Adaptacja jako krwawe bagno. Tłumacząc  spektakl 2008: Macbeth na angielski

Thomas Anessi


The article presents the challenges of dramatic adaptation through a case study: the translation of English surtitles for a Polish production based on Shakespeare’s The Tragedy of Macbeth. The play in question, 2008: Macbeth, was a highly stylized, bigbudget adaptation written and directed by Grzegorz Jarzyna. It is set in the modern day and contains text and scenes added by Jarzyna to comment on contemporary politics and military culture. The Polish he uses and that found in Barańczak’s translation that served as the source text for 2008: Macbeth feel more contemporary than Elizabethan English; therefore, the material written by Jarzyna is much closer to Barańczak’s “original” text than to Shakespeare’s. An additional challenge in writing the surtitles was the canonical status of Shakespeare’s Macbeth and the audiences’ familiarity with this text. A translation focused on conveying Jarzyna’s artistic messages could thus alienate viewers who approach 2008: Macbeth as a foreign-language reworking of Shakespeare, rather than an original work. Applying common theoretical concepts, such as adaptation/translation, source/target, and textual/performative, the article examines the process and strategies employed in producing the English supertitles for 2008: Macbeth and the play’s reception in the U.S. and U.K.

Słowa kluczowe: Macbeth, adaptation, surtitles, multimedia, source text

Barańczak S. 2005 [1992]. Od Shakespeare’do Szekspira, w: Ocalone tłumaczeniu, Poznań: Wydawnictwo a5, s. 191–215.

Bulman J. 2003. Introduction, w: J. Bulman (red.), Shakespeare, Theory and Performance, Nowy Jork: Routledge, s. 1–12.

Classe O. (ed.) 2000. Encyclopedia of Literary Translation in English, Vol. 1, Chicago: Fitzroy Dearborn.

Clapp S. 2012. 2008: Macbeth; Watt; Meine faire Dame – Review, „The Guardian”, 19 sierpnia, (dostęp: 28.11.2014).

Del Signore, J. 2008. Opinionist: ‘Macbeth’, „The Gothamist”, 22 czerwca, (dostęp: 28.11.2014).

Dickson A. 2012, 2008 Macbeth: Is This Gun See Before Me, „The Guardian”, 12 sierpnia, (dostęp: 28.11.2014).

Feingold M. 2008. ‘Macbeth:2008’ Opposite Roles, „The Village Voice”, 02 lipca,–07–02/theater/opposite-poles/2/ (dostęp: 28.11.2014).

Goode E. 2008. Toil and Trouble in the Tobacco Warehouse, „New York Sun”, 23 czerwca, (dostęp: 28.11.2014).

Hirsch B.D., H. Craig. 2014. ‘Mingled Yarn’: The State of Computing in Shakespeare 2.0, w: B.D. Hirsch, H. Craig (eds.), Digital Shakespeares: Innovations, Interventions, Mediations. Special issue of „The Shakespearean International Yearbook” 14: s. 3–35.

Huang A. 2013. ‘What Country, Friends, Is This?’: Touring Shakespeares, Agency, and Efficacy in Theatre Historiography, „Theatre Survey” 54(1): s. 51–85.

— 2011. Global Shakespeare 2.0 and the Task of the Performance Archive, w: P. Holland (ed.), Shakespeare Survey Volume 64: Shakespeare as Cultural Catalyst, Cambridge: Cambridge UP, s. 38–51.

Hutcheon L. 2006. Theory of Adaptation. Oxon: Routledge.

Isherwood C. 2008. Bunny, Too, Can Strut and Fret Upon This Stage. „New York Times”, 23.06, (dostęp: 24.11.2014).

Jarzyna G. 2012. 2007: Macbeth, Warszawa: Narodowy Instytut Audiowizualny.

Kennedy D. 1996. Shakespeare Without His Language, w: J. Bulman (ed.), Shakespeare, Theory and Performance, New York: Routledge, s. 137–152.

Kott J. 1990. Szekspir współczesny, Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Malmkjaer, K. 2000. Adaptation, w: O. Classe (ed.), Encyclopedia of Literary Translation in English, vol. 1, Chicago: Fitzroy Dearborn, s. 2–3.

Mancewicz, A. 2014. Intermedial Shakespeares on European Stages, London: Palgrave-Macmillan.

Ryzik, M. 2008. Scottish Play Gets Polish Makeover. „New York Times”, 11 lipca, (dostęp: 28.11.2014).

Sanders, J. 2006. Adaptation and Appropriation, London: Routledge.

Shakespeare W. 2005. The Oxford Shakespeare: The Complete Works, 2nd ed., S. Wells. Gary Taylor (eds.) Oxford–New York: Oxford UP.

— 2006. Romeo Julia. Hamlet. Makbet, przeł. S. Barańczak, Kraków: Znak.

Shuttleworth I. 2012. 2008: Macbeth, Lowland Hall, Ingliston, Edinburgh, „Financial Times”, 13 sierpnia,–11e1–8ac0–00144feab49a.html#axzz3SDvdDA5Z (dostęp: 28.11.2014).

Targoń J. 2012. Ugrzązłem bagnie krwi, w: 2007: Macbeth, książeczka wydana DVD, Warszawa: Narodowy Instytut Audiowizualny.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną formą czasopisma jest wersja elektroniczna.