Traktat wersalski – perspektywa cywilizacji pokoju

Anna Raźny

Abstrakt

The Treaty of Versailles - the Vision of the Civilization of Peace

The Treaty of Versailles, the details of which were ironed out at the Paris Peace Conference, officially brought to an end World War I. The Conference represented the first international debate on the problem of peace. Twenty-seven victorious nations participated. The defeated states of Germany, Austria, Hungary, Turkey and Bulgaria were not allowed to take part in the deliberations –  their only role was to sign separate versions of the treaty put before them. Bolshevik Russia was also not invited to the peace conference. On March 3, 1918, the latter signed its own peace accord in Brest with Germany and Austria, Hungary and their allies - Bulgaria and Turkey - thus violating its commitments to the Entente. This was because attendance at the peace conference depended not only on the attitude of the participants to the warring central states, but also on the moral norms recognized as binding in achieving peace.  The Treaty was a testament not only to the expectations of its signatories towards their defeated opponents, but also to their intellectual and ethical aspirations with regard to attaining peaceful coexistence. It established many new borders on the map of Europe and introduced a new order on the continent, one that was not only political in form, but also cultural and civilizational. Its foundations were to be built on the values of peace and justice. Therefore, there are grounds for describing the new order created on their basis as the civilization of peace.

Keywords: The Treaty of Versailles, agreement, civilization, peace, justice.

Steszczenie

Wypracowany na paryskiej konferencji pokojowej traktat wersalski zakończył oficjalnie I wojnę światową. Konferencja ta pierwszą międzynarodową debatą poświęconą problemom pokoju. Uczestniczyło w niej 27 zwycięskich państw oraz z nimi sprzymierzonych i stowarzyszonych. Pokonane Niemcy oraz Austria i Węgry, Turcja i Bułgaria nie zostały dopuszczone do obrad -  przedstawiono im jedynie  do podpisu oddzielne wersje traktatu. Na konferencję pokojową nie zaproszono również bolszewickiej Rosji, która 3 marca 1918 roku podpisała w Brześciu traktat pokojowy z Niemcami i Austrią, Węgrami oraz ich sprzymierzeńcami - Bułgarią i Turcją – łamiąc tym samym porozumienia sojusznicze Ententy. Uczestnictwo w konferencji pokojowej uwarunkowane było bowiem nie tylko stosunkiem do prowadzących wojnę państw centralnych, ale również do norm moralnych, uznanych za obowiązujące w osiąganiu pokoju.  Traktat był świadectwem nie tylko oczekiwań jego sygnatariuszy wobec pokonanych przeciwników, ale również ich aspiracji intelektualnych i etycznych, ukierunkowanych na pokojowe współistnienie. Ustanowił wiele nowych granic międzypaństwowych na mapie Europy oraz zaprowadził w jej przestrzeni  nowy ład, nie tylko polityczny, ale również kulturowo-cywilizacyjny. .Jego fundament stanowić miały wartości pokoju i sprawiedliwości.  Istnieją zatem podstawy, aby tworzony na ich gruncie ład nazwać cywilizacją pokoju.

Słowa kluczowe: traktat wersalski, umowa, cywilizacja, pokój, sprawiedliwość.
References
Balcerak W., Powstanie państw narodowych w Europie Środkowo-wschodniej, Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1974, 501 ss.
 
Bartnicki A., Traktat wersalski: narodziny systemu wersalsko-waszyngtońskiego, Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, Warszawa 1967, 141 ss.
 
Czubiński A., Słowo wstępne, [w:] Traktat wersalski z perspektywy 70 lat, red. V. Sobczak, P. Czajkowski, Warszawa, Instytut Zachodni im. Wojciechowskiego w Poznaniu, Stowarzyszenie PAX. Ośrodek Spraw Międzynarodowych, 1989, 170 ss.
 
Koneczny F., O ład w historii, Krzeszowice, „Ostoja”, 2003, 168 ss.
 
Koneczny F., O wielości cywilizacji, Warszawa, Capital, 2015, 411 ss.
 
Kornatowski W., Społeczno-polityczna myśl św. Augustyna, Warszawa, Instytut Wydawniczy „PAX”, 1965, 308 ss.
 
Kowalczyk S., Człowiek i Bóg w nauce św. Augustyna, Lublin, Wydawnictwo KUL, 2007, 352 ss.
 
Kowalczyk S., Podstawy światopoglądu chrześcijańskiego, Wrocław, Tum, Wydawnictwo Wrocławskiej Księgarni Archidiecezjalnej, 1995, 454 ss.
 
Kowalczyk S., Z refleksji nad człowiekiem: człowiek, społeczność, wartość, Lublin, Wydawnictwo Naukowe Towarzystwa Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1995, 309 ss.
 
Salij J., Rozmowy ze świętym Augustynem, Poznań, Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikanów „W drodze”, 1985, 248 ss.
 
Święty Augustyn, Państwo Boże, tłum. W. Kubicki, Kęty, Wydawnictwo Antyk – Marek Derewiecki, 2002, 967 ss.
 
Święty Tomasz z Akwinu, Traktat o człowieku – Summa teologii 1, 75-89, tłum., oprac. S. Świeżawski, Kęty, Wydawnictwo Antyk – Marek Derewiecki, 2000, 768 ss.
 
Święty Tomasz z Akwinu, Traktat o cnotach: summa teologii I-II, 49-67, tłum., oprac. W. Galewicz, Kęty, Wydawnictwo Antyk – Marek Derewiecki, 2006, 397 ss.
 
Traktat pokoju między mocarstwami sprzymierzonemi i stowarzyszonemi a Niemcami podpisany w Wersalu 28 czerwca 1919 r., Warszawa, Biuro Prac Kongresowych, 1919, 230 ss., http://prawo.sejm.gov.pl/isap.nsf/download.xsp/WD U19200350200/
O/D19200200_PL.pdf; http://dlibra.umcs.lublin.pl/Content/24756/C8292.pdf [dostęp: 07.11.2020].
 
Zgórniak M., 1914-1918. Studia i szkice z dziejów I wojny światowej, Kraków 1987, Wydawnictwo Literackie, 304 ss.