Austro-Węgrzy i paneuropeiści. Arystokratyczni krytycy Europy wersalskiej

Adam Wielomski

Abstrakt

Austro-Hungarians and PanEuropeans. Aristocratic Critics of Versailles Europe

There are many books and articles on the nationalist and fascist critics of Europe at the Versailles Conference, whereas there are no works in contemporary literature about conservative and aristocratic critics of this political model. The purpose of this text is to present the critics of the conservative side from the point of view of the elite of the Habsburg Empire. We have three social groups that defend the old empire: the aristocratic and cosmopolitan elites of the Austrian land-holding gentry, the Hungarian nobility and the Jews. These three groups do not understand the ideas of nation, nation-state, and nationalism. After the fall of the empire in 1918, only the Hungarian aristocracy and nobility retained their political role, running the Hungarian nation-state. Austria's traditional elite is cosmopolitan and in radical opposition to the new republic. Their political, international, supranational point of view represents the Paneuropean movement.

Key words: Austria-Hungary, conservatism, the Habsburgs, 1918, the Paneuropean movement

Streszczenie

Jest wiele książek i artykułów na temat nacjonalistycznych i faszystowskich krytyków Europy podczas Konferencji w Wersalu. We współczesnej literaturze nie ma prac o konserwatywnych i arystokratycznych krytykach tego modelu politycznego. Celem tego tekstu jest przedstawienie krytyków strony konserwatywnej z punktu widzenia elit imperium Habsburgów. Mamy trzy grupy społeczne, które bronią starego imperium: arystokratyczne i kosmopolityczne elity austriackiej szlachty ziemskiej, węgierskiej szlachty i Żydów. Te trzy grupy nie rozumieją idei narodu, państw narodowych i nacjonalizmu. Po upadku imperium w 1918 r. tylko węgierska arystokracja i szlachta zachowują swoją rolę polityczną, kierując węgierskim państwem narodowym. Austriackie tradycyjne elity są kosmopolityczne i pozostają w radykalnej opozycji do nowej republiki. Ich polityczny międzynarodowy, ponadnarodowy punkt widzenia reprezentuje ruch paneurepański.

Słowa kluczowe: Austro-Węgry, konserwatyzm, Habsburgowie, 1918, Paneuropa
References
Bartulin N., The Racial Idea in the Independent State of Croatia. Origins and Theory, Leiden 2014.
 
Bekier B., Naród i religia w Państwie Słowackim w latach 1939-1945, Warszawa 2015.
 
Bergmann O., Narodowa Demokracja wobec problematyki żydowskiej w latach 1918-1929, Poznań 1998.
 
Bled J.-P., Les fondements du conservatisme autrichien, 1859-1879, Paris 1988.
 
Breuning K., Die Vision des Reiches. Deutscher Katholizismus zwischen Demokratie und Diktatur (1929-1934), München 1969.
 
Coudenhove-Kalergi R., Adel, Leipzig 1922.
 
Coudenhove-Kalergi R., Afrika, „Paneuropa”, 1929, nr 2.
 
Coudenhove-Kalergi R., Europäische Rasse, „Paneuropa”, 1933, nr 9/10.
 
Coudenhove-Kalergi R., Pan-Europa, Wien 1982 [1923].
 
Gerbier L., Les raisons de l’Empire. Les usages de l’idée impériale depuis Chalres Quint, Paris 2016.
 
von Habsburg O., Die Reichsidee. Geschichte und Zukunft einer übernationalen Ordnung, Wien 1986.
 
Hitler A., Mein Kampf, München 1936 [1925].
 
Hohwald Ch., La diplomatie française face à la crise royale en Hongrie (1921), „Revue Historique des Armées“, 2008, nr 251.
 
Kochnowski R., Państwo stanowe czy dyktatura proletariatu? Geneza upadku austriackiej demokracji w latach 1927-1934, Kraków 2012.
 
Korinman M., ‘Deutschland über alles’. Le pangermanisme, 1890-1945, Paris 1999.
 
Mayer A., La persistance de l’Ancien Régime. L’Europe de 1848 à la Grande Guerre, Paris 1983.
 
Meier-Stein H.G., Die Reichsidee 1918-1945. Das Mittelalterliche Reich als Idee nationaler Erneuerung, Aschau 1998.
 
Menéndez Pidal R., Idea Imperial de Carlos V, Madrid 1971.
 
Michel B., Autriche-Hongrie, [w:] Idem, M.-A. Rey, N. Pietri, L’Europe des nationalismes aux nations, Paris 1996.
 
Michel B., Nations et nationalismes en Europe Centrale, XIXe-XXe siècle, Paris 1995.
 
Nagy-Talavera N.M., The Green Shirts and the Others. A History of Fascism in Hungary and Rumania, Stanford 1970.
 
Polonsky A., The Little Dictators. The History of Eastern Europe since 1918, London 1975.
 
Riley D., The Civic Foundations of Fascism in Europe. Italy, Spain, and Romania, 1870-1945, Baltimore 2010.
 
Siemann W., Metternich. Staatsmann zwischen Restauration und Moderne, München 2010.
 
Sorrels K., Cosmopolitan Outsiders. Imperial Inclusion, National Exclusion, and the Pan-European Idea, 1920-1930, New York 2016.
 
Villacańas J.L., Qué impero? Un ensayo polémico sobre Carlos V, Madrid 2008.
 
Volovici L., Nationalist Ideology and Anti-Semitism. The Case of Romanian Intellectuals in the 1930s, Oxford 1991.
 
Weil G., Le pangermanisme en Autriche, Paris 1904.
 
Wielomski A., Antropologia polityczna Adolfa Hitlera, „Pro Fide Rege et Lege”, 2020, nr 83.
 
Ziegerhofer-Prettenthalter A., Botschafter Europas: Richard Nikolaus Coudenhove-Kalergi und die Paneuropa-Bewegung in den zwanziger und dreißiger Jahren, Wien 2004.