Niepokorne świadectwo Zagłady a dyscypliny pamięci – Oskarżona: Wiera Gran Agaty Tuszyńskiej w wersji oryginalnej i eksportowej

Agnieszka Podpora

Abstrakt

A Misbehaved Testimony of the Shoah and the Disciplines of Memory: Vera Gran: The Accused by Agata Tuszyńska in the Original and in Translation

Oskarżona: Wiera Gran (Vera Gran: The Accused), a hybrid biographical work relating the life story and testimony of the Warsaw ghetto singer by the Polish second generation author Agata Tuszyńska, was translated to many languages. Yet, all the translations were made on the basis of the French one, which in fact reflects a strongly edited version of the original text. As the author of the article argues, the modifications introduced to Oskarżona: Wiera Gran upon its release on the foreign markets go far beyond the standard editing procedures and have to do with the fact that Tuszyńska’s original text openly questions a certain fixed paradigm of representing the Holocaust and some of the socially sanctioned patterns of Shoah remembrance. The comparative analysis of the Polish and the American editions of the book presented in the article traces the most significant changes introduced to the foreign adaptation, identifying three main areas where the misbehaved testimony to the Shoah – of the survivor and the secondary witness alike – was disciplined to conform to the largely globalised discourse of Holocaust memory, subjected to the regime of conventional representation and culturally reproduced reception patterns. 

Słowa kluczowe: pamięć Szoa, reprezentacja, polityka przekładu, globalizacja, drugie pokolenie , Holocaust memory, representation, translation politics, globalization, second generation
References

Bojarska K. 2012. Wydarzenia po Wydarzeniu: Białoszewski-Richter-Spiegelman, Warszawa: Instytut Badań Literackich PAN.

Czapliński P. 2009. Zagłada i profanacje, „Teksty Drugie” 4, s. 199–213.

Dean C.J. 2004. The Fragility of Empathy After the Holocaust, Ithaca, N.Y.: Cornell University Press.

Felman S, Laub D. 1991. Testimony: Crisis of Witnessing in Literature, Psychoanalysis, and History, New York: Routledge.

Foley B. 1982. Fact, Fiction, Fascism: Testimony and Mimesis in Holocaust Narratives, „Comparative Literature” 34(4), s. 330–360.

Glowacka D. 2014. Wieża Babel. Świadectwa Holokaustu a etyka przekładu, przeł. Z. Ziemann, „Przekładaniec” 29, s. 229–255.

Gubar S. 2002. Empathic Identification in Anne Michaels’s Fugitive Pieces: Masculinity and Poetry after Auschwitz, „Signs” 28(1), s. 249–276.

—— 2014. Prozopopeja a poezja Zagłady w języku angielskim: Sylvia Plath i jej współcześni, w: J. Jarniewicz, M. Szuster (red.), Reprezentacje Holokaustu, przeł. K. Bojarska, Kraków–Warszawa: Instytut Książki–Żydowski Instytut Historyczny im. Emanuela Ringelbluma, s. 187–217.

Horowitz S. 1997. Voicing the Void: Muteness and Memory in Holocaust Fiction, Albany: State University of New York Press.

—— 1998. Auto/Biography and Fiction after Auschwitz: Probing the Boundaries of Second Generation Aesthetics, w: E. Sicher (red.), Breaking Crystal: Writing and Memory After Auschwitz, Urbana: University of Illinois Press, s. 276–294.

Kellner H. 1994. „Never Again” is Now, „History and Theory” 33(2), s. 127–44.

Kertész I. 2004. Do kogo należy Auschwitz?, w: I. Kertész, Język na wygnaniu, przeł. E. Sobolewska, E. Cygielska-Guttman, Warszawa: W.A.B., s. 121–128.

Kosofsky Sedgwick E. 1990. Epistemology of the Closet. Berkeley: University of California Press.

Kowalska-Leder J. 2014. Literatura polska ostatniego dziesięciolecia wobec Zagłady – próby odpowiedzi na nowe wzywania, „Zagłada Żydów. Studia i Materiały” 10, 768–802.

Kowalska-Leder J., Dobrosielski P., Kurz I., Szpakowska M., (red.). 2017. Ślady Holokaustu w imaginarium kultury polskiej, Warszawa: Wydawnictwo Krytyki Politycznej.

Kusek R. 2015. Writing (Non)Fiction: On Polish Problems With Life-Writing, w: C. Marquis, R. Nicholson, G. Szamosi (red.), Contested Identities: Literary Negotiations in Time and Place, Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, s. 87–99.

LaCapra D. 2015. Trauma, nieobecność, utrata, w: T. Łysak (red.), przeł. K. Bojarska, Antologia studiów nad traumą, Kraków: Universitas, s. 59–107.

Lang B. 1988. Language and Genocide, w: A. Rosenberg, G.E. Myers (red.), Echoes from the Holocaust: Philosophical Reflections on a Dark Time, Philadelphia: Temple University Press, s. 341–364.

Langer LL. 1990. Fictional Facts and Factual Fictions: History in Holocaust Literature, w: R.L. Braham (red.), Reflections of the Holocaust in Art and Literature, Boulder–New York: Columbia University Press, s. 117–129.

Lanzmann C., Caruth C., Rodowick D. 1991. The Obscenity of Understanding: An Evening with Claude Lanzmann, „American Imago” 48, s. 473–495.

Laub D. 1991. Bearing Witness, or the Vicissitudes of Listening, w: S. Felman, D. Laub, Testimony: Crisis of Witnessing in Literature, Psychoanalysis, and History, New York: Routledge, s. 57–74.

Levine M.G. 2006. The Belated Witness: Literature, Testimony, and the Question of Holocaust Survival, Stanford, Calif.: Stanford University Press.

Łysak T. 2009. Meandry ujawniania – późne odkrycie tożsamości w „Rodzinnej historii lęku” Agaty Tuszyńskiej, w: zredagowane przez Przemysław Czapliński i Ewa Domańska, Zagłada – współczesne problemy rozumienia i przedstawiania, Poznań: Wydawnictwo Poznańskie Studia Polonistyczne, s. 195–208.

Morris H. 2018. The Tattooist of Auschwitz, New York, NY: HarperLuxe.

Nawój E. 2011. O książce Agaty Tuszyńskiej „Oskarżona: Wiera Gran”, Culture.pl,http://culture.pl/pl/artykul/o-ksiazce-agaty-tuszynskiej-oskarzona-wiera-gran (dostęp: 04.12.2019).

Niziołek G. 2013. Polski teatr Zagłady, Warszawa: Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego–Wydawnictwo „Krytyki Politycznej”.

Nussbaum M.C. 2003. Upheavals of Thought: The Intelligence of Emotions, Cambridge University Press.

Roskies D.G., Diamant N. 2012. What Is Holocaust Literature?, w: Holocaust Literature: A History and Guide, Waltham, Massachusetts: Brandeis University Press, s. 1–19.

Samson H.. 2011. Obnażona Wiera Gran, „Wysokie Obcasy” – „Gazeta Wyborcza”, 14 kwietnia, http://www.wysokieobcasy.pl/wysokie-obcasy/1,96856,9401039,Obnazona_Wiera_Gran.html (dostęp: 04.12.2019).

Silverman K. 2013. The Threshold of the Visible World, Florence: Taylor and Francis.

Sosnowski A.. 2011. Lęk nad zmąconym źródłem, „Więź” 1, s. 154–158.

Szczęsna J. 2010. To nie była agentka, „Gazeta Wyborcza”, 24 listopada, http://wyborcza.pl/1,75475,8708401,To_nie_byla_agentka.html (dostęp: 04.12.2019).

Śliwiński P. 2012. Horror poeticus: szkice, notatki, Wrocław: Biuro Literackie.

Tuszyńska A. 1993. Kilka portretów z Polską w tle: reportaże izraelskie, Gdańsk: Marabut.

—— 1994. Singer: pejzaże pamięci, Gdańsk: Marabut.

—— 2007. Ćwiczenia z utraty, Kraków: Wydawnictwo Literackie.

—— 2010. Oskarżona: Wiera Gran, Kraków: Wydawnictwo Literackie.

—— 2012. Wiera Gran, l’accusée, przeł. I. Jannès-Kalinowski, Paris: Éd. Points.

—— 2013. Vera Gran: The Accused, przeł. C Ruas, New York: Knopf.

Tuszyńska A., Żurek J. 2013. Wiera. Dramat w sześciu obrazach, „Dialog” 11, s. 61–116.

Tuszyńska A., Żurek J., Jaworska J. 2013. Na cztery ręce, „Dialog” 11, s. 117–121.

Van Alphen E. 1997. Caught by History: Holocaust Effects in Contemporary Art, Literature, and Theory, Stanford: Stanford University Press.

Wilkomirski B. 1998. Bruchstücke: aus einer Kindheit 1939–1948. 1. Aufl, Frankfurt (Main): Suhrkamp.

Witek-Malicka W. 2018. „Tatuażysta z Auschwitz”: Sprawdzamy fakty, „Memoria” 14, s. 6–17.

Wróbel Best J. 2015. The Other Heroine Is Memory (A Conversation with Agata Tuszyńska), „The Polish Review” 60(1), s. 85–95.

Yaeger P. 2006. Testimony without Intimacy, „Poetics Today” 27(2), s. 399–423.

Young J.E. 1987. Interpreting Literary Testimony: A Preface to Rereading Holocaust Diaries and Memoirs „New Literary History” 18(2), s. 403–423.

—— 1988. Holocaust Documentary Fiction: Novelist as Eyewitness, w: J.E. Young, Writing and Rewriting the Holocaust: Narrative and the Consequences of Interpretation, Bloomington: Indiana University Press, s. 51–63.

Zeitlin Froma I. 1998. The Vicarious Witness: Belated Memory and Authorial Presence in Recent Holocaust Literature, „History and Memory” 10(2), s. 5–42.