Klęska pod Piławcami w wybranych utworach okolicznościowych połowy XVII wieku

Piotr Borek

Abstrakt

The Defeat at Piławce (1648) in the Selected Occasional Writings of the mid-17th Century

The defeat at Piławce (1648) received a wide coverage in the literature of the 17th century. The mention of this event can be found in letters, chronicles, diaries and occasional literature. The occasional poetic works of different authors point at various reasons for the defeat of the Polish army, from internal political disputes and disadvantages of moral nobility, through leaders’ incompetence to just God’s punishment. All the analyzed texts reveal the emotions of the writers: lamentations present despair and suffering, works that stimulate the fight express resentment and revenge, and parodies reveal sarcasm and irony aimed at ridiculing the unfortunate soldiers. Songs of the Polish defeat reflect a widespread sentiment in Polish society. The first reaction to the news of the defeat was fear, which then turned into anger and resentment directed against the defeated.
 

Słowa kluczowe: wojna, Kozacy, literatura polityczna, historia a literatura
References

Źródła rękopiśmienne

Biblioteka Czartoryskich w Krakowie, rkps 1656.

Львівська національна наукова бібліотека України імені В. Стефаника, ф. 5, оп. 1, спр. 221 II.

Biblioteka Polskiej Akademii Nauk w Kórniku, rkps 480.

Biblioteka Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Wrocławiu, sygn. 1853 II.

Źródła drukowane

Arma Cosacica. Poezja okolicznościowa o wojnie polsko-kozackiej 1648–1649, oprac. P. Borek, Kraków 2005.

 

 

 

Opracowania

Borek P., O satyrze Łukasza Opalińskiego uwag kilka [w:] Retoryka a tekst literacki, red. M. Hanczakowski, J. Niedźwiedź, t. 2, Kraków 2003.

Borek P., Od Piławiec do Humania. Studia staropolskie, Kraków 2005.

Borek P., Ukraina w staropolskich diariuszach i pamiętnikach. Bohaterowie, fortece, tradycja, Kraków 2001.

Franko I., Chmelnyszczyna 1648–1649 rokiw u suczasnych wirszach, „Zapysky Naukowoho
Towarystwa im. Szewczenka” 1898, t. 23–24.

Górka O., „Ogniem i mieczem” a rzeczywistość historyczna, Warszawa 1986.

Kaczmarczyk J., Bohdan Chmielnicki, Wrocław – Warszawa – Kraków 1988.

Kamykowski L., Polski poemat satyrowy, „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń PAU” 1937 (t. 42), nr 5.

Kotarski E., Gdańska poezja okolicznościowa XVII wieku, Gdańsk 1993.

Litwin H., Napływ szlachty polskiej na Ukrainę 1569–1648, Warszawa 2000.

Nieznanowski S., Barokowa poezja polityczna. Propozycje badawcze [w:] Problemy literatury staropolskiej, praca zbiorowa pod red. J. Pelca, seria III, Wrocław – Warszawa –
Kraków 1978.

Nowak-Dłużewski J., Okolicznościowa poezja polityczna w Polsce. Dwaj młodsi Wazowie, Warszawa 1972.

Nowak-Dłużewski J., Poemat satyrowy w literaturze polskiej w. XVI–XVII. Z dziejów inicjatywy artystycznej Jana Kochanowskiego, Warszawa 1962.

Pelc J., Potomstwo „Satyra” Jana Kochanowskiego w poezji polskiej od XVI do połowy XVIII wieku, „Pamiętnik Literacki” 1963, z. 4.

Serczyk W.A., Na płonącej Ukrainie. Dzieje Kozaczyzny 1648–1651, Warszawa 1998.

Stolicki J., Egzulanci podolscy 1672–1699. Znaczenie uchodźców z Podola w życiu politycznym Rzeczypospolitej, Kraków 1994.

Ślękowa L., Muza domowa. Okolicznościowa poezja rodzinna czasów renesansu i baroku, Wrocław 1991.

Widacki J., Kniaź Jarema, Katowice 1984.

Wójcik Z., Ukraina w ramach Rzeczypospolitej do połowy XVII w. (prawo, programy, praktyka polityczna) [w:] Studia z dziejów Rzeczypospolitej szlacheckiej, red. K. Matwijowski, Z. Wójcik, Wrocław 1988.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line. Pierwotną wersją
czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.