Między liryką beatu a wierszem projekcyjnym: Piotr Sommer i sztuka transferu poezji (ujęcie w planie amerykańskim) 

Ewa Goczał

Abstrakt
The article analyses Piotr Sommer’s achievements in translation. The art of transfer is considered here as both the act of translation and revelation – joining translation of literary texts and their compilation in anthologies with scrutinizing particular writers and literary phenomena as well as the process of translation itself, and introducing a new transforming quality to native poetry. A translator-anthologist can be perceived from that perspective as a link between two literary cultures, and also as an initiator of changes and an independent creator who develops, in his own language and on his own conditions, a new canon of poetry. Even if it is a paradoxical avant-garde canon, it is all the more inspiring for innovative actions. 
The notion of American shot, used as a metaphor and figure of interpretation, is consolidated by limiting the materials to translations from New York poetsi – these are the most specific for the work and included in two significant books: Artykuły pochodzenia zagranicznego (1996) and the extended version O krok od nich from (2006). This perspective enables one to present poetry transfer as the art of registration (in a new language) and projection (in a new context) of textual reflections of literary imagination. The American poets are presented here against the background of Marshall Berman’s philosophical concept of modernism and within the framework of Marjorie Perloff’s critical and literary thought. The figure of John Ashbery, as the creator of the most eccentric and self-contained and, simultaneously, influential poetry, is moving towards centre stage here. Apart from the general recognitions concerning Sommer’s translation and compilation methods, the article includes in-depth analysis of one Ashbery’s poem, especially emblematic for the discussed issues. 
Słowa kluczowe: Piotr Sommer, poezja bitników, wiersz projekcyjny, transfer poetycki
References

Ashbery J. 2008. inne Tradycje, przeł. J. Fiedorczuk, J. Jarniewicz, T. Pióro, P. Sommer, A. Sosnowski, Kraków: Korporacja Ha!art.

––––– 2013. Jeśli ci się spodoba, to znaczy, że zrozumiałeś, w: G. Jankowicz, Cmono. Rozmowy pisarzami, Poznań–Kraków: Wydawnictwo Poznańskie.

––––– 1986. Przedmowa do tomu „The Collected Poems of Frank O’Hara”, przeł. A. Szuba, „Literatura na Świecie” 7.

Berman M. 2006. „Wszystko, co stałe, rozpływa się powietrzu”. Rzecz doświadczeniu nowoczesności, przeł. M. Szuster, Kraków: Universitas.

Bielik-Robson A. 2006. Życie cała reszta: Marshalla Bermana marksizm romantyczny, w: M. Berman, „Wszystko, co stałe, rozpływa się powietrzu”. Rzecz doświadczeniu nowoczesności, przeł. M. Szuster, Kraków: Universitas.

Brzostowska-Tereszkiewicz T. 2004. Komparatystyka literacka wobec translatologiiPrzegląd stanowisk badawczych, „Przestrzenie Teorii” 3/4.

Bukowski P., Heydel M. (red.). 2009. Współczesne teorie przekładu. Antologia, Kraków: Znak.

Burkot S. 2015. poszukiwaniu tożsamościSzkice współczesnej literaturze, dziełach autorach, Kraków: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Pedagogicznego.

Earnshaw S. 2007. The Handbook of Creative Writing, Edinburgh: Edinburgh University Press.

Jarniewicz J. 2012. Gościnność słowa. Szkice przekładzie literackim, Kraków: Znak.

Maliszewski K. 2008. Po debiucie. Dziennik krytyka, Wrocław: Biuro Literackie.

Marcinkiewicz P. 2014. Oni przybyli, żeby wysadzić Amerykę. John Ashbery dwudziestowieczne awangardy amerykańskie, Mikołów: Instytut Mikołowski.

Olson Ch. 1950. Projective Verse, http://www.poetryfoundation.org/learning/essay/237880 [dostęp: 11.10.17].

Perloff M. 2012. Modernizm XXI wieku. „Nowe” poetyki, przeł. K. Bartczak, T. Cieślak-Sokołowski, Kraków: Universitas.

––––– 1986. „Surowe” „gotowane”, przeł.  J. Kutnik, „Literatura na Świecie” 7.

––––– 2008. Skąd wzięła się „araukaria Norfolk Island”?, rozmowa G. Jankowicza, „Odra” 10.

––––– 1981. The Poetics of IndeterminacyRimbaud to Cage (Avant-Garde & Modernism Studies), Princetown: Northwestern University Press.

Płażewski J. 1961. Język filmu, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne Filmowe.

Słownik języka polskiego PWN, http://sjp.pwn.pl/szukaj/transfer.html [dostęp: 11.10.17].

Sommer P. 2015. Co robi zdanie?, w: Z. Zaleska, Przejęzyczenie. Rozmowy przekładzie, Wołowiec: Czarne.

––––– 2006. krok od nich. Przekłady poetów amerykańskich, Wrocław: Biuro Literackie.

––––– 1987. „krok od nich” (Szkic do portretu wierszy Franka O’Hary), w: F. O’Hara, Twoja pojedynczość, przeł. P. Sommer, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

––––– 2005. Po stykach, Gdańsk: słowo/obraz terytoria.

––––– 1995. Smak detalu inne ogólniki, Lublin: Stowarzyszenie Literackie „Kresy”.

––––– 2010. Ucieczka bok (pytania odpowiedzi), Wrocław: Biuro Literackie.

Sommer P. (red.). 2016. nich tutaj (książka języku przekładzie), Kraków: Instytut Książki – Literatura na Świecie.

Sosnowski A. 2013. Stare śpiewki (sześć godzin lekcyjnych poezji), Wrocław: Biuro Literackie.

––––– 2010. Trop trop. Rozmowy Andrzejem Sosnowskim, Wrocław: Biuro Literackie.

Truszkowska T. (red.). 1976. Wizjonerzy buntownicy. Wiersze współczesnych poetów amerykańskich, Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Zadura B. 2007. Szkice, recenzje, felietony, t. 2, Wrocław: Biuro Literackie.