Problem zachodniej granicy Polski oraz zjednoczenia Niemiec w polityce zagranicznej rządu Tadeusza Mazowieckiego (1989–1990)

Antoni Dudek

Abstrakt

The question of the Polish western border and the German reunification in the international policies of the government of Tadeusz Mazowiecki (1989–1990)

Following the fall of the Berlin Wall, the main problem in the international policies of Tadeusz Mazowiecki’s government was to guarantee the Polish western border before the reunification of Germany took place. In the face of Chancellor Helmut Kohl’s opposition to the idea, the Polish government undertook a wide diplomatic action trying to convince the leaders of the USSR, USA, Great Britain and France to make the governments of the FRG and GDR initiate a border treaty before the reunification of both German states. Finally, Mazowiecki’s government managed to safeguard the participation of its representative in the Two Plus Four Conference, at which the conditions for the reunification were established. One of them was about the confirmation of the border between Germany and Poland and abandonment of any territorial claims in the future.

Słowa kluczowe: Polska, Niemcy, zjednoczenie Niemiec, polska granica zachodnia, rząd Tadeusza Mazowieckiego
References

Archiwalia

Archiwum Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, Zapisy przebiegu obrad posiedzeń Rady Ministrów.

Archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Szyfrogramy z ambasad PRL/RP.

Archiwum Prezydenta RP, Akta W. Jaruzelskiego.

 

Prasa

„Rzeczpospolita” 1989–1990.

 

Wydawnictwa źródłowe i wspomnienia

Albrecht U., Die Abwicklung der DDR. Die 2+4 Verhandlungen. Ein Insider-Bericht, Opladen 1992.

Bush G., Scowcroft B., Świat przekształcony, Warszawa 2000.

Horn G., Jak zerwano żelazną kurtynę?, „Polityka”, 21 marca 1992.

Koćwin L., Dekada przełomu. Stosunki polsko-niemieckie od czerwca 1989 do czerwca 1991. Dokumenty, materiały, komentarze, Wrocław 1993.

Kohl H., Pragnąłem jedności Niemiec, Warszawa 1999.

Mazowiecki T., Rok 1989 i lata następne. Teksty wybrane i nowe, Warszawa 2012.

Mikhail Gorbachev i gepmanskiĭ vopros. Sbornik dokumentov 1986–1991, red. A. Galkin, A. Cherniaiev, Moskva 2006.

Polacy i Niemcy pół wieku później. Księga pamiątkowa dla Mieczysława Pszona, red. W. Pięciak, Kraków 1996.

Polska wobec zjednoczenia Niemiec 1989–1991. Dokumenty dyplomatyczne, red. W. Borodziej, Warszawa 2006.

Prawda M., Od wspólnoty losów do wspólnoty interesów – Polska i Niemcy w 1989 roku i dzisiaj [w:] Krzysztof Skubiszewski i dyplomacja czasów przełomu, red. M. Maruszkin, K. Szaładziński, Poznań 2016.

Przemówienie H. Kohla w Bundestagu z 28 listopada 1989 r., http://www.chronik-der-mauer.de/material/180402/rede-von-bundeskanzler-helmut-kohl-im-bundestag-10-punkte-programm-28-november-1989 [dostęp: 26.06.2017].

Reiter J., Jak definiujemy swą rolę w Europie [w:] Krzysztof Skubiszewski i dyplomacja czasów przełomu, red. M. Maruszkin, K. Szaładziński, Poznań 2016.

Skubiszewski P., Rozmowa z moim bratem [w:] Krzysztof Skubiszewski i dyplomacja czasów przełomu, red. M. Maruszkin, K. Szaładziński, Poznań 2016.

Thatcher M., Moje lata na Downing Street, Warszawa 2012.

Stenogram 7 posiedzenia Sejmu w dniu 12 września 1989 r., www.sejm.gov.pl [dostęp: 10.04.2017].

Teltschik H., 329 dni. Zjednoczenie Niemiec w zapiskach doradcy kanclerza, Warszawa 1992.

Zmierzch dyktatury. Polska lat 1986–1989 w świetle dokumentów, t. II (czerwiec–grudzień 1989), red. A. Dudek, Warszawa 2010.

 

Opracowania

Barcz J., Traktat „dwa plus cztery” z 12 września 1990 r. a granica polsko-niemiecka, „Państwo i Prawo” 1990, nr 12.

Barcz J., Udział Polski w konferencji 2+4. Aspekty prawne i proceduralne, Warszawa 1994.

Bingen D., Polityka Republiki Bońskiej wobec Polski. Od Adenauera do Kohla 1949–1991, Kraków 1997.

Brzeziecki A., Tadeusz Mazowiecki. Biografia naszego premiera, Kraków 2015.

Dlaczego tak głosowano. Wybory prezydenckie ’90, red. S. Gebethner, K. Jasiewicz, Warszawa 1993.

Dudek A., Ewolucja stanowiska rządu Tadeusza Mazowieckiego w sprawie obecności Polski w Układzie Warszawskim oraz stacjonowania na jej terytorium wojsk radzieckich, „Dzieje Najnowsze” 2015, nr 4.

Duisberg C.J., Das deutsche Jahr. Einblicke in der Wiedervereinigung 1989/1990, Berlin 2005.

Góralski W.M., Stosunki polityczne Polska-Niemcy [w:] Polacy i Niemcy na drodze do partnerskiego sąsiedztwa. Próba bilansu dziesięciolecia 1989–1998, red. D. Bingen, K. Malinowski, Poznań 2000.

Graczyk R., Od uwikłania do autentyczności. Biografia polityczna Tadeusza Mazowiec­kiego, Poznań 2015.

Gubrynowicz A., NRD – przegrana rewolucja? [w:] A. Burakowski, A. Gubrynowicz, P. Ukielski, 1989 – Jesień Narodów, Warszawa 2010.

Hajnicz A., Z sobą czy przeciw sobie. Polska–Niemcy 1989–1992, Warszawa 1996.

Janicki L., Podstawy prawne stosunków Polski ze zjednoczonymi Niemcami [w:] Wokół traktatów Polska–Niemcy, seria Biblioteka Przeglądu Zachodniego, z. 16, Poznań 1992.

Jaskułowski T., Pokojowa rewolucja w NRD w latach 1989–1990. Geneza – przebieg – efekty, Wrocław 2007.

Kuźniar R., Polityka zagraniczna III Rzeczypospolitej, Warszawa 2012.

Malewicz P., Polska polityka wschodnia w latach 1989–1991, Toruń 2008.

Malinowski K., Polityka Republiki Federalnej Niemiec wobec Polski w latach 1982–1991, Poznań 1997.

Plato A. von, Die Vereinigung Deutschlands – ein weltpolitisches Machtspiel. Bush, Kohl, Gorbatschow und die geheimen Moskauer Protokolle, Berlin 2002.

Raciborski J., Polskie wybory. Zachowania wyborcze społeczeństwa polskiego 1989–1995, Warszawa 1997.

Stolarczyk M., Niektóre problemy w stosunkach polsko-niemieckich w pierwszej połowie lat dziewięćdziesiątych [w:] Stosunki polsko-niemieckie w okresie przemian ustrojowych w Polsce, red. P. Dobrowolski, Katowice 1997.

Strzelczyk J., Ucieczka ze wschodu. Rosja w polskiej polityce 1989–1993, Warszawa 2002.

Tomala M., Zjednoczenie Niemiec. Aspekty międzynarodowe i polskie, Warszawa 1991.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line. Pierwotną wersją
czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.