Polityka króla Władysława II Jagiełły wobec Kościoła katolickiego na ziemiach ruskich Królestwa Polskiego i Wielkiego Księstwa Litewskiego

Tadeusz M. Trajdos

Abstrakt
The Policy of King Ladislaus II Jagiello towards the Catholic Church on the Ruthenian territories of the Polish Kingdom and the territories of the Grand Lithuanian Duchy
 
The author analyzes the policy of King Ladislaus Jagiello towards the Catholic Church on Ruthenian territories of the Polish Kingdom and the Grand Lithuanian Duchy. It concerned almost exclusively the territory controlled by the Lvov Archdiocese as right up until Jagiello’s death in 1434, the area of north-eastern Ruthenia was almost entirely derived of Catholic infrastructure. An absolute predominance of the indiginous Orthodox Church population could be observed there. 
The monarch’s strong material support for the Catholic Church (for bishoprics, diocese institutions and parishes) had contributed to civilizational transformations (including political ones) of the Grand Lithuanian Duchy; it had also contributed to social reorganization and a comprehensive integration of the Ruthenian territories that had been incorporated into the Polish Kingdom. On the Ruthenian territories of the Crown and Lithuania, the church institutions had embarked on different tasks than on the ethnically Lithuanian territories of the Vilnius and Zmudz dioceses; this was the result of the different religious and social structure of the local population.
Słowa kluczowe: Królestwo Polskie, Wielkie Księstwo Litewskie, Władysław Jagiełło, Kościół katolicki, katolicyzacja, fundacje kościelne
References

BIBLIOGRAFIA

 

Wydawnictwa źródłowe:

Akta Grodzkie Ziemskie tzw. Archiwum Bernardyńskiego we Lwowie, Lwów 1868–1886, t. 2–4, 7–8.

Akty Litovsko-Russkago Gosudarstva, wyd. M. Dovnar-Zapolskij, t. 1, Moskva 1910.

Archiv Jugo-Zapadnoj Rossii, cz. 5, t. 1, Kiev 1899, cz. 1, t. 10, Kiev 1904.

Bullarium Ordinis Fratrum Praedicatorum, t. 2, Romae 1730.

Codex epistolaris Vitoldi magni ducis Lithuaniae, wyd. A. Lewicki, Kraków 1882.

Długosz J., Dziejów polskich ksiąg dwanaście, t. 4, Kraków 1869.

Materiały archiwalne wyjęte głównie Metryki Litewskiej..., wyd. A. Prochaska, Lwów 1890.

Połockie gramoty XIII–načała XVI vv., t. 1, wyd. L.A. Choroškievič, Moskva 1977.

Zbiór Dokumentów Małopolskich, wyd. I. Sułkowska-Kurasiowa, S. Kuraś, cz. 4–7, Wrocław 1969–1975.

 

Opracowania:

Abraham W., Jakub Strepa arcybiskup halicki 1391–1409, Kraków 1908.

Abraham W., Początki arcybiskupstwa łacińskiego we Lwowie, Kraków 1909.

Abraham W., Powstanie organizacji Kościoła łacińskiego na Rusi, Lwów 1904.

Bardach J., Historia państwa prawa Polski, t. 1, Warszawa 1964.

Bieńkowski L., Działalność organizacyjna biskupa Jana Biskupca diecezji chełmskiej (1417–1453), „Roczniki Humanistyczne” 1958, t. 7, z. 2.

Borcz H., Kolegia niższego duchowieństwa przy katedrze przemyskiej obrządku łacińskiego [w:] Kościół na drogach historii, Kraków–Lwów 1999.

Czarnecki W., Rozwój sieci parafialnej Kościoła łacińskiego ziemi chełmskiej do początku XVII wieku, „Roczniki Humanistyczne” 2000, t. 48, z. 2.

Drabina J., Papiestwo Polska latach 1384–1434, Kraków 2003.

Dzieje Przemyśla, t. 2, cz. 1, Przemyśl 2003.

Fijałek J., Dwaj dominikanie krakowscy: Jan Biskupiec Jan Falkenberg [w:] Księga pamiątkowa ku czci Oswalda Balzera, t. 1, Lwów 1925.

Głuch G., Dominikańscy spowiednicy kaznodzieje Jagiellonów [w:] Dominikanie środkowej Europie XIII–XV wieku, Poznań 2002.

Gogacz J., Nominacje biskupie Polsce przedrozbiorowej, Lublin 1960.

Hartleb K., „Dla pomnożenia chwały Bożej”, Jagiełłowe Jadwigi fundacje darowizny na rzecz Kościoła Koronie na Litwie, „Nasza Przeszłość” 1946, t. 1.

Historia Kościoła Polsce, Poznań–Warszawa 1974.

Janeczek A., „Exceptis schismaticis”, Upośledzenie Rusinów przywilejach prawa niemieckiego Władysława Jagiełły, „Przegląd Historyczny” 1984, t. 75, z. 3.

Kałwa P., Przywilej fundacyjny Władysława Jagiełły dla kapituły chełmskiej 1429 r., „Kwartalnik Historyczny” 1933, t. 47.

Kłoczowski J., Młodsza Europa, Warszawa 1998.

Kolankowski L., Dzieje Wielkiego Księstwa Litewskiego za Jagiellonów, t. 1, Warszawa 1930.

Kratochwil Z., Augustianie metropolii lwowskiej od końca XIV do połowy XIX wieku, „Roczniki Teologiczne” 1995, t. 42, z. 4.

Kręt H., Dwór królewski Jadwigi Jagiełły, Kraków 1989.

Krętosz J., Organizacja archidiecezji lwowskiej obrządku łacińskiego od XV w. do 1772 r., Lublin 1986.

Kumor B., Granice metropolii diecezji polskich (968–1939), „Archiwa Biblioteki Muzea Kościelne” 1969, t. 19.

Kumor B., Przeniesienie stolicy biskupiej Chełma do Krasnegostawu (1470), „Archiwa Biblioteki Muzea Kościelne” 1984, t. 49.

Kutrzeba S., Przywilej jedlneński 1430 r. nadanie prawa polskiego na Rusi, Kraków 1911.

Lisiewicz Z., obsadzaniu stolic biskupich Polsce, Lwów 1892.

Maciejewska W., Dzieje ziemi połockiej czasach Witolda (1385–1430), Wilno 1933.

Maciejewska W., Jadwiga królowa Polski, Kraków 1934.

Matuszewski J., Immunitet ekonomiczny dobrach Kościoła Polsce do 1381 r., Poznań 1935.

Pałka P., Powstanie katedry kapituły obrządku łacińskiego Chełmie przeniesienie jej do Krasnegostawu, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 1970, t. 17, z. 5.

Pałka P., Prałatury kanonie katedralnej kapituły chełmskiej obrządku łacińskiego, „Prawo Kanoniczne” 1975, t. 18, nr 1–2.

Pałka P., Źródła uposażenia kapituły chełmskiej obrządku łacińskiego, „Roczniki Teologiczno-Kanoniczne” 1973, t. 20.

Pawelec W., Biskupstwo chełmskie, „Wiadomości Diecezjalne Lubelskie” 1934, t. 16, nr 11.

Pawłowska A., Diecezja chełmska rzymskokatolicka 1359–1807, „Rocznik Chełmski” 1997, t. 3.

Prochaska A., Władysław Jagiełło, t. 2, Kraków 1908.

Radzimiński A., Duchowieństwo kapituł katedralnych Polsce XIV XV w., Toruń 1995.

Sawicki J., Jan Biskupiec biskup chełmski (1377–1452), szkic biograficzny, „Nasza Przeszlość” 1948, t. 14.

Skoczek J., Ze studiów nad średniowiecznym Lwowem, Lwów 1928.

Stabińska J., Królowa Jadwiga, Kraków 1997.

Strzelecka A., Jadwiga królowa [w:] Dzieło Jadwigi Jagiełły, oprac. W. Biliński, Warszawa 1989.

Szymański J., Struktura organizacyjna biskupstw polskich w wiekach średnich [w:] Zarys rozwoju organizacji Kościoła Katolickiego Polsce, „Znak” 1965, t. 17, nr 137–138.

Trajdos T.M., Biskupi dominikanie średniowiecznym Kijowie [w:] Klasztor Kościele średniowiecznym nowożytnym, red. M. Derwich, A. Pobóg-Lenartowicz, Warszawa–Wrocław–Opole 2010.

Trajdos T.M., Biskupi prawosławni monarchii Jagiełły, „Nasza Przeszłość” 1986, t. 66.

Trajdos T.M., Dobroczyńcy mendykantów średniowiecznego Lwowa, Społeczeństwo Polski Średniowiecznej, red. S.K. Kuczyński, t. 8, Warszawa 1999.

Trajdos T.M., Dominikanie franciszkanie na ziemiach ruskich Korony Polskiej Wielkiego Księstwa Litewskiego wobec władzy państwowej za panowania Władysława 
II Jagiełły
 [w:] Klasztor państwie średniowiecznym nowożytnym, red. M. Derwich, A. Pobóg-Lenartowicz, Wrocław–Warszawa–Opole 2005.

Trajdos T.M., Dominikanie na ziemiach ruskich państwa polsko-litewskiego średniowieczu [w:] Dzieje dominikanów Polsce, XIII–XVIII wiek, red. H. Gapski, J. Kłoczowski, J.A. Spież, Lublin 2006.

Trajdos T.M., Dzieje Drohobycza fary do końca XVIII w. [w:] T.M. Trajdos, T. Zau-
cha, Drohobycz, miasto królewskie jego kościoły, Warszawa 2001.

Trajdos T.M., Dziesięcina średniowiecznej archidiecezji lwowskiej, „Rocznik Lwowski” 1999.

Trajdos T.M., Kapituła katedry przemyskiej kuria biskupia czasach Władysława Jagiełły, „Przegląd Historyczny” 1997, t. 88, z. 3–4.

Trajdos T.M., Kościół dominikanów lwowskich średniowieczu jako ośrodek kultowy, „Nasza Przeszłość” 1997, t. 87.

Trajdos T.M., Kościół Katolicki na Podolu (1340–1434) [w:] Kamieniec Podolski. Studia dziejów miasta regionu, t. 1, red. F. Kiryk, Kraków 2000.

Trajdos T.M., Kościół Katolicki na ziemiach ruskich Korony Litwy za panowania Władysława II Jagiełły (1386–1434), t. 1, Wrocław 1983.

Trajdos T.M., Kult Męki Pańskiej średniowiecznym Lwowie [w:] Kościół, kultura, społeczeństwo, Warszawa 2000.

Trajdos T.M., Metropolici kijowscy Cyprian Grzegorz Camblak problemy Cerkwi prawosławnej państwie polsko-litewskim schyłku XIV i w pierwszej ćwierci XV w., „Balcanica Posnaniensia” 1995, t. 2.

Trajdos T.M., Miechowici na ziemi przemyskiej za panowania Władysława II Jagiełły, „Folia Historica Cracoviensia” 1997–1998, t. 4–5.

Trajdos T.M., Uposażenie klasztoru dominikanów lwowskich średniowieczu, „Nasza Przeszłość” 1999, t. 91.

Tylus S., Fundacje kościołów parafialnych średniowiecznej archidiecezji lwowskiej, Lublin 1999.

Weiss A., Biskupi przemyscy latach 1375–1559, „Rocznik Przemyski” 2006, t. 42.

Wojciechowski T., Episkopat Polski czasach biskupstwa Zbigniewa Oleśnickiego, „Saeculum Christianum” 2003, t. 10, nr 1.

Wołyniak, Wiadomości dominikanach prowincji litewskiej, Kraków 1917.

Zachorowski S., Rozwój ustrój kapituł polskich w wiekach średnich, Kraków 1912.

Zwiercan A., Bł. Jakub Strzemię [w:] Polscy święci, t. 8, Warszawa 1989.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line. Pierwotną wersją
czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.