Bulwary nadwiślańskie na łamach prasy warszawskiej w okresie międzywojennym

Kamil Potrzuski

Abstrakt
Warszawa w chwili odzyskania niepodległości w 1918 r. była miastem pod wieloma względami zaniedbanym. Jednym z przejawów owego zaniedbania było odsunięcie miasta od jego naturalnej osi rozwoju – Wisły, której wybrzeża zostały zabudowane obiektami przemysłowymi (gazownia, elektrownia), zabudowaniami zakładów piaskarskich i różnego typu prowizorycznymi konstrukcjami. W  okresie międzywojennym prasa warszawska głośno postulowała konieczność odwrócenia miasta „frontem ku Wiśle”. Wskazywano, że powstanie reprezentacyjnego, nadbrzeżnego bulwaru wpłynie na podwyższenie poziomu bezpieczeństwa na Powiślu, stworzy ważny teren wypoczynkowy dla mieszkańców miasta, poprawi warunki komunikacyjne w Warszawie oraz podniesie jej prestiż. Niezależnie od różnic politycznych pomiędzy poszczególnymi gazetami zgadzały się one co do tego, że inwestycje nad Wisłą są konieczne. Tekst jest próbą rekonstrukcji dyskusji toczącej się na łamach prasy warszawskiej okresu międzywojennego – zarówno sportowej, jak i ogólnej – na temat zagospodarowania nabrzeża Wisły w stolicy.

 

 

The problem of the development of the Vistulan boulevards among press of interwar Warsaw

In 1918, the moment of regaining the Polish independence, Warsaw was a city neglected in many ways. One of the aspects of this neglect was its removing from the natural main axis – the Vistula river, which banks were built-up with infrastructure of less importance. In the interwar period there was an ongoing debate in the Warsaw press about the necessity of reversal the city „to face the river”. It was said that creating a representational Vistulan boulevard would increase safety on coastal districts, improve urban public transport as well as make city more prestigious, making it more similar to some other Western European metropolis. Despite some political discrepancies between the editors, they all agreed that changes and investments by the Vistula are indispensable. Unfortunately, because of the outbreak of the Second World War only a little part of the Vistulan boulevards was realised. The aim of the article is to reconstruct the discussion of Vistulan banks management in the Warsaw press of the interwar years.
Słowa kluczowe: bulwary, infrastruktura, rekreacja, prasa, Warszawa, okres międzywojenny , boulevards, infrastructure, leisure, press, Warsaw, interwar period
References
Durko J. (red.),1977, Bibliografia Warszawy. Wydawnictwa ciągłe 1919–1928, Wrocław-Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
 
Durko J. (red.), 1984, Bibliografia Warszawy. Wydawnictwa ciągłe 1929–1944, Wrocław-Gdańsk: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
 
Borecka E., Drozdowski M.M, Jaworska H. (red.), 1968, Warszawa II Rzeczpospolitej: 1918–1939, t. 1, Warszawa: PWN.
 
Borecka E., Drozdowski M. M., Jaworska H. (red.), 1970, Warszawa II Rzeczpospolitej: 1918–1939, t. 2, Warszawa: PWN.
 
Borecka E., Drozdowski M. M., Jaworska H. (red.), 1971, Warszawa II Rzeczpospolitej: 1918–1939, t. 3, Warszawa: PWN.
 
Borecka E., Drozdowski M. M., Jaworska H. (red.), 1972, Warszawa II Rzeczpospolitej: 1918–1939, t. 4, Warszawa: PWN.
 
Borecka E., Drozdowski M. M., Jaworska H. (red.), 1973, Warszawa II Rzeczpospolitej: 1918–1939, t. 5, Warszawa: PWN.
 
Bulwary Wiślane, http://wawalove.pl/Szukaj/bulwary+wi%C5%9Blane/ [dostęp 30.06.2015].
 
Canaletto 1770, Widok Warszawy od strony Pragi, (w:) Canaletto. Malarz Warszawy, oprac. M. Wallis, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe Auriga.
 
Canaletto 1774, Widok Warszawy od Pałacu Ostrogskich do Zamku Królewskiego, (w:) Canaletto. Malarz Warszawy, oprac. M. Wallis, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe Auriga.
 
Czarna Mańka – Królowa Przedmieścia, (2009), www.mmwarszawa.pl [dostęp 9.08. 2010].
 
Drozdowski M.M., 1991, Warszawa w latach 1914–1939, t. 4, Warszawa: PWN.
 
Drozdowski M.M., Zahorski A., 2004, Historia Warszawy, Warszawa: Jeden Świat.
 
„Dziennik Zarządu Miejskiego m. st. Warszawy”, 1920, [brak autora i tytułu], nr 22, 6.03.1920.
 
Gawkowski R. 2007, Encyklopedia klubów sportowych międzywojennej Warszawy i jej najbliższych okolic w latach 1918–39 , Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.
 
„Gazeta Polska”, 1936a, [brak autora i tytułu], nr 39, 8.02.1936 r.
 
„Gazeta Polska”, 1936b, [brak autora i tytułu], nr 234, 22.08.1936 r.
 
„Gazeta Polska”, 1939a, [brak autora i tytułu], Wywiad z inż. Henrykiem Orleańskim, nr 81, 22.03.1939 r.
 
„Gazeta Polska”, 1939b, [brak autora], Zagadnienie Wisły dotychczas obszarze Warszawy, nr 218, 7.08. 1939 r.
 
„Gazeta Warszawska”, 1925, [brak autora i tytułu], nr 239, 1.09.1925 r.
 
„Gazeta Warszawska”, 1928, [brak autora i tytułu], nr 291, 1.10.1928 r.
 
„Gazeta Warszawska”, 1935, [brak autora i tytułu], nr 131, 10.05.1930 r.
 
Gniewiński C, 1939, Inwestycje m. st. Warszawy w dziale dróg i mostów. Ulice, bulwary, melioracje wodne, Warszawa: [brak wydawcy].
 
Herbst S. i in. (red.), 1975, Encyklopedia Warszawy, Warszawa: PWN.
 
Kaczyński L., (2004), Przedmowa (w:) Archiwum Prezydenta Warszawy Stefana Starzyńskiego, red. M.M. Drozdowski, Warszawa: Oficyna Wydawnicza Rytm.
 
Kieniewicz S. (red.), 1976, Warszawa w latach 1795–1914, t. 3, Warszawa: PWN.
 
Klein F., Rudnicki C, 1928, Regulacja i zabudowa miasta Warszawy: [brak wydawcy].
 
Paczkowski A., 1980, Prasa polska w latach 1918–1939, Warszawa: PWN.
 
„Kurier Warszawski”, 1928, [brak autora i tytułu], nr 320, wyd. poranne, 13.11.1928 r.
 
„Kurier Warszawski”, 1929, [brak autora i tytułu], nr 16, wyd. poranne, 16.01.1929 r.
 
„Kurier Warszawski”, 1930, [brak autora i tytułu], nr 216, wyd. wieczorne, 9.08.1930 r.
 
„Kurier Warszawski”, 1931, [brak autora i tytułu], nr 217, wyd. wieczorne, 10.08.1931,
 
„Kurier Warszawski”, 1932, [brak autora], Wisła i wybrzeża, nr 144, 26.05.1932 r.
 
„Kurier Warszawski”, 1933, [brak autora i tytułu], nr 15, wyd. wieczorne, 15.01.1933 r.
 
„Kurier Warszawski”, 1935, [brak autora i tytułu], nr 163, wyd. wieczorne, 16.06.1935 r.
 
„Kurier Warszawski”, 1936a, [brak autora i tytułu], nr 141, wyd. poranne, 20.05.1936 r.
 
„Kurier Warszawski”, 1936b, [brak autora i tytułu], nr 141, wyd. wieczorne, 21.05.1936 r.
 
„Kurier Warszawski”, 1936c, [brak autora i tytułu], nr 198, wyd. poranne, 21.07.1936 r.
 
„Kurier Warszawski”, 1936d, [brak autora i tytułu], nr 198, wyd. wieczorne, 21.07.1936 r.
 
Pawłowski T., Zieliński J., 2008, Żoliborz – Przewodnik Historyczny, Warszawa: Rosner & Wspólnicy.
 
Plan metra, 1938, Projekt sieci komunikacji szynowej po wprowadzeniu docelowego układu linii metra wg. projektu z 1938 roku, http://www.trasbus.com/plan1938-metro.htm [dostęp: 26.04.2016].
 
„Polska Zbrojna”, 1928 [brak autora i tytułu], nr 338, 5.12.1928 r.
 
„Polska Zbrojna”, 1934, [brak autora i tytułu], nr 135, 15.05.1934 r.
 
„Rzeczpospolita”, 1930a, [brak autora i tytułu], nr 184, 8.07.1930 r.
 
„Rzeczpospolita”, 1930b, [brak autora], Nasze bulwary. Bolączki Warszawy, nr 184, 8.07.1930 r.
 
„Robotnik” 1925, [brak autora i tytułu], nr 238, 31.08.1925 r.
 
Szwankowski E., 1952, Warszawa – architektura i urbanistyka, Warszawa: Państwowe Wydawnictwa Techniczne.
 
Starzyński S., 1938, Potrzeby Warszawy, Warszawa: Miejskie Zakłady Graficzne.
 
Starzyński S., 1939, [brak tytułu], „Gazeta Polska”, nr 218, 7.08.1939 r.
 
„Świat” 1935a, [brak autora i tytułu], nr 30 z dn. 27.07.1935 r.
 
„Świat” 1935b, [brak autora], Cywilizacja, nr 30, 27.07.1935 r.
 
„Świat” 1935c, [brak autora i tytułu], Wywiad z inż. Henrykiem Orleańskim, nr 30, 27.07.1935 r.
 
Warszawa Przyszłości. Katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Warszawie w dn. 28.03 – 3.05.1936 r., 1936, przedm. S. Starzyński, Warszawa: Komitet Wystawy „Warszawa Przyszłości”.
 
Warszawski modernizm. Wybrzeże Gdańskie, około roku 1937, https://web.facebook.com/warszawskimodernizm/photos [dostęp 26.04.2016].
 
Warszawski modernizm. Wybrzeże Gdańskie, lato 1938, https://web.facebook.com/warszawskimodernizm/photos [dostęp 26.04.2016].
 
Wisłostrada, 2015, http://pl.wikipedia.org/wiki/Wisłostrada [dostęp: 28.07.2015].
 
Wolmar A., 1925, Od mostu Kierbedzia do mostu kolejowego, „Kurier Warszawski”, nr 74, wyd. poranne, 15.03.1925 r.
 
Zahorski A. (red.), 1984, Historia Warszawy w latach 1526–1795, Warszawa: PWN.
 
Żeromski S., 1925, [brak tytułu], „Kronika Warszawy”, 10.04.1925 r.