Granice i sens myśli konserwatywnej w epoce końca tradycyjnej edukacji akademickiej

Magdalena Archacka

Abstrakt

Celem artykułu jest ukazanie granic i sensu myśli konserwatywnej w epoce końca tradycyjnej edukacji. Przybliżone zostaje znaczenie pojęcia autorytetu, który w edukacji oznacza odpowiedzialność za świat. Ukazano różnicę pomiędzy nauczaniem wyjaśniającym a kształceniem budowanym na zaufaniu do intelektualnych zdolności ucznia/studenta. Kryzys wywołany przejściem edukacji akademickiej w zdalny tryb kształcenia umożliwia, jako moment sprzyjający, stawianie podstawowego dla konserwatywnej perspektywy edukacji pytania „co jest przedmiotem zachowania (conservatio)?”. W zmieniającej się rzeczywistości nauczanie i uczenie staje się wydarzeniem mającym na celu intelektualną emancypację zachodzącą po obu stronach procesu kształcenia. Teoretyczną ramę rozważań budują filozoficzne koncepcje Hannah Arendt, Jacquesa Rancière’a w recepcji polskich pedagogów: Pauliny Sosnowskiej i Piotra Zamojskiego.


The Limits and Meaning of Conservative Thought in the Era of the End of
Traditional Academic Education

The aim of this article is to show the limits and meaning of conservative thought in the era of the end of traditional education. The meaning of the notion of authority, which in education means responsibility for the world, is presented. The difference between explanatory teaching and education built on confidence in the intellectual abilities of the pupil/student is shown. The crisis caused by the transition of academic education to a remote mode of education makes it possible, as an enabling moment, to pose the question which is fundamental for the conservative perspective on education: “What is the object of preservation (conservatio)?”. In a changing reality, teaching and learning become events aimed at intellectual emancipation occurring on both sides of the educational process. The theoretical framework of the considerations is built on philosophical concepts of Hannah Arendt and Jacques Rancière in the reception of two Polish pedagogues, Paulina Sosnowska and Piotr Zamojski.

Słowa kluczowe: Hannah Arendt, Jacques Rancière, edukacja akademicka, edukacja tradycyjna, autorytet, tradycja, perspektywa konserwatywna, academic education, traditional education, authority, tradition, conservative perspective
References

Arendt, Hannah. „Co to jest autorytet”. W: Hannah Arendt, Między czasem minionym a przyszłym, tłum. Mieczysław Godyń, Wojciech Madej, 108–173. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2011.

Arendt, Hannah. „Kryzys edukacji”. W: Hannah Arendt, Między czasem minionym a przyszłym, tłum. Mieczysław Godyń, Wojciech Madej, 111–236. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2011.

Arendt, Hannah. „Tradycja a epoka Nowożytna”. W: Między czasem minionym a przyszłym, tłum. Mieczysław Godyń, Wojciech Madej, 23–48. Warszawa: Wydawnictwo Aletheia, 2011.

Czerepaniak-Walczak Maria. „Autorytaryzm akademicki, jego źródła, przejawy i (niektóre) konsekwencje; perspektywa realizmu krytycznego”. Pedagogika Szkoły Wyższej 1 (19) (2016): 11–22.

Folkierska, Andrea. „Czy pedagogika może być nie-normatywna?”. Teraźniejszość – Człowiek – Edukacja (2001): 33–44.

Folkierska, Andrea. Pytanie o pedagogikę. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 1990.

Folkierska, Andrea. „Warunki możliwości krytycznego myślenia uczniów”. Ethos 75 (2006): 117–126.

Janus, Anna. „Refleksje z pierwszych dni i pierwszych wrażeń”. W: Zdalne kształcenie akademickie dorosłych w czasie pandemii, red. Jakub J. Czarkowski, Mariusz Malinowski, Marcin Strzelec, Maciej Tanaś, 15–25. Warszawa: Wydawnictwo DiG, 2020.

Kwaśnica, Robert. Dyskurs edukacyjny po inwazji rozumu instrumentalnego. O potrzebie refleksyjności, Wrocław: Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej, 2014.

Legutko, Ryszard. Trzy konserwatyzmy, https://www.omp.org.pl/artykul.php?artykul=31, [dostęp: 16.03.2022].

Ranciere, Jacques. The Ignorant Schoolmaster Five Lessons in Intellectual Emancipation. California: Stanford University Press, 1991.

Ranciere, Jacques. O nauczycielach, którzy nie wiedzą, tłum. Piotr Laskowski, Poznań: Oficyna Wydawnicza Bractwa Trojka, 2020.

Sztompka, Piotr. Socjologia. Analiza społeczeństwa. Kraków: Wydawnictwo Znak, 2012.

Śliwerski, Bogusław. Edukacja (w) polityce. Polityka (w) edukacji. Inspiracje do badań polityki oświatowej. Kraków: Oficyna Wydawnicza „Impuls”, 2015.

Vlieghe, Joris, Zamojski, Piotr. „Towards an Ontology of Teaching. Thing-Centred Pedagogy, Affirmation and Love for the World”. Contemporary Philosophies and Theories in Education 11 (2019): 11–28.

Witkowski, Lech. „Autorytet i wartości u stop”. ER(R)GO. Teoria–Literatura–Kultura 1 (26) (2013): 44–69.

Witkowski, Lech. „Autorytet w kręgu zabobonow: trzydzieści trzy podręcznikowe i obiegowe przekłamania w sprawie pojmowania autorytetu dla pedagogiki”. Studia z Teorii Wychowania 8 (2011): 7–35.

Zamojski, Piotr. „Od demaskacji ku budowaniu. Po-krytyczna perspektywa badań pedagogicznych”. Teraźniejszość–Człowiek–Edukacja 67 (3) (2014): 7–22.

Zamojski, Piotr. „Pedagogika skupiona na rzeczy – wprowadzenie do idei”. Parezja 1 (2019): 12–29.

Zamojski, Piotr. „Utrzymywanie się w żywiole myślenia jako zadanie pedagogiki. Filozoficzne Problemy Edukacji 3 (2020): 61–74.