Zakon krzyżacki wobec Polski i Litwy w latach 1411–1414

Adam Szweda

Abstrakt
The Teutonic Order’s attitude towards Poland and Lithuania in the years 1411–1414
 
The „eternal peace” between Poland, Lithuania and the Teutonic Order, ratified on 10 May 1411, turned out to be an extremely impermanent agreement. The first symptoms of a crisis appeared already in September of the same year, when at a session held in Kujawy, a mixed court of arbitration decided that the Polish-Lithuanian side strives toward a revision of the Toruń agreements. The Order reacted instantly by implementing a military draft action and striking up a cooperation with the King of Rome as well as the Hungarian King Sigismund of Luxemburg who from the very beginning contested the Toruń truce. The author of the article analyzes minutely the diplomatic efforts of all sides of the conflict as well as the propaganda campaign of the Order and the simultaneous preparations to a new war which had led to the removal of Henry von Plauen from the post of the Grand Master. The Order’s return to the negotiation table, did not put an end to the threat of an armed conflict, as Poland had presented a maximum program of territorial claims, sygnalizing clearly that it is not interested in negotiations. Ultimately in July 1414, Ladislaus Jagiello and Alexander Witold had sent warning letters to Malbork, thereby initiating the so called hunger war. The events of 1411–1414 had shown that the Teutonic Order was at that becoming to an increasing extent the subject, and not the object of international policy.
Słowa kluczowe: zakon krzyżacki, Królestwo Polskie, sąd polubowny, negocjacje dyplomatyczne, subarbiter Benedykt Makrai
References

BIBLIOGRAFIA

1413 m. Horodlės aktai (Dokumentai ir tyrinejimai). Akty horodelske 1413 roku (Dokumenty studia), red. J. Kiaupienė, L. Korczak, Vilnius–Kraków 2013.

Acten der Ständetage Preussens unter der Herrschaft des Deutschen Ordens, hrsg. M. Toeppen, Bd. 1, Leipzig 1878.

Baum W., Kaiser Sigismund. Hus, Konstanz und Türkenkriege, Graz–Wien–Köln 1993.

Biskup M., Wojny Polski Zakonem Krzyżackim (1308–1521), Gdańsk 1993.

Błaszczyk G., Dzieje stosunków polsko-litewskich, t. 2, Od Krewa do Lublina, cz. 1, 
Poznań 2007, s. 369–371.

Boockmann H., Johannes Falkenberg, der Deutsche Orden und die polnische Politik, Göttingen 1975.

Codex epistolaris Vitoldi, magni ducis Lithuaniae, wyd. A. Prochaska, Kraków 1882.

Die Berichte der Generalprokuratoren des Deutschen Ordens bei der Kurie, Bd. 2, hrsg. H. Koeppen, Göttingen 1974.

Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preussen im 15. Jahrhundert, hrsg. E. Weise, Bd. 1 (wyd. 2), Marburg 1970.

Długosz J., Annales seu Cronicae incliti Regni Poloniae, lib. X–XI, wyd. M. Plezia in., Warszawa 1997.

Grabski A.F., Polska opiniach Europy Zachodniej XIV–XV wieku, Warszawa 1968.

Hampe K., Der Sturz des Hochmeisters Heinrich von Plauen, Berlin 1935.

Hoensch J.K., Kaiser Sigismund. Herrscher an der Schwelle zur Neuzeit, 1368–1437, München 1996.

Israel O., Das Verhältnis des Hochmeisters des Deutschen Ordens zum Reich im 15. Jahr­hundert, Marburg 1952.

Jähnig B., Johann von Wallenrode O.T. Erzbischof von Riga, königlicher rat, Deutschordensdiplomat und Bischof von Lüttich im Zeitalter des Schismas und des Konstanzer Konzlis (um 1370–1419), Bonn–Bad Godesberg 1970.

Johann’s von Posilge, Officials von Pomesanien, Chronik des Landes Preussen, hrsg. E. Strehlke, „Scriptores rerum prussicarum”, Bd. 3, Leipzig 1866.

Jóźwiak S., Szweda A., Przed „wielką wojną”. Polsko-krzyżacka rozgrywka dyplomatyczna czerwcu–sierpniu 1409 roku, „Roczniki Historyczne” 2007, t. 73, s. 147, przyp. 38.

Jóźwiak S., Kwiatkowski K., Szweda A., Szybkowski S., Wojna Polski Litwy zakonem krzyżackim latach 1409–1411, Malbork 2010.

Kodeks dyplomatyczny Litwy, wyd. E. Raczyński, Wrocław 1845.

Korczak L., Horodło. Na drodze ku dziedzicznej monarchii jagiellońskiej [w:] 1413 m. Horodlės aktai (Dokumentai ir tyrinejimai). Akty horodelskie 1413 roku (Dokumenty studia), red. J. Kiaupienė, L. Korczak, Vilnius–Kraków 2013, s. 57–69.

Krzyżaniakowa J., Rok 1413 [w:] Pax et bellum, red. K. Olejnik, Poznań 1993, s. 75–81.

Lampe E., Beiträge zur Geschichte Heinrichs von Plauen 1411–1413, „Zeitschrift des Westpreussischen Geschichtsvereins” 1889, H. 26, s. 45.

Lites ac res gestae inter Polonos Ordinemque Cruciferorum, wyd. I. Zakrzewski, t. 2, Poznań 1892.

Liv-, Est- und Kurländisches Urkundenbuch nebst Regesten, hrsg. F.G. von Bunge, Bd. 4, Reval 1859 (reprint – Aalen 1971).

Mályusz E., Kaiser Sigismund in Ungarn 1387–1437, Budapest 1990.

Neitmann K., Die Staatsverträge des Deutschen Ordens in Preußen 1230–1449. Studien zur Diplomatie eines spätmittelalterlichen deutschen Territorialstaates, Köln–Wien 1986.

Nikodem J., Akt krewski jego znaczenie [w:] Poznań–Wilno. Studia historyków w roku tysiąclecia Państwa Litewskiego, red. Z. Wojtkowiak, Poznań 2010.

Nöbel W., Michael Küchmeister. Hochmeister des Deutschen Ordens 1414–1422, Bad Godesberg 1969.

Nowak Z.H., Międzynarodowe procesy polubowne jako narzędzie polityki Zygmunta Luksemburskiego północnej środkowowschodniej Europie (1412–1424), Toruń 1981.

Nowak Z.H., Protokół z rokowań polsko-krzyżackich Grabiu na kępie wiślanej pod Raciążkiem w roku 1414 [w:] Prace dziejów państwa zakonu krzyżackiego, red. A. Czacharowski, Toruń 1984, s. 152–167.

Ożóg K., Uczeni monarchii Jadwigi Andegaweńskiej Władysława Jagiełły (1384–1434), Kraków 2004.

Pelech M., Der verlorene Ordensfoliant 5 (früher Hochmeister-Registrant II) des Hist. Staatsarchiv Königsberg, mit Regesten [w:] Beiträge zur Geschichte des Deutschen Ordens, Bd. 1, hrsg. U. Arnold, Marburg 1986, s. 173, nr 123.

Pelech M., Die hochmeisterlichen Räte vom Jahre 1412: ihre Tätigkeit und Bedeutung, „Blätter für deutsche Landesgeschichte” 1983, t. 119, s. 34–35.

Pelech M., Heinrich von Plauen [w:] Die Hochmeister des Deutschen Ordens 1190–1994, hrsg. U. Arnold, Marburg 1998, s. 117.

Pelech M., sprawie okupu za jeńców krzyżackich wielkiej wojny (1409–1411), cz. 1, „Zapiski Historyczne” 1987, t. 52, z. 1, s. 131–152.

Regesta historico-diplomatica Ordinis S. Mariae Theutonicorum 1198–1525, Pars 1, hrsg. E. Joachim, W. Hubatsch, Göttingen 1948.

Sieradzan W., Misja Benedykta Makraia latach 1412–1413. dziejów pokojowych metod rozwiązywania konfliktów międzypaństwowych Europie Środkowo-Wschodniej późnym średniowieczu, Malbork 2009.

Sieradzan W., Sąsiedztwo mazowiecko-krzyżackie okresie przemian politycznych Europie Środkowo-Wschodniej latach 1411–1466, Toruń 1999.

Simiński R., Konrad Bonow – archidiakon Tribsees, nadpleban Stralsundu administrator biskupstwa kamieńskiego na tle stosunków pomorsko-krzyżackich pierwszych dziesięcio­leciach XV wieku [w:] Kościół duchowieństwo średniowiecznej Polsce na obszarach sąsiednich, red. R. Biskup, A. Radzimiński, Toruń 2013.

Štefánik M., Obchodná vojna krála Žigmunda proti Benátkam. Stredoveký boj trhy medzi uhorsko-nemeckým král’om Republikou svätého Marka, Bratislava 2004.

Szweda A., Dyplomatyczna aktywność rycerza Janusza Stembarskiego Sokołowa politycznych stosunkach polsko-krzyżacko-litewskich pierwszej połowie XV wieku, „Komunikaty Mazursko-Warmińskie” 2009, nr 1, s. 3–20.

Szweda A., Mikołaj Ryńska – chorąży ziemi chełmińskiej Jaszczurkowcy [w:] Szkice dziejów Ryńska: 600 lat od śmierci Mikołaja Ryńska, red. W. Rozynkowski, 
Pelplin–Ryńsk 2011.

Szweda A., Organizacja technika dyplomacji polskiej stosunkach zakonem krzyżackim Prusach latach 1386–1454, Toruń 2009.

Szweda A., Po wielkiej wojnie. Zjazdy polsko-krzyżackie 1411 roku [w:] Kancelaria wielkich mistrzów polska kancelaria królewska XV wieku, red. J. Trupinda, Malbork 2006, s. 267–296.

Voigt J., Geschichte Preussens, Bd. 7, s. 211–212.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line. Pierwotną wersją
czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.