Delegatura polskiej misji repatriacyjnej w Pilznie. Udział w nielegalnych przerzutach Polaków oraz ucieczka pracowników na zachód w 1945 roku

Jiří Friedl

Abstrakt

DELEGATION OF THE POLISH REPATRIATION MISSION IN PILSEN. ITS PARTICIPATION IN ILLEGAL TRANSFER OF POLISH PEOPLE AND THE STAFF MEMBERS ESCAPE TO THE WEST IN 1945

Czechoslovakia played an essential role in the repatriation of Polish people from the west after WWII. It was through the Czechoslovak territory that the trains with repatriates were passing from the American occupation zone in Germany, which made it necessary to expand the activity of repatriation institutions that took care of repatriates passing through Czechoslovakia. On 21st September 1945 Poland and Czechoslovakia signed a repatriation agreement on the cooperation between the two countries during the repatriation of their citizens. In the early September 1945 Po-
lish Repatriation Mission was founded in Prague and presided by capt. Edward Wojtkowski. It had its delegations mainly in north-west and west Czech territory. An essential role was played by the delegation in Pilsen, as the town was located near the border separating the Soviet and the American troops (the US army liberated part of west Czech lands together with Pilsen). It was revealed, however, that members of the repatriation delegation in Pilsen, apart from being involved in the repatriation activities, participated in illegal transfer of Polish people to the American zone. The article presents an analysis – on the basis of Czech and Polish sources – of illegal escapes of Po-
lish people, organized with the help of repatriation office workers from Pilsen. In November 1945, when the American army was withdrawing from the Czechoslovakia territory, Polish repatriation workers who participated in the illegal procedure left Pilsen with the American troops.
 

Słowa kluczowe: Polska, Czechosłowacja, uciekinierzy z Polski, repatriacja
References

Źródła archiwalne:
Archiwum Akt Nowych Warszawa
Generalny Pełnomocnik Rządu do Spraw Repatriacji
Archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych Warszawa
Departament Polityczny
Biuro do Spraw Repatriacji
Archiv bezpečnostních složek Praha
Ústředna státní bezpečnosti
Odbor Politického zpravodajství Ministerstva vnitra
Hlavní správa Vojenské kontrarozvědky
Různé bezpečnostní spisy
Archiv Ministerstva zahraničních věcí České republiky Praha
Generální sekretariát – odbor A
Národní archiv Praha
Ministerstvo práce a sociální péče – repatriace
Opracowania:
Friedl J., Počátky spolupráce Československa a Polska při repatriaci svých občanů po druhé světové válce (do uzavření repatriační smlouvy), „Slovanský přehled” 2013, 99, nr 3–4, s. 297–321.
Friedl J., Vztahy mezi Československem a Polskem v letech 1945–1949 [w:] J. Friedl, Z. Jirásek, Rozpačité spojenectví. Československo-polské vztahy v letech 1945–1949, Praha 2008.
Kamiński M.K., Polsko-czechosłowackie stosunki polityczne 1945–1948, Warszawa 1990.
Kersten K., Repatriacja ludności polskiej po II wojnie światowej (Studium historyczne), Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1974.
Nurek M., Gorycz zwycięstwa. Los Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie po II wojnie światowej 1945–1949, Gdańsk 2011.
Plachý J., Československo jako tranzitní země polské emigrace po roce 1945 [w:] Slovenská republika 1939–1945 očami mladých historikov IV. Zborník príspevkov z medzinárodnej vedeckej konferencie, Banská Bystrica 14.–15. apríla 2005, red. M. Šmigel,
P. Mičko, Banská Bystrica 2005, s. 464–469.
Wróbel J., Na rozdrożu historii. Repatriacja obywateli polskich z Zachodu w latach 1945–1949, Łódź 2009.
Żaryn J., „Taniec na linie nad przepaścią”. Organizacja Polska na wychodźstwie i jej łączność z krajem w latach 1945–1955, Warszawa 2011.
 

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line. Pierwotną wersją
czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.