Idea wychowania nowego człowieka (homo sovieticus) i jej odzwierciedlenie w założeniach programowych Wszechzwiązkowej Organizacji Pionierskiej

Romuald Grzybowski

Abstrakt

The Idea of Upbringing of A New Man (Homo Sovieticus) in the Political Guidelines of the All-Union Pioneer Organization

The All-Union Pioneer Organization was established in Russia in 1922 by the leaders of the Bolshevik Revolution as “a mass communist youth organization of the Soviet Union”. The strategic goal of the organization was to participate in the creation of a new man – homo sovieticus, a better kind of homo sapiens. To that end, the Young Pioneers recruited children of age 9–14 and subjected them to thorough ideological and political indoctrination tailored to the teachings of Lenin and Stalin. The activity of the Pioneer Organization was supervised by the ruling communist party, although the direct governing body was the Komsomol. Similarly to the Komsomol, the Young Pioneers had its own specific symbols, such as the red neck scarf, with three ends symbolizing three generations: the communists, the komsomolets and the pioneers; the pioneer badge; the salute; the uniform; the fanfare and the drum.
Słowa kluczowe: Young Pioneers, Komsomol, Soviet Russia, A New Man, Homo Sovieticus, indoctrination, pioneer
References

Arendt, Hanah. Korzenie totalitaryzmu. Warszawa: 1989.

Bäcker, Roman. „Totalitaryzm w Polsce lat 1948–1956”, Czasy Nowożytne t. VI (1999): 7–8.

Bäcker, Roman, Totalitaryzm. Geneza. Istota. Upadek. Toruń: Index Books, 1992.

„Biogram Pawlika Morozowa”. W: Księga przewodnika pionierskiego, Warszawa: Iskry, 1952: 15.

Chmaj, Ludwik. Prądy i kierunki w pedagogice XIX i XX wieku. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1962: 476–479.

„Dokumenty WKP (b) i rządu radzieckiego o szkole”. W: Źródła do dziejów wychowania i myśli pedagogicznej, t. III, wybór Stefan Wołoszyn, 545–546. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1966.

„Dwa lata pracy redakcji czasopisma”, Wychowanie w Przedszkolu 10 (1950): 563.

Dziatełowska, Danuta. „Co powiemy dzieciom w naszych przedszkolach o Stalinie w dniu Jego urodzin”, Wychowanie w Przedszkolu 4 (1949): 181–183.

Grzybowski, Romuald. „O wychowaniu w duchu moralności komunistycznej w ujęciu pedagogiki stalinowskiej oraz o niektórych metodach jej realizacji”. W: Człowiek Idea Dzieło. Prace dedykowane Profesor Stefanii Walasek, red. Barbara Jędrychowska, 211–229. Wrocław: Wydawnictwo Chronicon, 2013.

Grzybowski, Romuald. „Podmiot czy tworzywo? Kilka uwag o sytuacji dziecka w teorii i praktyce pedagogiki stalinowskiej”, W: Dziecko w rodzinie i w społeczeństwie. Dzieje nowożytne, red. Krzysztof Jakubiak i Wiesław Jamrożek, t. II, 260–274. Bydgoszcz: Wydawnictwo Uczelniane Akademii Bydgoskiej, 2002.

Grzybowski, Romuald. „U podstaw kształtowania się totalitarnego systemu wychowania i opieki nad dzieckiem i rodziną w Polsce w latach 1945–1956”, Studia i Badania Naukowe. Pedagogika R. II, nr 2 (2008): 233–253.

Heller, Michał. Maszyna i śrubki. Jak hartował się człowiek sowiecki. Paryż: Instytut Literacki, 1988.

Jasieńska, Aleksandra Renata Siemieńska, Wzory osobowe socjalizmu. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978: 221–271.

Kaftanow, S. Komsomoł w walce o przodującą naukę i kulturę. Warszawa: Książka i Wiedza, 1951.

Kalinin, Michał. „Przemówienie na naradzie najlepszych nauczycieli szkół miejskich i wiejskich, zwołanej przez redakcje czasopisma „Uczitelskaja Gazjeta” (20 X 1938)”. W: Michał Kalinin, O wychowaniu komunistycznym,47, 78–79. Warszawa: Państwowe Zakłady Wydawnictw Szkolnych, 1955.

Kosiński, Krzysztof. Oficjalne i prywatne życie młodzieży w czasach PRL.Warszawa: Wydawnictwo TRIO, 2006.

Księga przewodnika pionierskiego. Warszawa: Iskry, 1952.

Kurdiajew, A. Wydział pionierski Rejonowego Komitetu Komsomołu. Warszawa: Książka i Wiedza,1951.

Lenin, Włodzimierz. „Zadania związków młodzieży. Przemówienie wygłoszone na III Ogólnorosyjskim Zjeździe Komunistycznego Związku Młodzieży Rosji, 2 października 1920 roku”. W: Źródła do dziejów wychowania i myśli pedagogicznej, t. III, wybór: Stefan Wołoszyn, 534–535. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1965.

Mazur, Mariusz. O człowieku tendencyjnym. Obraz nowego człowieka w propagandzie komunistycznej w okresie Polski Ludowej i PRL 1944–1956. Lublin: Wydawnictwo UMCS, 2009.

Modzelewski, Karol. Zajeździmy kobyłę historii. Wyznania poobijanego jeźdźca. Warszawa: Iskry, 2013.

Muszyński, Heliodor. „Poglądy Lenina na wychowanie i ich znaczenie dla rozwoju socjalistycznej pedagogiki”, Nauczyciel i Wychowanie 3/65 (1970): 23.

Palska, Hanna. Nowa inteligencja w Polsce Ludowej. Świat przedstawień i elementy rzeczywistości. Warszawa: Instytut Filozofii i Socjologii PAN, 1994.

Pedagogika, red. Iwan Kairow, t. II. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1950.

Pedagogika, t. 2, red. Iwan Kairow, 36–139. Warszawa: Nasza Księgarnia, 1950.

„Pieśń pionierów”, w: Księga przewodnika pionierskiego, Warszawa: Iskry, 1952: 6.

Radziwiłł, Anna. „Model ideologii wychowawczej w latach 1948–1956. Próba rekonstrukcji i analizy”. W: Polacy wobec przemocy 1944–1956, red. Barbara Otwinowska i Jan Żaryn, 318. Warszawa: Editions Spotkania, 1996.

Sośnicki, Kazimierz. „Problem odnowy szkoły polskiej”. Kwartalnik Pedagogiczny 4/6 (1957).

Stalin, Józef. Dzieła, t. 7. Warszawa: Książka i Wiedza, 1950.

Stalin, Józef. Zagadnienia leninizmu. Warszawa: Książka i Wiedza, 1949.

Staniszkis, Jadwiga. Ontologia socjalizmu. Kraków–Nowy Sącz: Wydawnictwo Dante, 2006.

Theiss, Wiesław. Zniewolone dzieciństwo. Socjalizacja w skrajnych warunkach społeczno-politycznych. Warszawa: Wydawnictwo Żak, 1996.

Urban-Podolan, Aleksandra, „Organizacja pionierska, pionierzy”. w: Encyklopedia Dzieciństwa,http://encyklopediadzieicństwa.pl/index.php?title=Organizacja_pionierska, dostęp: 10.12.2016.

„Uroczyste przyrzeczenie pioniera (wersja z początku lat pięćdziesiątych XX wieku)”. W: Księga przewodnika pionierskiego, Warszawa: Iskry, 1952: 11.

Walicki, Andrzej. Marksizm i skok do królestwa wolności. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1996.

Wiloch, Tadeusz. „System wychowawczy a socjalizm w ujęciu Lenina”. Nauczyciel i Wychowanie 2/64 (1970: 17–20.

Wołoszyn, Stefan. Nauki o wychowaniu w Polsce w XX wieku. Warszawa: Instytut Badań Edukacyjnych, 1997: 56–61.

Wychowanie w Przedszkolu 4 (1949), 163.

Zaprutko-Janicka, Aleksandra. Miliony zdziczałych dzieci. Przemilczany problem Związku Radzieckiego, http//ciekawostkihistoryczne.pl/2014/01/19/miliony-zdziczalychdzieci; dostęp: 6.12.2016.