Czy miejscy aktywiści chcą nas zabić? Siły altermodernizacji a konstruowanie konserwatywnej paniki moralnej

Przemysław Pluciński

Abstrakt

Do the Urban Activists Want to Kill Us? Forces of Altermodernization and the Making of Conservative Moral Panic

The article offers an analysis of discursive reactions to the altermodernist patterns developed by urban social movements, present in right-wing and conservative-liberal narratives and journalism. These reactions are clearly backlash. The main thesis of the article is that they meet the conditions of moral panic. Therefore, the following elements of moral panic have been identified: excessive concern for the established order, false representations based on exaggeration and distortion, and the construction of deviation through the negative stereotype of the urban activist. The crucial element of the latter is the construction of the political enemy by means of “communization”.

Słowa kluczowe: urban social movements, urban activism, the right to the city, altermodernization, backlash, moral panic
References

Adler W., „Aktywiści miejscy” z Warszawy chcą darmowych mieszkań, https://www.salon24.pl/u/przeciwmarksizmowi⁄954114,aktywisci-miejscy-z-warszawy-chca-darmowychmieszkan.

Adler W., Aktywiści przeciw mieszkańcom, https://www.salon24.pl/u/przeciwmarksizmowi/905546,aktywisci-przeciw-mieszkancom.

Adler W., Czy bycie aktywistą miejskim staje się religią? Czyli o dogmatach ruchów miejskich, https://www.salon24.pl/u/przeciwmarksizmowi/905661,czy-bycie-aktywista-miejskim-staje-sie-religia-czyli-o-tym-jak-dogmaty-wypieraja-racjonalne-myslenie.

Adler W., Czy warszawski urzędnik i „aktywista” zdewastuje infrastrukturę Warszawy?, https://www.salon24.pl/u/przeciwmarksizmowi/962537,czy-warszawski-urzednik-i-aktywista-tym-razem-skutecznie-zdewastuje-infastrukture-warszawy.

Adler W., Miejscy aktywiści z MJN chcą całkowicie zakazać parkowania na chodnikach, https://www.salon24.pl/u/przeciwmarksizmowi/916181,miejscy-aktywisci-z-mjn-chca-calkowicie-zakazac-parkowania-na-chodnikach.

Adler W., Skrajnie lewicowy „aktywista” chce uciszyć eksperta Centrum im. Adama Smitha, https://www.salon24.pl/u/przeciwmarksizmowi/938429,skrajnie-lewicowy-aktywista-chce-uciszyc-eksperta-centrum-im-adama-smitha.

Adler W., Zimą rowerem do pracy? Tego chce dla warszawiaków urzędnik stołecznego Ratusza, https://www.salon24.pl/u/przeciwmarksizmowi/915192,zima-rowerem-do-pracy-tego-chce-dla-warszawiakow-urzednik-stolecznego-ratusza.

Baranowski M., Kryzys społeczeństwa kapitalistycznego a (nowa) kwestia miejska, „Kultura i Społeczeństwo” 2016, nr 60 (2), s. 19–33.

Becker H.S., Outsiderzy. Studia z socjologii dewiacji, przeł. O. Siara, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2009.

Brenner N., Theodore N., Cities and the Geographies of “Actually Existing Neoliberalism”, „Antipode” 2002, vol. 34 (3), s. 349–379.

Brenner N., Theodore N., Neoliberalism and the Urban Condition, „City” 2005, vol. 9 (1), s. 101–107.

Budrewicz P., Demokracja kontra aktywiści miejscy, https://www.wprost.pl/blogi/pawel-budrewicz/10181153/demokracja-kontra-aktywisci-miejscy.html.

Budrewicz P., Hipokryzja i dziecinada, https://www.wprost.pl/blogi/pawel-budrewicz/10147383/hipokryzja-i-dziecinada.html.

Budrewicz P., Zwęzizm, roweryzm, klombizm, https://www.wprost.pl/blogi/pawel-budrewicz/10084598/zwezizm-roweryzm-klombizm.html.

Caro R.A., The Power Broker: Robert Moses and the Fall of New York, Vintage Books, New York 1975.

Castells M., Kwestia miejska, przeł. B. Jałowiecki, J. Piątkowski, Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1982.

Chwedoruk R., Protesty kibiców piłkarskich w Polsce w XXI wieku. Analiza ruchu społecznego, „Przegląd Socjologii Jakościowej” 2015, nr 11 (2), s. 84–114.

Ciszewski P., Nowak R., Wszystkich nas nie spalicie, Trzecia Strona, Warszawa 2016.

Cohen S., Folk Devils and Moral Panics: The Creation of the Mods and Rockers, Routledge, London–New York 2002.

Cusset F., How the World Swung to the Right: Fifty Years of Counterrevolutions, Semiotext(e), Cambridge, MA–London 2018.

Czarnota K., Piotrowski G., Social Containers as a Tool of Social and Spatial Segregation, „Studia Krytyczne / Critical Studies” 2018, nr 6, s. 97–119.

Dollinger H., Die totale Autogesellschaft, C. Hanser Verlag, München 1972.

Domaradzka A., The Un-equal Playground: Developers and Urban Activists Struggling for the Right to the City, „Geoforum” 2019, DOI: 10.1016/j.geoforum.2019.01.013.

Drozda Ł., Lewactwo. Historia dyskursu o polskiej lewicy radykalnej, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa 2015.

Eyerman R., Jamison A., Social Movements: A Cognitive Approach, Polity Press, Cambridge–Malden, MA 2007.

Falkowski M., Życie codzienne w samochodzie. Schematy interakcji i wzajemnego postrzegania się kierowców z perspektywy socjologii życia codziennego, praca magisterska napisana pod kierunkiem naukowym prof. dr. hab. Rafała Drozdowskiego, Instytut Socjologii

UAM, Poznań 2009, dostęp zdalny: http://archiwum.edu.pl/dlibra/publication/484208/edition/390911/content.

Feldman M., Doublespeak: The Rhetoric of the Far Right since 1945, Columbia University Press, New York 2014.

Filar P., Zrównoważony transport, w: P. Filar, P. Kubicki (red.), Miasto w działaniu. Zrównoważony rozwój w perspektywie oddolnej, Instytut Obywatelski, Warszawa 2012, s. 113–132.

Filar P., Kubicki P. (red.), Miasto w działaniu. Zrównoważony rozwój w perspektywie oddolnej, Instytut Obywatelski, Warszawa 2012.

Fraser N., Honneth A., Redystrybucja czy uznanie? Debata polityczno-filozoficzna, przeł. M. Bobabko, T. Dominiak, Wydawnictwo Naukowe Dolnośląskiej Szkoły Wyższej Edukacji TWP we Wrocławiu, Wrocław 2005.

George S., Another World Is Possible If…, Verso, New York 2004.

Goode E., Ben-Yehuda N., Moral Panics: The Social Construction of Deviance, Wiley-Blackwell, Oxford–Malden, MA 2009.

Graham W., Miasta wyśnione. Siedem wizji urbanistycznych, które kształtują nasz świat, Wydawnictwo Karakter, Kraków 2016.

Grzechnik J., O różnorodności ruchów miejskich w Polsce, „Zarządzanie Publiczne” 2019, nr 45 (1), s. 77–95.

Habermas J., Erkenntnis und Interesse, Suhrkamp Verlag, Frankfurt am Main 1968.

Habermas J., Moralischer Universalismus in Zeiten politischer Regression. Jürgen Habermas im Gespräch über die Gegenwart und sein Lebenswerk, „Leviathan” 2020, vol. 48 (1), s. 7–28.

Hall S., Critcher C., Jefferson T., Clarke J., Roberts B., Policing the Crisis: Mugging, the State and Law and Order, Macmillan, London 1978.

Hardt M., Negri A., Rzecz-pospolita. Poza własność prywatną i dobro publiczne, przeł. Zespół Praktyki Teoretycznej, Korporacja Ha!art, Kraków 2012.

Harvey D., Neoliberalism and the City, „Studies in Social Justice” 2007, vol. 1 (1), s. 2–13.

Hersh E., Politics Is for Power: How to Move Beyond Political Hobbyism, Take Action, and Make Real Change, Scribner, New York–London–Toronto–Sydney–New Delhi 2020.

https://www.salon24.pl/u/przeciwmarksizmowi/.

Jacobs J., Śmierć i życie wielkich miast Ameryki, Centrum Architektury, Warszawa 2015.

Jacobsson K., Introduction: The Development of Urban Movements in Central and Eastern Europe, w: K. Jacobsson (eds.), Urban Grassroots Movement in Central and Eastern Europe, Routledge, New York 2016.

Kajdanek K., Suburbanizacja po polsku, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków 2012.

Karta Lipska na rzecz zrównoważonego rozwoju miast europejskich, Lipsk 2007, http://www.sarp.org.pl/pliki/karta_lipska_pl.pdf.

Klocke B.V., Muschert G.W., A Hybrid Model of Moral Panics: Synthesizing the Theory and Practice of Moral Panic Research, „Sociology Compass” 2010, vol. 4 (5), s. 295–309.

Kostka J., Czarnota K., Modes of Knowledge Production in the Study of Radical Urban Movements, „Interface: A Journal for and about Social Movements” 2017, vol. 9 (1), s. 368–388.

Kozanecki P., Springer F., Stara nowoczesność polskich miast. Rozmowa z Filipem Springerem, https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/30-lat-samorzadu-w-polsce-stara-nowoczesnosc-polskich-miast-wywiad-z-filipem/yzew20z?utm_source=l.facebook.com_viasg_wiadomosci&utm_medium=referal&utm_campaign=leo_
automatic&srcc=ucs&utm_v=2.

Kozyr-Kowalski S., Ideologia i prawda, w: R. Cichocki (red.), Teorie społeczne a możliwości praktyczne, Media-G.T., Poznań 1997.

Kubicki P., Miejski backlash, czyli o (miejskich) ruchach wstecznych, „Władza Sądzenia” (w druku).

Kubicki P., Ruchy miejskie w Polsce. Dekada doświadczeń, „Studia Socjologiczne” 2019, nr 234 (3), s. 5–30.

Kubicki P., Wynajdywanie miejskości. Polska kwestia miejska z perspektywy długiego trwania, Zakład Wydawniczy Nomos, Kraków 2016.

Kusiak J., Chaos Warszawa. Porządki przestrzenne polskiego kapitalizmu, Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2018.

Leśniak-Rychlak D., Jesteśmy wreszcie we własnym domu, Instytut Architektury, Kraków 2018/2019.

Lewenstein B., Gójska A., Zielińska E. (red.), Aktywizmy miejskie, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2020.

Maciuszczak T., Lublin: Kto jest ruchem miejskim, a kto nie, https://www.dziennikwschodni.pl/wybory-2018/kto-jest-ruchem-miejskim-a-kto-nie,n,1000225571.html.

Marchand R., The Designers Go to the Fair II: Norman Bel Geddes, The General Motors “Futurama,” and the Visit to the Factory Transformed, „Design Issues” 1992, vol. 8 (2), s. 23–40.

Matyja R., Konserwatyzm po komunizmie, Wydawnictwa Akademickie i Profesjonalne, Warszawa 2009.

Mergler L., O ruchach miejskich, czyli dla kogo jest miasto, w: Ł. Bukowiecki, M. Obarska, X. Stańczyk (red.), Miasto na żądanie. Aktywizm, polityki miejskie, doświadczenia, Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 2014.

Mergler L. et al., Poznań konfliktów, Wydawnictwo Lepszy Świat, Poznań 2008.

Merrifield A., Nowa kwestia miejska, przeł. P. Juskowiak, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2016.

Mills C.W., Wyobraźnia socjologiczna, przeł. M. Bucholc, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007.

Moloth H., The City as a Growth Machine: Toward a Political Economy of Place, „American Journal of Sociology” 1976, vol. 82 (2), s. 309–332.

Morshed A., The Aesthetics of Ascension in Norman Bel Geddes’s Futurama, „The Journal of the Society of Architectural Historians” 2004, vol. 63 (1), s. 74–99.

Nowak M., Pluciński P., Problemy ze sferą publiczną. O pożytkach z partykularnych rozstrzygnięć, w: M. Nowak, P. Pluciński (red.), O miejskiej sferze publicznej. Obywatelskość i konflikty o przestrzeń, Wydawnictwo Ha!art, Kraków 2011, s. 11–43.

Pluciński P., Bez „prawa do miasta”. O wytwarzaniu przestrzennej (nie)sprawiedliwości na przykładzie Poznania, w: Z. Galor, B. Goryńska-Bittner, S. Kalinowski (red.), Życie na skraju – marginesy społeczne wielkiego miasta, Societas Pars Mundi, Bielefeld 2014, s. 405–436.

Pluciński P., Dyskurs klasowy polskiej socjologii potransformacyjnej: niedyskretny urok klasy średniej, w: P. Żuk (red.), Podziały klasowe i nierówności społeczne. Refleksje socjologiczne po dwóch dekadach realnego kapitalizmu w Polsce, Oficyna Naukowa, Warszawa 2010, s. 101–116.

Pluciński P., Forces of Altermodernization: Urban Social Movements and the New Urban Question in Contemporary Poland, „Voluntas: International Journal of Voluntary and Nonprofit Organizations” 2018, vol. 29 (4), s. 653–669.

Pluciński P., Henri Lefebvre’s Second Life: The Real Utopia of the Right to the City in Contemporary Poland, „History of European Ideas” 2020, vol. 46 (8), s. 1107–1121.

Pluciński P., O roszczeniach pozaparlamentarnej (post?) polityki. Przypadek miejskich ruchów społecznych w Polsce, „Władza Sądzenia” 2014, nr 3, s. 67–76.

Pluciński P., Nowak M., E pluribus unum? Źródła i specyfika ruchów miejskich we współczesnej Polsce, „Przegląd Socjologiczny” 2017, nr 66 (3), s. 115–135.

Pobłocki K., Gentryfikacja, własność i polski kapitalizm polityczny, „Politeja” 2014, nr 11 (27), s. 157–177.

Pobłocki K., Mergler L., Wudarski M., Anty-bezradnik przestrzenny – prawo do miasta w działaniu, Fundacja Res Publica, Warszawa 2013.

Rek-Woźniak M., „Anatomia ambicji” a polityka publiczna. Cztery wątki debaty o miejskich megaprojektach, „Problemy Polityki Społecznej. Studia i Dyskusje” 2017, nr 37 (2), s. 117–137.

Rek-Woźniak M., Woźniak W., Dziecko, rodzina i państwo w polskiej debacie welfare. Analiza przypadku w perspektywie paniki moralnej, „Acta Universitatis Lodzensis. Folia Sociologica” 2014, nr 50, s. 43–57.

Sagan I., Miasto – scena konfliktów i współpracy. Rozwój miast w świetle koncepcji reżimu miejskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, Gdańsk 2000.

Saulski A., Aktywiści miejscy zagrożeniem dla miast, https://wgospodarce.pl/opinie/60779-aktywisci-miejscy-zagrozeniem-dla-miast.

Scerri A., The World Social Forum: Another World Might Be Possible, „Social Movement Studies” 2013, vol. 12 (1), s. 111–120.

Siemieniako B., Reprywatyzując Polskę. Historia wielkiego przekrętu, Wydawnictwo Krytyki Politycznej, Warszawa 2017.

Skórzyńska A., Praxis i miasto. Ćwiczenia z kulturowych badań angażujących, Instytut Badań Literackich PAN, Warszawa 2017.

Smagacz-Poziemska M., Czy miasto jest niepotrzebne?, Wydawnictwo Naukowe Scholar, Warszawa 2015.

Smoczyński R., Mapping New Research Directions in the Sociology of Moral Panic, „Studia Socjologiczne” 2016, nr 222 (3), s. 9–29.

Soin M., Fakty, wartości i „panika moralna”, „Studia Socjologiczne” 2011, nr 201 (2), s. 147–163.

Sokołowska E., Panika moralna w kontekście kondycji polskiej rodziny. Wstęp do badań materiałów prasowych poświęconych rozwodom, „Przegląd Pedagogiczny” 2015, nr 2, s. 125–146.

Stanisz A., Kuligowski W., Ruchome modernizacje. Między Autostradą Wolności a „starą dwójką”, Książka i Prasa, Warszawa 2017.

Swift D., A Left for Itself: Left-Wing Hobbyists and the Rise of Identity Radicalism, Zero Books, Winchester–Washington 2019.

Szulecki K., Żuk P., Unpacking the Right-populist Threat to Climate Action: Poland’s Pro-governmental Media on Energy Transition and Climate Change, „Energy Research & Social Science” 2020, vol. 66, DOI: 10.1016/j.erss.2020.101485.

Śpiewak J., Ukradzione miasto. Kulisy wybuchu afery reprywatyzacyjnej, Wydawnictwo Arbitror, Warszawa 2017.

Tempest R., The Charismatic Body Politics of President Putin, „Journal of Political Marketing” 2016, vol. 15 (2–3), s. 101–119.

Tezy o mieście, w: Coś, które nadchodzi. Architektura XXI wieku, Fundacja Bęc Zmiana, Warszawa 2011, s. 326–327.

Theiss M., Kurowska A., Petelczyc J., Lewenstein B., Obywatel na zielonej wyspie. Polityka społeczna i obywatelstwo społeczne w Polsce w dobie europejskiego kryzysu ekonomicznego, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2017.

Urbański J., Co to są problemy miejskie? Po Kongresie Ruchów Miejskich, https://www.rozbrat.org/publicystyka/aktywizm/2517-co-to-sa-problemy-miejskie-po-kongresie-ruchow-miejskich.

Wargacki S.A., Zjawisko paniki moralnej jako wyznacznik granic moralności, „Pedagogika” 2009, nr (18), s. 7–20.

Warzecha Ł., Mencwelowe majaki, https://wei.org.pl/article/mencwelowe-majaki/.

Warzecha Ł., Miasto tylko dla aktywistów, https://tygodnik.dorzeczy.pl/kraj/107738/Miasto-tylko-dla-aktywistow.html.

Warzecha Ł., Nie „rzeź pieszych”, ale nagonka na kierowców, https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/warzecha-nie-rzez-pieszych-ale-nagonka-na-kierowcow-opinia/4xkfdzf.

Weber R., Extracting Value from the City: Neoliberalism and Urban Redevelopment, „Antipode” 2002, vol. 34 (3), s. 519–540.

Witold Waszczykowski zakazuje pedałowania, Polska się śmieje, https://www.newsweek.pl/polska/witold-waszczykowski-rowerzysci-i-wegetarianie-w-bildzie/0prh5nh.

Wolf W., Car Mania: A Critical History of Transport, Pluto Press, London–East Haven 1996.

Woźniak W., O użyteczności koncepcji paniki moralnej jako ramy analitycznej dla badań nad zjawiskiem przemocy okołofutbolowej, w: R. Kossakowski et al. (red.), Futbol i cała reszta. Sport w perspektywie nauk społecznych, Wydawnictwo Orbis Exterior, Pszczółki 2013, s. 248–267.

Wójcik D., Chodniki okupowane przez „lewactwo”. Czyli przez kogo?, https://www.transport-publiczny.pl/mobile/felieton-chodniki-okupowane-przez-lewactwo-czyli-przez-kogo-57336.html.

Zachowania transportowe mieszkańców polskich miast. Raport z badań społecznych zrealizowanych wśród mieszkańców pięciu największych miast w Polsce, Polski Alarm Smogowy, Kraków 2020, https://smoglab.pl/wp-content/uploads/2020/05/Raport-transportowy-PAS-2.pdf.

Zboralski Ł., Miejscy aktywiści chcą nas zabić, https://dorzeczy.pl/kraj/10233/miejscy-aktywisci-chca-nas-zabic.html.

Zielińska I., Media, interes, panika moralna. Nowa kategoria socjologiczna i jej implikacje, „Kultura i Społeczeństwo” 2004, nr 4, s. 161–177.

Zielińska I., Panika moralna, mniejszości seksualne i mowa nienawiści, w: P. Binder, H. Palska, W. Pawlik (red.), Emocje a kultura i życie społeczne, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2009.

Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana
kwartalnie w internecie. Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.