Od zabytku do dyskursu. O kilku źródłach współczesnej definicji dziedzictwa

Krzysztof Kowalski

Abstrakt

From Historical Object to Discourse. Some Reflections on Contemporary Detinition of Heritege

The author shows the contemporary definition of heritage stemming from the concept of the monument and its “extension”. Furthermore, he puts it in the context of symbolic exchange, indicating the deeply symbolic dimension of heritage and placing an emphasis on its intangible character. In addition, he associates heritage with the notion of lieux de mémoire, writes about the discursive strategies leading to its invention, juxtaposes heritage with history and connects it with the postmodern “condition of the world” in which it is often and strongly deployed in the legitimization of political projects.
Słowa kluczowe: tangible and intangible heritage, monument, lieux de mémoire, discourse
References

Ashworth G.J., Sfragmentaryzowane dziedzictwo: sfragmentaryzowany instrument sfragmentaryzowanej polityki, w: Dziedzictwo kulturowe w XXI wieku. Szanse i wyzwania, red. M. Murzyn, J. Purchla, Kraków, 2007, s. 29–42.

Babelon J.-P., Chastel A., La notion de patrimoine,Paris, 1994.

Baudrillard J., Symulakry i symulacja, przeł. S. Królak, Warszawa, 2005 .

Baudrillard J., Społeczeństwo konsumpcyjne. Jego mity i struktury, przeł. S. Królak, Warszawa, 2006

Bauman Z., Ponowoczesność, w: Słownik społeczny, red. B. Szlachta, Kraków, 2004, s. 903–904.

Cassirer E., Mit państwa, przeł. A. Staniewska, Warszawa, 2006

Certeau de M., Wynaleźć codzienność. Sztuki działania, przeł. K. Thiel-Jańczuk, Kraków, 2008

Choay F., A propos de culte et de monuments (wstęp), w: A. Riegl, Le culte moderne des monuments. Son essence et sa genèse, Paris, 1984, s. 7–20.

Choay F., Le patrimoine en question. Anthologie pour un combat, Paris, 2009.

Daileader Ph., Whalen Ph. (red.), French Historians 1900–2000. New Historical Writing in Twentieth-Century Europe, Oxford, 2010.

Domańska E., Miejsce Franka Ankersmita w narratywistycznej filozofii historii (wstęp), w: F.R. Ankersmit, Narracja, reprezentacja, doświadczenie: studia z teorii historiografii, Kraków, 2004, s. 5–27.

Erdösi P., Ku Wyspom Dziedzictwa na Morzu Środkowoeuropejskim, w: Dziedzictwo kulturowe w XXI wieku. Szanse i wyzwania, red. M. Murzyn, J. Purchla, Kraków, 2007, s. 87–96.

Étienne F., Schutze H. (red.), Deutsche Erinnerungsorte, München, 200

Flis M., Etyczny wymiar tożsamości kulturowej, Kraków, 2004

Foucault M., Power/Knowledge. Selected Interviews and other Writings 1972–1977, New York, 1980 .

Gauchet M., Le désenchantement du monde. Une histoire politique de la religion, Paris, 1985

Godelier M., Au fondement des sociétés humaines. Ce que nous apprend l’anthropologie, Paris, 2007.

Godelier M., Zagadka daru, przeł. M. Höffner, Kraków, 2010.

Harrison R., Heritage. Critical Approaches, Milton Park – Abingdon – New York, 2013.

Heinich N., La fabrique du patrimoine. De la cathédrale à la petite cuillière, Paris, 2009

Hobsbawm E., Ranger T. (red.), Tradycja wynaleziona, przeł. M. Godyń, F. Godyń, Kraków, 2008

Kończal K., Bliskie spotkania z historią drugiego stopnia, w: Pamięć zbiorowa jako czynnik integracji i źródło konfliktów, red. A. Szpociński, Warszawa, 2009, s. 214–215.

Kowalska M., Mała opowieść tłumacza, w: J.-F. Lyotard, Kondycja ponowoczesna. Raport o stanie wiedzy, Warszawa, 1997, s. 5-17.

Kowalski K., O istocie dziedzictwa europejskiego – rozważania, Kraków, 2013.

Kowalski K.,Törnquist-Plewa B. (red.), The Europeanization of Heritage and Memories in Poland and Sweden, Cracow, 2016.

Krawczyk J., Teoria Aloisa Riegla i jej polska recepcja a problemy współczesnego konserwatorstwa, w: Współczesne problemy teorii konserwatorskiej w Polsce, red. B. Szmygin, Warszawa–Lublin, 2008, s. 63–74.

Krawczyk J., Kompromis i metoda – wybrane aspekty teorii konserwatorskich Aloisa Riegla i Cesare Brandiego, „Ochrona Zabytków”, nr 2(245) 2009, LXII, s. 65–74.

LaCapra D., Psychoanaliza, pamięći zwrot etyczny, przeł. M. Zapędowska, w: Pamięć, etyka i historia. Anglo-amerykańska teoria historiografii lat dziewięćdziesiątych (Antologia przekładów), red. E. Domańska, Poznań, 2002, s. 127–162.

Le Goff J., Historia i pamięć, przeł. A. Gronowska, J. Stryjczyk, Warszawa, 2007

Le Goff J., Nora P. (red.), Faire de l’histoire, Paris, 1974

Lowenthal D., La fabrication d’un héritage, w: Patrimoine et modernité, red. D. Poulot, Paris, 1998a, s. 107–127.

Lowenthal D., The Heritage Crusade and the Spoils of History, Cambridge–New York, 1998b.

Lyotard J.-F., Kondycja ponowoczesna. Raport o stanie wiedzy, przeł. M. Kowalska, J. Migasiński, Warszawa, 1997

Macdonald S., , Memorylands: Heritage and Identity in Europe Today, London–New York, 2013

Mauss M., Szkic o darze [w:] Mauss M., Antropologia i socjologia, przeł. M. Król,K. Pomian, J. Szacki, wstępC. Lévi-Strauss, Warszawa, 1973, s. 211–331.

Mauss M., Hubert H., Esej o naturze i funkcji ofiary, przeł. L. Trzcionkowski, Kraków, 2005.

Nora P., Mémoire collective [w:] Faire de l’histoire, red. J. Le Goff, P. Nora, Paris, 1974, s. 398–401.

Nora P. (red.), Les lieux de mémoire, t. 1: La République, Paris, 1984,

Nora P. (red.), Les lieux de mémoire, t. 2: La Nation, Paris, 1986

Nora P. (red.), Les lieux de mémoire, t. 3: Les France, Paris, 1992

Nora P., Między pamięcią i historią: Les lieux de mémoire, Tytuł roboczy: Archiwum”, nr 2, 2009, s. 4–12.

Nora P., Dziedzictwo, „Przegląd Polityczny”, nr 103/104, 2010, s. 234–236.

Poulot D., La naissance d’une tradition européenne du patrimoine / The Birth of a European Heritage Tradition, w: Regards croisés sur le patrimoine dans le monde à l’aube du XXIe siècle, red. M. Gravari-Barbas, S. Guichard-Anguis, Paris, 2003, s. 29–44.

Poulot D., Une historie du patrimoine en Occident, XVIIIe–XXIe siècle. Du monument aux valeurs, Paris, 200

Ricoeur P., Egzystencja i hermeneutyka, wybór i oprac. S. Cichowicz, przeł. E. Bieńkowska i in., Warszawa, 1985

Ricoeur P., Pamięć – zapomnienie – historia, w: Tożsamość w czasach zmiany. Rozmowy w Castel Gandolfo, red. K. Michalski, Kraków, 1995, s. 22–43.

Ricoeur P., Pamięć, historia, zapomnienie, przeł. J. Margański, Kraków, 2006.

Riegl A., Der Moderne Denkmalkultus. Sein Wesen und seine Entstehung, Wien–Leipzig, 1903.

Riegl A., Nowoczesny kult zabytków. Jego istota i powstanie,przeł. R. Kasperowicz, w: Alois Riegl, Georg Dehio i kult zabytków, red. J. Krawczyk, Warszawa, 2002, s. 27–70.

Schröder-Esch S., Znaczenie dziedzictwa i nowych mediów dla rozwoju regionalnego – doświadczenia europejskiego programu HERMES, w: Dziedzictwo kulturowe w XXI wieku. Szanse i wyzwania, red. M. Murzyn, J. Purchla, Kraków, 2007 , s. 277–297.

Smith L., Uses of Heritage, London, 2006.

Szacka B., Pamięć zbiorowa, w: Wobec przeszłości. Pamięć przeszłości jako element kultury współczesnej, red. A. Szpociński, Warszawa, 2005, s. 17–30.

Szacki J., Tradycja, Warszawa, 2011 [1971] .

Szahaj A., Ironia i miłość. Neopragmatyzm Richarda Rorty’ego w kontekście sporu o postmodernizm, Wrocław, 1996.

Szpociński A., Kanon historyczny, „Studia Socjologiczne”, nr 4, 1983, s. 129–146.

Szpociński A., Miejsca pamięci, „Teksty Drugie”, nr 4, 2008, s. 11–20.

Deklaracje, karty, konwencje, ustawy:

Deklaracja w sprawie zachowania genius loci (ducha miejsca), Quebec 2008.

Europejska konwencja krajobrazowa, Florencja 2000.

Karta Ateńska, 1931.

Karta Wenecka, 1964.

Konwencja w sprawie ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego, Paryż 1972.

Konwencja o ochronie niematerialnego dziedzictwa kulturowego, Paryż 2003.

Ramowa konwencja Rady Europy dotycząca wartości dziedzictwa kulturowego dla społeczeństwa, Faro 2005.

Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, Dziennik Ustaw, nr 162 poz. 1568, 2003.

Kwartalnik "Prace Etnograficzne" ukazuje się w sposób ciągły on-line.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.