Sztuka i architektura dla II Rzeczypospolitej

Andrzej Szczerski

Abstrakt

Art and architecture for the Second Polish Republic

The period of the Second Polish Republic was a time of dynamic processes of unification and modernisation. They were also reflected in art and architecture. This should not come as a surprise given the fact that Polish artists were involved in the struggle for independence on the battlefields, while they also documented Polish military efforts during the World War I. Later on, they held positions in the state administration, especially in the administrative structures responsible for art patronage and education; finally, they were also active in the field of national propaganda. The authorities of the Second Polish Republic appreciated the importance of modern art, especially that the restoration of independence coincided with a debate about the various definitions of the Polish national style. This debate, which involved supporters of vernacular stylisation and those who promoted modernism, found its complex reflection in the Polish General Exhibition in Poznańin 1929. The exhibition confirmed that the leading role in the process of modernisation was assumed by architecture and urban planning.

Słowa kluczowe: II Rzeczpospolita, architektura, sztuka, modernizm / Second Polish Republic, architecture, art, modernism
References

Adamek K. (red.), Od niepodległości do nowoczesności. Centralny Okręg Przemysłowy 1937–1939, Stalowa Wola 2007.

Bożek G. (red.), Architektura modernistyczna Katowic i innych miast polskiego i czeskiego Śląska, Katowice 2002.

Chmielewska A., W służbie państwa, społeczeństwa i narodu: „państwowotwórczy” artyści plastycy w II Rzeczypospolitej, Warszawa 2006.

Furtak M., Centralny Okręg Przemysłowy (COP) 1936–1939. Architektura i urbanistyka. Kraj, region, miasto, fabryka, osiedle, budynek, Łódź 2014.

Garanty A. (red.), COP dla przyszłości. Ludzie – Przemysł – Architektura (katalog wystawy w Muzeum Regionalnym w Stalowej Woli), Stalowa Wola 2008.

Huml I., Polish Art Déco, the Style of Regained Independence (the 1920s) [w:] The Art of the 1920s in Poland, Bohemia, Slovakia and Hungary, Niedzica Seminars, October 19–22 1989, Kraków 1991, s. 11–19.

Jurkiewicz-Zejdowska A., Wilkosz P. (red.), Sztuka Legionów Polskich, katalog wystawy Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2017.

Kitowski S., Gdynia, miasto z morza i marzeń, Gdynia 1997.

Kostrzyńska-Miłosz A., Polskie meble 1918–1939. Forma – funkcja – technika, Warszawa 2005.

Kozina I., Chaos i uporządkowanie. Dylematy architektoniczne na przemysłowym Górnym Śląsku w latach 1763–1955, Katowice 2005.

Król A., Rafał Malczewski: Centralny Okręg Przemysłowy – reportaż malarski 1938, Stalowa Wola 2008.

Luba I., Duch romantyzmu i modernizacja: sztuka oficjalna Drugiej Rzeczypospolitej, Warszawa 2012.

Milewska W., Zientara M., Sztuka Legionów Polskich i jej twórcy 1914–1918, Kraków 1999.

Nowakowska-Sito K. (red.), Wyprawa w 20-lecie, wystawy w Muzeum Narodowym w Warszawie, Warszawa 2008.

Odorowski W., Architektura Katowic w latach międzywojennych 1922–1939, Katowice 1994.

Olszewski A.K., Nowa forma w architekturze polskiej 1900–1925, Warszawa–Wrocław 1967.

Pszczółkowski M., Kresy nowoczesne. Architektura na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej 1921–1939, Łódź 2016.

Ruszczyńska M., Wystawa pracy kobiet [w:] Powszechna Wystawa Krajowa w Poznaniu w roku 1929, dzieło zbiorowe pod kierownictwem dr. Stanisława Wachowiaka, t. IV, Poznań 1930.

Sieradzka A., Art Déco jako styl państwowy II Rzeczpospolitej – architektura, wnętrza „Ładu” i produkcja przemysłowa [w:] Encyklopedia Art Déco, Warszawa 2002, s. 207–220.

Sieradzka A. (red.), Miasto Stalowa Wola. Unikatowy zespół urbanistyczno-architektoniczny z końca lat 30. XX wieku, Stalowa Wola 2008.

Sołtysik M.J., Gdynia, miasto dwudziestolecia międzywojennego. Urbanistyka i architektura, Warszawa 1993.

Sołtysik M.J., Na styku dwóch epok. Architektura gdyńskich kamienic okresu międzywojennego, Gdynia 2003.

Sosnowska J., Poza kanonem. Sztuka polskich artystek 1880–1939, Warszawa 2003.

Szczerski A., Modernizacje. Sztuka i architektura w nowych państwach Europy Środkowo-Wschodniej, 1918−1939, Łódź 2010.

Świerz-Zaleski S., Zameczek w Wiśle, „Sztuki Piękne” 1931, t. 7, s. 59–61.

Treter M., Polska sztuka dekoracyjna. Z powodu książki Jerzego Warchałowskiego, „Warszawianka” 1928, nr 98.

Turowski A., Budowniczowie świata, Kraków 2000.

Wasilewska D., Mieczysław Treter: Estetyk, krytyk sztuki oraz „szara eminencja” międzywojennego życia artystycznego w Polsce, Kraków 2019.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line. Pierwotną wersją
czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana kwartalnie w internecie.