Cech malarzy krakowskich w świetle statutu z 1490 roku

Mateusz Król

Abstrakt

PAINTERS GUILD IN CRACOW IN THE PERSPECTIVE OF THE 1490 STATUTE

It can be assumed that the first guild organizations in the medieval Cracow were established by settlers from southern Germany and from Silesian towns who started to settle in the city in the second half of the 13th century. The oldest known and preserved law of craft guild dates back to 1377 and it belongs to the guild of furriers of Cracow. There is no doubt that the statutes of the guild are the primary source of knowledge about the functioning of the craft guild as they depict the most important aspects of life of the craft guild community. Their informative value is limited however due to their normative nature. On the other hand, it may be presumed that the modern versions of the guild laws contain provisions equivalent to those that were in force in the Middle Ages. The statute of the guild of painters from 1490 and its modern version of 1581 are a perfect example. Nevertheless, confronting the provisions provided in the statutes with the official reports of court sessions, we can easily come to the conclusion that the life of the community does not always correspond to the model expressed in the guild law.
 

Słowa kluczowe: cechy krakowskie, malarze w średniowiecznym Krakowie, historia Krakowa
References

Źródła:
Acta consularia nec non proscriptiones ab anno 1392 ad annum 1400, wyd. J. Szujski, [w:] Libri antiquissimi civitatis Cracoviae saeculi decimi quinti, pars posterior, 1877.
Cracovia Artificum 1300–1500, wyd. J. Ptaśnik, Kraków 1917.
Cracovia Artificum 1501–1550, wyd. J. Ptaśnik, M. Friedberg, Kraków 1936.
Kodeks dyplomatyczny miasta Krakowa, cz. 2, wyd. F. Piekosiński, Kraków 1882.
Kórnik, Biblioteka Polskiej Akademii Nauk, rkps nr 994, k. 1–2.
Liber actorum, resignationum nec non ordinationum Civitatis Cracoviae (1300–1375), Mo-
numenta Medii Aevii Historica, t. IV, cz. I, wyd. F. Piekosiński, Kraków 1878.
Najstarszy zbiór przywilejów i wilkierzy miasta Krakowa, wyd. S. Estreicher, Kraków 1936.
Prawa, przywileje i statuta miasta Krakowa (1507–1586), wyd. F. Piekosiński, t. I, z. 1, Kraków 1885; t. I, z. 2, Kraków 1895; t. II, z. 2, Kraków 1892.
Przywileje ustanawiające gminy miejskie wielkiego Krakowa (XIII–XVIII wieku), oprac.
B. Wyrozumska, Kraków 2007.
Rocznik Sędziwoja, Monumenta Poloniae Historica cz. II, wyd. A. Bielowski, Lwów 1872.
Rocznik Traski, Monumenta Poloniae Historica cz. II, wyd. A. Bielowski, Lwów 1872.
Wybór źródeł do dziejów społeczno-gospodarczych Polski feudalnej, oprac. R. Grodecki, Kraków 1959.
Opracowania:
Bąkowski K., Dawne cechy krakowskie, Kraków 1903.
Chotkowski W., Rzemiosła i cechy krakowskie w XV wieku, Kraków 1891.
Dąbówna B., Warsztat malarza cechowego w Polsce [w:] Studia renesansowe, t. 4, red.
M. Walicki, Wrocław–Warszawa–Kraków 1964.
Dobrowolski T., Życie, twórczość i znaczenie społeczne artystów polskich i w Polsce pracujących w okresie późnego Gotyku (1440–1520), Wrocław–Warszawa–Kraków 1965.
Gadocha M., Cech piekarzy i handel chlebem w Krakowie w okresie nowożytnym, Kraków 2012.
Gadomski J., Gotyckie malarstwo tablicowe Małopolski 1460–1500, Warszawa 1988.
Gadomski J., O prawach i obyczajach w krakowskim cechu malarzy u schyłku średniowiecza [w:] Świat, Europa, mała ojczyzna. Studia ofiarowane Profesorowi Stanisławowi Grodziskiemu w 80-lecie urodzin, red. M. Małecki, Bielsko-Biała 2009.
Jelicz A., Życie codzienne w średniowiecznym Krakowie, Warszawa 1966 (publikacja popularnonaukowa).
Kiryk F., Etos pracy (podstawy gospodarcze formowania się Krakowa lokacyjnego 1257–1333) [w:] Kraków – dziedzictwo lokacji, red. nauk. J.M. Małecki, Kraków w Dziejach Narodu, nr 27, Kraków 2008, s. 51–73.
Kiryk F., Porządek cechowy w lokacyjnym Krakowie [w:] Kraków. Studia z dziejów miasta, red. J. Rajman, Kraków 2007, s. 76–86.
Labuda A.S., Malarstwo – zleceniodawca – malarz. Gatunek, funkcje, konteksty twórczości artystycznej [w:] Malarstwo gotyckie w Polsce, t. II, cz. 3, red. A.S. Labuda,
K. Secomska, Warszawa 2004.
Lepszy L., Cech malarski w Polsce. Przyczynek do historyi sztuki, „Wiadomości Numizmatyczno-Archeologiczne” (Kraków) 1895, nr 1, t. II.
Lepszy L., Cech złotniczy w Krakowie, „Rocznik Krakowski” (Kraków) 1898, t. 1,
s. 135–268.
Miodońska B., Małopolskie malarstwo książkowe 1320–1540, Warszawa 1993.
Mitkowski J., Wiadomości o strajkach w Krakowie w XIV wieku, ZNUJ, 469, 1977, Prace Historyczne, z. 56, s. 37–38.
Niemann J.W., Das Zunftrecht der Stadt Krakau im Mittelalter [w:] Der Krakauer Behaim-Codex mit einer rechtsgeschichtlichen Studie von Johann Werner Niemann, hrsg. von F. Winkler, Berlin 1941, s. 101–124.
Pietrusiński J., Marcin Marcinek (mł.) 1482–1518 [w:] Złotnicy krakowscy XIV–XVI wieku i ich księga cechowa, t. 1, Warszawa 2000, s. 549–560.
Pietrusiński J., Złotnicy krakowscy XIV–XVI wieku i ich cech [w:] Złotnicy krakowscy XIV–XVI wieku i ich księga cechowa, t. 1, Warszawa 2000.
Przybyszewski B., Marcin Czarny – późnogotycki malarz krakowski [w:] Studia renesansowe, t. 3, red. M. Walicki, Wrocław 1963.
Samsonowicz H., Cechy rzemieślnicze w średniowiecznej Polsce. Mity i rzeczywistość, „Przegląd Historyczny” 1984, t. 75, z. 2, s. 551–567.
Sękowski K., Statuty krakowskiego cechu konwisarzy i ludwisarzy z roku 1412 i 1512 jako źródło do historii techniki, „Kwartalnik Historii Nauki i Techniki” 1984, 29, nr 2, s. 399–429.
Starzyński M., Krakowska rada miejska w średniowieczu, Maiestas, Potestas, Communitas, t. 3, Kraków 2010.
Stesłowicz W., Cechy krakowskie w okresie powstania i wzrostu, „Kwartalnik Historyczny” (Lwów) 1892, r. 6, z. 2.
Tomkowicz S., Ulice i place Krakowa w ciągu dziejów: ich nazwy i zmiany postaci, Kraków 1926.
Urzędnicy małopolscy XII–XV wieku, red. A. Gąsiorowski, Wrocław–Warszawa–Kraków 1990.
Wyrobisz A., Szkło w Polsce od XIV do XVII wieku, Wrocław–Warszawa–Kraków 1968.
Wyrozumski J., Korporacje zawodowe i religijne w średniowiecznym Krakowie [w:] idem, Cracovia mediaevalis, Kraków 2010, s. 213–221.
Wyrozumski J., Kraków do schyłku wieków średnich, Dzieje Krakowa, t. 1, Kraków 1992.
Wyrozumski J., Związki czeladnicze w Polsce średniowiecznej, „Przegląd Historyczny” (Warszawa) 1977, t. 68, s. 1–15.
Wyrozumski J., Życie codzienne w średniowiecznym Krakowie [w:] idem, Cracovia mediaevalis, Kraków 2010, s. 245–256.
Zaremska H., Żywi wobec zmarłych. Brackie i cechowe pogrzeby w Krakowie w XIV–pierwszej połowie XVI wieku, „Kwartalnik Historyczny” (Warszawa) 1974, t. 81.
 

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line. Pierwotną wersją
czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.