Ogród sensoryczny jako miejsce afektywnej współegzystencji podmiotów ludzkich i nie-ludzkich w mieście

Halina Łapińska,

Joanna Łapińska

Abstrakt

Sensory Garden as a Place of Affective Coexistence of Human and Non-Human Subjects in a City

The article analyzes the idea of a sensory garden as a place of symbiotic affective coexistence of human and non-human subjects in urban space, based on the concept presented in the study of green areas belonging to the “Zachęta” Housing Cooperative in Białystok prepared in 2018 by a team from the Białystok University of Technology. The article tries to answer the question of how the sensory garden becomes a space inviting to build affective connections between the entities that co-create it, and whether this reveals its potential leading to the blurring the boundaries between oppositional categories of “nature” – “culture”, “subject” – “object”. The authors note that the concepts of critical posthumanism appreciating the affective relationships between human and non- human actors, as well as non-humans going beyond the functional framework created by human, resonate in the idea of the sensory garden presented in the study. The sensory garden becomes a productivity sphere appreciating the value of the multi-sensory experience of the world, in which humans and non-humans find countless, often non-obvious ways of interacting with each other. 

* Badania – sfinansowane z subwencji przekazanej przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego – zostały zrealizowane na Politechnice Białostockiej w ramach pracy badawczej nr S/WA/1/17. Dotyczy Haliny Łapińskiej.
Słowa kluczowe: human sensorium, multisensory experience, natureculture, non-human subjects, plants as companion species, critical posthumanism, affect studies
References

Bachmann-Medick D., Cultural turns: Nowe kierunki w naukach o kulturze, przeł. K. Krzemieniowa, Oficyna Naukowa, Warszawa 2012.

Bakke M., Natura/kultura [hasło], w: M. Rudaś-Grodzka [et al.], Encyklopedia gender. Płeć w kulturze, Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2014.

Bakke M., Posthumanizm. Człowiek w świecie większym niż ludzki, w: J. Sokolski (red.), Człowiek wobec natury – humanizm wobec nauk przyrodniczych, Wydawnictwo Neriton, Warszawa 2010.

Besala J., Miłość i strach. Dzieje uczuć kobiet i mężczyzn. T. V: Od romantyzmu do ponowoczesności, Wydawnictwo Zysk i S-ka, Poznań 2016.

Bojarska K., Poczuć myślenie: afektywne procedury historii i krytyki (dziś), „Teksty Drugie” 2013, nr 6 (144).

Callus I., Herbrechter S., Introduction: Posthumanist Subjectivities, or, Coming after the Subject…, „Subjectivity” 2012, nr 5.

Dąbski M., Dudkiewicz M., Przystosowanie ogrodu dla niewidomego użytkownika na przykładzie ogrodów sensorycznych w Bolestraszycach, Bucharzewie i Powsinie, „Teka Komisji Architektury, Urbanistyki i Studiów Krajobrazowych” 2010, t. 6.

Felberg K., Dopóki afekt nic (nowoczesnemu) światu nie grozi, „Opcje” 2013, nr 1–2 (90–91).

Ferrando F., Posthumanism, „Kilden Journal of Gender Research” 2014, nr 2.

Ferrando F., Towards a Posthumanist Methodology: A Statement, „Frame: Journal for Literary Studies” 2012, nr 25 (1).

Forlano L., Decentering the Human in the Design of Collaborative Cities, „Design Issues” 2016, nr 3 (32).

Haraway D., Manifest gatunków stowarzyszonych, przeł. J. Bednarek, w: A. Gajewska (red.), Teorie wywrotowe. Antologia przekładów, Wydawnictwo Poznańskie, Poznań 2012.

Jelewska A., Sensorium. Eseje o sztuce i technologii, Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2013.

Jeśman J., Żywa sztuka. Wielowymiarowość bioartu w kontekście posthumanistycznym, Wydawnictwo Akademickie Sedno, Warszawa 2015.

Kellert S.R., Heerwagen J.H., Mador M.L. (red.), Biophilic Design: The Theory, Science and Practice of Bringing Buildings to Life, John Wiley & Sons, Inc., Hoboken, NJ 2008.

Korsmeyer C., Making Sense of Taste: Food & Philosophy, Cornell University Press, Ithaca–London 1999.

Ładyga Z., Włodarczyk J., Wstęp, w: Z. Ładyga, J. Włodarczyk (red.), Po humanizmie. Od technokrytyki do animal studies, Wydawnictwo Naukowe Katedra, Gdańsk 2015.

Łapińska H., Asanowicz K., Chodorowski M. [i in.], Waloryzacja oraz kierunki zagospodarowania i przekształceń terenów zieleni należących do Spółdzielni Mieszkaniowej „Zachęta” w Białymstoku, Politechnika Białostocka, Wydział Architektury, Białystok 2018.

Marks L., Logika zapachu, przeł. M. Topolski, „Opcje 1.1” 2017, nr 29–30, http://opcje.net.pl/laura-marks-logika-zapachu/ (dostęp: 14.09.2019).

Marks L.U., The Skin of the Film: Intercultural Cinema, Embodiment, and the Senses, Duke University Press, Durham–London 2000.

Nycz R., Afektywne manifesty. Wstęp, „Teksty Drugie” 2014, nr 1 (143).

Olsen B., W obronie rzeczy. Archeologia i ontologia przedmiotów, przeł. B. Shallcross, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2013.

Pallasmaa J., Myśląca dłoń. Egzystencjalna i ucieleśniona mądrość w architekturze, przeł. M. Choptiany, Instytut Architektury, Kraków 2015.

Pallasmaa J., Oczy skóry. Architektura i zmysły, przeł. M. Choptiany, Instytut Architektury, Kraków 2012.

Pawłowska K., Ogród sensoryczny, „Prace Komisji Krajobrazu Kulturowego” 2008, nr 11.

Pudelska K. [et al.], Dobór roślin do ogrodu sensorycznego, w: A. Wdowiak, A. Tucki (red.), Aspekty środowiskowo-rekreacyjne i prawne zdrowia człowieka, Międzynarodowe Towarzystwo Wspierania i Rozwoju Technologii Medycznej, Włodawa 2015.

Rodziewicz A., Żuraw B., Projekt ogrodu sensorycznego przy Ośrodku Rehabilitacyjno-Edukacyjno-Wychowawczym w Alojzowie, powiat Hrubieszów, w: A. Wdowiak, A. Tucki

(red.), Aspekty środowiskowo-rekreacyjne i prawne zdrowia człowieka, Międzynarodowe Towarzystwo Wspierania i Rozwoju Technologii Medycznej, Włodawa 2015.

Seigworth G.J., Gregg M., An Inventory of Shimmers, w: M. Gregg, G.J. Seigworth (red.), The Affect Theory Reader, Duke University Press, Durham–London 2010.

Sugiera M., Ciało, które pamięta, „Opcje” 2013, nr 1–2 (90–91).

Tabaszewska J., Między afektami i emocjami, „Przegląd Kulturoznawczy” 2018, nr 2 (36).

Ulmer J.B., Posthumanism as Research Methodology: Inquiry in the Anthropocene, „International Journal of Qualitative Studies in Education” 2017, nr 30 (9).

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana
kwartalnie w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.