Decyzyjna niedyspozycja. Niektóre oblicza relatywizmu w wybranych utworach prozatorskich Jegora Fietisowa

Bartłomiej Brążkiewicz

Abstrakt

Najnowsza proza rosyjska, wpisująca się w nieco szerzej ujmowaną literacką „współczesność”, daje wyraz powszechności problemów „pokoleniowych” zakorzenionych w ludzkich lękach, kłopotach tożsamościowych, zagubieniu i poczuciu samotności. Na przykładzie analizy dwóch wpisujących się w koncepcję petersburskiego tekstu literatury rosyjskiej powieści autorstwa Jegora Fietisowa widać, jak bardzo związane są one z kwestiami egzystencjalnymi. Odzwierciedlone w powieściowych dialogach rozważania mają charakter ideowy i są zorientowane wokół dramatyzmu wyborów, wolności i odpowiedzialności, gry pozorów, życiowego autentyzmu, a także zdystansowania względem „narzucanego”. Ich podstawowe przesłanie dotyczy zaś „decyzyjnej niedyspozycji”, jako swego rodzaju niemocy przeżywanej w obliczu konieczności dokonania wyboru. Problem, stanowiący jedno z kluczowych doświadczeń ludzkiej subiektywności, typowy dla „współczesności”, w omawianych utworach często bywa relatywizowany.

 

Decision-Making Indisposition. Some Features of Relativism in Selected Prose Works by Egor Fetisov

The newest Russian prose fiction, codified within more extensively labelled “contemporary” literature, expresses the universality of generational problems rooted in human fears, self-identity problems, numerous confusions and a sense of loneliness. The analysis of two novels by Egor Fetisov fitting into the concept of Petersburg text of Russian literature, shows their proximity to existential issues. The considerations reflected in the dialogues of the novels’ characters are ideologically oriented, with reference to such questions as the drama of choices to make, freedom and responsibility, a game of appearances, authenticity in life, as well as some distancing from “the imposed.” The central message of the novels concerns the “decision-making indisposition” seen as a kind of powerlessness experienced in the face of necessity to make a choice. The problem, constituting one of the key experiences of human subjectivity and typical of “present-day,” is often relativised in the discussed novels.
 
Keywords: Russian literature, Russian prose-fiction, Petersburg text in Russian literature, existential issues, Egor Fetisov
Słowa kluczowe: literatura rosyjska, proza rosyjska, petersburski tekst literatury rosyjskiej, problemy egzystencjalne, Jegor Fietisow
References

Awdiejew A., Habrajska G., Wprowadzenie do gramatyki komunikacyjnej, t. 2, Łask, Oficyna Wydawnicza LE KSEM , 2006, 395 ss.

Bachtin M., Estetyka twórczości słownej, tłum. D. Ulicka, oprac. przekładu i wstęp E. Czaplejewicz, Warszawa, PIW, 1986, 576 ss.

Bachtin M., Problemy poetyki Dostojewskiego, tłum. N. Modzelewska, Warszawa, PIW, 1970, 410 ss.

Bachtin M., Słowo w powieści, [w:] Idem, Problemy literatury i estetyki, tłum. W. Cesluk- Grajewski, Warszawa, Czytelnik, 1982, ss. 82-277.

Bal M., Narratologia. Wprowadzenie do teorii narracji, tłum. zespół tłumaczy ze specjalności przekładowej Instytutu Filologii Polskiej UAM w Poznaniu, Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2012, 263 ss.

Bauman Z., Płynna nowoczesność, tłum. T. Kunz, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 2006, 340 ss.

Brążkiewicz B., Choroba psychiczna w literaturze i kulturze rosyjskiej, Kraków, Księgarnia Akademicka, 2011, 392 ss.

Brążkiewicz B., W zderzeniu z teraźniejszością. Dialogiczność współczesnej prozy petersburskiej, „Ethos” 2020, nr 1(129), ss. 91-116.

Copleston F., Filozofia współczesna. Badania nad pozytywizmem logicznym i egzystencjalizmem, tłum. B. Chwedeńczuk, Warszawa, Instytut Wydawniczy PAX, 1981, 216 ss.

Custine de A., Listy z Rosji. Rosja w 1839 roku, tłum. M. Górski, Kraków, Wydawnictwo Aramis, 1989, 249 ss.

Duda K.A., Szkice o prozie rosyjskiej XXI wieku: Ulicka, Szyszkin, Pielewin, Minajew, Sienczyn, Kuricyn, Starobiniec…, Kraków, Księgarnia Akademicka, 2017, 266 ss.

Erll A., Kultura pamięci. Wprowadzenie, przekł. A. Teperek, posł. i red. nauk. M. Saryusz-Wolska, Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, Niemiecki Instytut Historyczny, 2018, 317 ss.

Mandelsztam O., O naturze słowa, [w:] Idem, Słowo i kultura. Szkice literackie, tłum. i oprac. R. Przybylski, Warszawa, Czytelnik, 1972, ss. 24-41.

Mandelsztam O., Świt akmeizmu, [w:] Idem, Słowo i kultura. Szkice literackie, tłum. i oprac. R. Przybylski, Warszawa, Czytelnik, 1972, ss. 181-185.

Markiewicz H., Polifonia, dialogiczność i dialektyka. Bachtinowska teoria powieści, „Pamiętnik Literacki” 1985, nr 76/2, ss. 83-98.

Pankalla A., Doświadczenia graniczne, [w:] Z.W. Dudek, A. Pankalla, Psychologia kultury. Doświadczenia graniczne i transkulturowe, Warszawa, ENETEIA, 2005, ss. 25-164.

Poyatos F., Literary Anthropology: Toward a New Interdisciplinary Area, [w:] Literary Anthropology. A New Interdisciplinary Approach to People, Signs and Literature, red. F. Poyatos, Amsterdam, Philadelphia, John Benjamins Publishing Company, 1988, ss. 3-49.

Sałajczykowa J., Dziesięciolecie przemian. Proza rosyjska lat 1985-1995, Gdańsk, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 1998, 189 ss.

Wołodźko-Butkiewicz A., Od pieriestrojki do laboratoriów netliteratury. Przemiany we współczesnej prozie rosyjskiej, Warszawa, Studia Rossica, 2004, 438 ss.

Большакова А., Феноменология литературного письма. О прозе Бориса Евсеева, Москва, МАКС Пресс, 2004, 142 ss.

Люсый А.П., Московский текст: текстологическая концепция русской культуры, Москва, Издательский дом „Вече”, ООО „Русский импульс”, 2013, 320 ss.

Люсый А.П., Поэтика предвосхищения. Россия сквозь призму литературы, литература сквозь призму культурологии: теоретическая комедия, Москва, Товарищество научных изданий КМК, 2011, 570 ss.

Синдаловский Н.А., Словарь петербуржца. Лексикон Северной столицы. История и современность, Москва, Санкт-Петербург, Издательство Центрполиграф, Русская тройка-Спб, 2014, 635 ss.

Статистические показатели по выпуску печатных изданий, Российская книжная палата, Филиал ИТАР-ТАСС, [w:] http://www.bookchamber.ru/statistics.html [dostęp: 30.05.2021].

Топоров В.Н., Петербургский текст русской литературы, Санкт-Петербург, Искусство-СПБ, 2003, 616 ss.

Фетисов Е., Пас в пустоту, Санкт-Петербург, Издательство «Союз писателей Петербурга», 2014, 240 ss.

Фетисов Е.С., Ковчег, Москва, Время, 2018, 224 ss.

Шульц С.С. (младший), Склярский В.А., Бродячая собака. Век нынешний – векминувший, Санкт-Петербург, Белое и Черное, 2002, 207 ss.