Zapomnienie a pamięć zmanipulowana („Granica zapomnienia” Siergieja Lebiediewa)

Katarzyna Duda

Abstrakt

Prezentowany artykuł to bezpośrednie odniesienie do książki Siergieja Lebiediewa Granica zapomnienia, w której autor występuje równocześnie jako narrator i główny bohater. Powieści nie można analizować inaczej jak tylko poprzez rozszyfrowanie nagromadzonych w niej symboli. Jedna z warstw utworu dotyczy duchowego dojrzewania bohatera, dla którego impulsem jest pojawienie się w jego dzieciństwie demonicznego Drugiego Dziadka. Pragnąc rozwiązać tajemnicę tego ostatniego, narrator dociera do świata stalinowskich łagrów. Zabudowania po nich zostały zniszczone, sprawców nie osądzono, ludziom wygodniej jest o nich zapomnieć. Bohater, chcąc odtworzyć dziedzictwo przodków, staje się swego rodzaju kolekcjonerem: zbiera przedmioty z przeszłości, kolekcjonuje wspomnienia uczestników tragicznych wydarzeń, ich pamiętniki… W ten sposób to, co było nakłada się na teraźniejszość i rzutuje w przyszłość. Aby przekroczyć granicę zapomnienia, należy przełamać strach i konformizm, nauczyć się odpowiedzialności i, wykorzystując pamięć kulturową, dotrzeć do Prawdy.


The Oblivion and Manipulated Memory (“The Limit of Forgetting” by Sergey Lebedev)

The article presented here is a direct reference to Sergei Lebedev’s book The Limit of Forgetting, in which the author acts simultaneously as narrator and main character. The novel cannot be analysed except by deciphering the symbols accumulated in it. One of the layers of the work concerns the spiritual development of the protagonist, the impetus for which is the appearance of a demonic Second Grandfather in his childhood. Desiring to solve the mystery of the latter, the narrator reaches the world of Stalinist camps. The buildings left behind were destroyed, the perpetrators have not been brought to justice, people are more comfortable to forget about them. The protagonist, wanting to recreate the legacy of his ancestors, becomes a kind of collector: he collects objects from the past, collects memories of participants in tragic events, their diaries... In this way, the past overlaps with the present and is projected into the future. In order to cross the boundary of oblivion, it is necessary to overcome fear and conformity, learn responsibility and, using cultural memory, reach the Truth.

Keywords: memory, oblivion, time, gulag, Sergey Lebedev

Słowa kluczowe: pamięć, zapominanie, czas, gułag, Siergiej Lebiediew
References

Assmann A., Cultural Memory and Western Civilization. Functions, Media. Archives, Cambridge, Cambridge University Press, 2011, 311 ss.

Bogunia-Borowska M., Odpowiedzialność, [w:] Fundamenty dobrego społeczeństwa Wartości, red. M. Bogunia-Borowska, Kraków, Wydawnictwo Znak, 2015, ss. 98-120.

Czechowicz J., Obecność w pustce. „Granica zapomnienia” Siergieja Lebiediewa, [w:] https://krytycznymokiem.blogspot.com/2018/05igranica-zapomnienia... [dostęp: 15.05.2022].

Czechowska J., „Granica zapomnienia” – syberyjska odyseja, [w:] https://www.polskieradio.pl/7/137/Artykul/2164253,Geanica-...  [dostęp: 15.05.2022].

Genette G., Palimpsesty. Literatura drugiego stopnia, tłum. T. Stróżyński, A. Milecki, Gdańsk, Słowo – Obraz – Terytoria, 2011, 224 ss.

Harding L., „In Russia the New Evil is Rooted in the Old Evil”. Novelist Sergei Lebedev on Putin, poison and state terror, „The Guardian” 2021, February 13th, ss. 4-7.

Lebiediew S., Granica zapomnienia, tłum. G. Szymczak, Warszawa, Claroscuro, 2018, 368 ss.

Pawlicki J., Upadek cienia. Rozmowa z Siergiejem Lebiediewem, „Newsweek” 2016, nr 5, ss. 9-11.

Picht G., Pojęcie odpowiedzialności, [w:] Filozofia odpowiedzialności XX wieku, red. J. Filek, Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2004, 457 ss.

Pietrzycka-Bohosiewicz K., W poszukiwaniu autentyzmu. Twórczość prozatorska Gieorgija Władimowa, Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1999, 226 ss.

Propp W., Morfologia bajki, „Pamiętnik Literacki” 1968, nr 59/4, ss. 203-242.

Puzynina J., Zdankiewicz D., Co język mówi o wartościach współczesnych Polaków?, [w:] https://www.libra.kul.pl/Content/26270/co_jezyk [dostęp: 20.04.2022].

Puzynina J., Język wartości, Warszawa, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, 1992, 299 ss.

Ricoeur P., Pamięć, historia, zapomnienie, tłum. J. Margański, Kraków, Universitas, 2000, 685 ss.

Stanisławski W., „Granica zapomnienia” to powieść najgłębiej rosyjska, [w:] https://wpolityce.pl/kultura/404911-skalane-ziemie-o-granicy-zapomnienia [dostęp: 15.05.2022].

Szacki J., Spotkania z utopią, Warszawa, Wydawnictwo Sic!, 2000, 258 ss.

Szałamow W., Prokurator Judei, [w:] Antologia wolnej literatury rosyjskiej, red. A. Drawicz, Warszawa, Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, 1999, 312 ss.

Tabaszewska J., Od literatury jako medium pamięci do poetyki pamięci. Kategoria pamięci kulturowej w badaniach nad literaturą, „Pamiętnik Literacki” 2013, nr 4, ss. 53-72.

Wołodźko A., Pasierbowie Rosji. O prozaikach trzeciej emigracji, Warszawa, „Gryf”, 1995, 280 ss.