Refleksje z badań nad (nie)mobilnością: wyobrażenia, przestrzenie i praktyki

Michalina Chmielecka,

Izabela Czyszczoń,

Błażej Kośnik,

Marek Pawlak,

Klaudia Rybak

Abstrakt

Prezentowane refleksje z badań terenowych są próbą spojrzenia na różne formy, strategie i praktyki nie-mobilności, które doświadczane są we współczesnych miastach. Punktem wyjścia są eksploracje etnograficzne przeprowadzone wiosną 2016 roku w Przemyślu (i Medyce) przez studentów II roku etnologii i antropologii kulturowej w ramach ćwiczeń terenowych organizowanych przez Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej, Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie. Celem badań była problematyzacja sposobów „bycia” mobilnym we współczesnym świecie, strategii „radzenia” sobie z mobilnością oraz samych wyobrażeń społecznych związanych z mobilnością. Przemyśl, bardzo dobrze wpisuje się w problematykę mobilności ze względu na swoje położenie geograficzne (blisko granicy państwa), infrastrukturę (dworce, komunikacja miejska) i mieszkańców, wśród których są m.in. migranci, osoby dojeżdżające do pracy z okolicznych wsi czy też osoby trudniące się handlem transgranicznym. Przemyśl okazał się jednak terenem wymagającym i niejednoznacznym. Początkowym problemem było samo znalezienie „problemu badawczego” i skonceptualizowanie go w taki sposób, aby uniknąć fetyszyzacji i idealizacji badanych zjawisk mobilności i niemobilności. Jak się okazało, o wiele łatwiej jest zaobserwować mobilność w przestrzeniach miejskich, niż ją następnie eksplorować i konceptualizować antropologicznie, szczególnie podczas tak krótkiego pobytu w terenie. Niemniej, wspólnie podczas dyskusji terenowych i w ramach współpracy badawczej udało nam się relatywnie szybko uporać z początkowymi problemami i skupić na poszczególnych kontekstach (nie)mobilności.

References

Appadurai A. (red.), The Social Life of Things: Commodities in Cultural Perspective, Cambridge, 1988

Bauman Z., Dwa szkice o moralności ponowoczesnej, Warszawa, 1994

Bednarska N., Obecność idei wielokulturowości/międzykulturowości w dokumentach szkolnych, w: Edukacja dzieci i młodzieży w środowiskach zróżnicowanych kulturowo, red. T. Lewowicki, B. Chojnacka-Synaszko, G. Piechaczek-Ogierman, Toruń, 2014, s. 88–102.

Chromiec E., Dziecko wobec obcości kulturowej, Gdańsk, 2004

Clifford J., Routes: Travel and Translation in the Late Twentieth Century, Cambridge, 1997

Clifford J., Returns. Becoming Indigenous in the Twenty-First Century, Cambridge, 2013

Czerniejewska I., Edukacja wielokulturowa. Działania podejmowane w Polsce, Toruń, 2013

Glick Schiller N., Salazar N.B., Regimes of Mobility Across the Globe, „Journal of Ethnic and Migration Studies”, vol. 39, nr 2, 2013, s. 183–200.

Grzymała-Moszczyńska H., Grzymała-Moszczyńska J., Durlik-Marcinkowska J., Szydłowska P., (Nie)łatwe powroty do domu? Funkcjonowanie dzieci i młodzieży powracających z emigracji, Warszawa, 2015

Gupta A., Fergusson J. (red.), Culture, Power, Place. Explorations in Critical Anthropology, Durham–London, 1997

Hockey J., James A., Social Identities Across the Life Course, New York, 2003

Kelly U., Migration and Education in a Multicultural World: Culture, Loss and Identity, New York, 2009

Knowles C., The Flip-Flop Trail and Fragile Globalization,„Theory, Culture & Society”, nr 32(7–8), 2015, s. 231–244.

Kopytoff I., The Cultural Biography of Things: Commoditization as process, w: The social Life of Things: Commodities in Cultural Perspective, red. A. Appadurai, Cambridge, 1986, s. 64–91.

Malkki L.H., National Geographic: The Rooting of Peoples and the Territorialization of National Identity among Scholars and Refugees, w: Culture, Power, Place. Explorations in Critical Anthropology, red. A. Gupta, J. Fergusson, Durham–London, 2001, s. 52–74.

Marcus G., Contemporary Problems of Ethnography in the Modern World System, w: Writing Culture. The Poetics and Politics of Ethnography, red. J. Clifford, G. Marcus, Berkley, 1986, s. 165–193.

Misiejuk D., Komunikacyjne uwarunkowania wspólnoty edukacyjnej na pograniczu, w: Edukacja dzieci i młodzieży w środowiskach zróżnicowanych kulturowo, red. T. Lewowicki, B. Chojnacka-Synaszko, G. Piechaczek-Ogierman, Toruń, 2014, s. 103–116.

Nikitorowicz, J., Edukacja międzykulturowa w kontekście dylematów integracji imigrantów w warunkach wielokulturowości, w: Edukacja międzykulturowa w Polsce wobec nowych wyzwań, red. A. Paszko, Kraków, 2011, s. 11–30.

Olwig K.F., Hastrup K. (red.), Siting Culture. The Shifting Anthropological Object, London–New York, 1997

Pisarek A., W obronie „człowieka lokalnego”. Lokalność i mobilność wobec praktyk gościnności, „Anthropos?”, nr 16–17, 2011, s. 67–80.

Rabinow P., Refleksje na temat badań terenowych w Maroku, przeł. K.J. Dudek, S. Sikora, Kęty, 2010

Rosaldo R., Ideology, Place, and People without Culture, „Cultural Anthropology”, vol. 3, nr 1, 1988, s. 77–87.

Salazar N.B., Towards an Anthropology of Cultural Mobilities, „Crossings: Journal of Migration and Culture”, t. 1, 2010, s. 53–68.

Salazar N.B., Smart A., Anthropological Takes on (Im)Mobility, „Identities: Global Studies in Culture and Power”, vol. 18, nr 6, 2011, s. i–ix.

Stocking G.W. (red.), Objects and Others. Essays on Museums and Material Culture, Madison–London, 1985

Tsing A., The Global Situation, w: The Anthropology of  Globalization. A Reader, red. J.X. Inda, R. Rosaldo, Oxford, 2002, s. 453–485.

Urry J., Mobilities, Cambridge, 2007

Wimmer A., Glick Schiller N., Methodological Nationalism, the Social Sciences, and the Study of Migration: An Essay in Historical Epistemology, „International Migration Review”, vol. 37, nr 3, 2003, s. 576–610.