Lechoń J., Herostrates, [w:] Idem, Karmazynowy poemat, Warszawa, Kraków, Wydawnictwo J. Mortkowicza, 1920, s. 7-8.
 
Matuszewski R., Lechoń i jego wiersze, [w:] Z bliska: szkice literackie, red. Idem, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1981, s. 31-41.
 
Skamander, oprac. M. Krassowski, „Przewodnik po lekturach” 25, pod red. P. Kuncewicza, Warszawa, Dom Wydawniczy „Jota”, 1990, ss. 48.
 
Pietrzych P., „Czarna wiosna” Antoniego Słonimskiego jako „poemat rewolucyjny”, „Prace Polonistyczne Studies in Polish Literature” 47, 1991/1992, ss. 207-231.
 
Stradecki J., W kręgu Skamandra, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1977, ss. 384.
 
Witkiewicz S.I., Teatr i inne pisma o teatrze, Warszawa, Państwowy Instytut Wydawniczy, 1995, ss. 680.
 
Wyszomirski-Werbart M., …Chyba nie mogę Pani posądzić o demonizm. Witkacy, Gdynia, Novae Res – Wydawnictwo Innowacyjne, 2013, ss. 362.
 
Zacharska J., Skamander, „Biblioteka «Polonistyki»”, Warszawa, Wydawnictwo Szkolne i Pedagogiczne, 1977, ss. 284.
 
Żarnowski J., Powstanie systemu państw narodowych w Europie Środkowej, [w:] „Ład wersalski” w Europie Środkowej: konferencja naukowa w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie 2-3 grudnia 1969 r., red. Idem, Wrocław, Warszawa,
Kraków, Gdańsk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1971, s. 7-34.
 
Netografia
 
Dmowski R., Polityka polska i odbudowanie państwa, [w:] https://dzieje.pl/aktualnosci/traktat-wersalski [dostęp: 12.10.2019].
 
Kowalczyk J.R., Stanisław Ignacy Witkiewicz „Witkacy”, [w:] https://culture.pl/pl/tworca/stanislaw-ignacy-witkiewicz-witkacy [dostęp: 28.12.2019].
 
Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego, Polska nauka w 20-leciu międzywojennym, [w:] https://www.gov.pl/web/nauka/polska-nauka-w-20-leciu-miedzywojennym [dostęp: 30.12.2019].
 
Witkiewicz S.I., Z chwilą kiedy poezja wyzwoliła się…, [w:] https://literatura.wywrota.pl/wiersz-klasyka/40603-witkacy-z-chwila-kiedy-poezja-wyzwolila-sie.html [dostęp: 28.12.2019]).