Kłopotliwi mistrzowie, czyli o rymotwórcach tłumaczących literaturę antyczną

Ewa Skwara

Abstrakt

Troublesome Masters: Rhymesters Translating Ancient Literature


This article outlines the history of rhyme in Polish translations of ancient literature and focuses on the role of major Polish poets, the “troublesome masters.” They were the ones who, through the use of rhyme in their translations, created a tradition so strong that it could not be easily defied. This rhyme routine had spawned multitudes of translators-verse mongers, who paid more attention to the structure and arrangement of their work than to the quality of their translation. The dominance of rhyme created the illusion that rhyme itself should be blamed for translation weaknesses, which resulted in hostility toward that stylistic measure. After years of its widespread use, or rather its misuse, in translation of ancient literature, rhyme was almost entirely abandoned in favour of prose or blank verse. Today rhyme slowly returns from exile, but only in those genres which in the Polish language have always been connected with it, such as epigram or fable. Moreover, rhyme re-appears where it is used to strengthen humour or alleviate the indecency of wit.

Słowa kluczowe: przekład, rym, komizm, obscena, literatura antyczna
References

Anakreont. 1987. Anakreont i anakreontyki, przeł., oprac, i wstępem poprzedził J. Danielewicz, Warszawa: PIW, s. 79–146.

Budkowska J. (oprac.). 1970. Słownik rymów Adama Mickiewicza, Wrocław: Ossolineum.

Fergusson R. 1985. The Penguin Rhyming Dictionary, London: Penguin. Horacy. 1986. Kwintus Horacjusz Flakkus, Dzieła wszystkie. Ody i epody, tom I, oprac. O. Jurewicz, Wrocław: Ossolineum, s. 58–151.

Jeżowski M. (oprac.). 1972. Słownik rymów Marii Antoniego Malczewskiego, „Roczniki Humanistyczne” 20, z. 4, s. 67–94.

Leonowicz D. 2007. Rymownik. Słownik wyrazów rymowanych, Warszawa: Mag.

Łuka A. 2012. Przekładnia, czyli jak spolszczyć łacinę, Lublin: nakładem Autorki. Marcjalis. 1998 (1971). Epigramy (wybór), przeł. i wstępem opatrzył S. Kołodziejczyk, Warszawa: Czytelnik.

Matt P. von. 2006. Die Intrige. Teorie und Praxis der Hinterlist, München – Wien: Hanser.

––––– 2009. Intryga. Teoria i praktyka podstępu w literaturze, przeł. I. Sellmer, A. Żychliński, Warszawa: Prószyński i S-ka. Owidiusz. 1922. Kunszt miłosny, przeł. J. Rościszewski, Warszawa.

––––– 1993. Lekarstwa na miłość, przeł. i oprac. A.W. Mikołajczak, Poznań: Akme.

––––– 2007. Fasti. Kalendarz poetycki, przeł. wstęp i komentarz E. Wesołowska, Wrocław: Ossolineum.

Petroniusz. 2011. Satyrikon, przeł. i komentarz L. Wysocki, Kraków: Polska Akademia Umiejętności.

Sandauer A. 2007. Źle o poprzednikach, „Dialog” 5 (1963), w: E. Balcerzan i E. Rajewska (red.), Pisarze polscy o sztuce przekładu, 1440–2005. Antologia, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, s. 219–223.

Sobczakówna H. 1934. Jan Kochanowski jako tłumacz, Poznań: Rolnicza Drukarnia i Księgarnia Nakładowa.

Turska H. (red.). 1961. Słownik rymów Stanisława Trębeckiego, Toruń: Wydawnictwo TNT.

Tuwim J. 2006 (1950). Pegaz dęba, Warszawa: Iskry.

Żeleński (Boy) T. 1981. Refl ektorem w mrok, wstęp i oprac. A.Z. Makowiecki, Warszawa: PIW, s. 600–605.

––––– 2007. Proza, wiersz i przekłady, „Skamander 57 (1935), w: E. Balcerzan, E. Rajewska (red.), Pisarze polscy o sztuce przekładu, 1440–2005. Antologia, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie, s. 130–135.

Żurek G. 1995. Od tłumacza, w: Titus Lucretius Carus. O naturze rzeczy. Wybór, przeł. i oprac. G. Żurek, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

––––– 1996. Horacy, Katullus, Propercjusz? Uwagi rzemieślnika, „Literatura na Świecie” 8–9, s. 23.

Żybert E. 2007. Wyprawa po złote runo, czyli rzecz o przekładach eposu Argonautika Apolloniosa z Rodos, „Przekładaniec” 18–19, s. 41–54.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną formą czasopisma jest wersja elektroniczna.