Przekład literacki jako medium podróży pamięci

Małgorzata Gaszyńska-Magiera

Abstrakt

Literary Translation as a Medium of Travelling Memory

Memory has been one of the main topics of the universal literature and nowadays postmemorial prose is an important trend of the Polish literature. A question arises whether the specific character of these works constitutes a peculiar challenge for translators and, thus, whether their translations should be treated as a separate issue within the field of translation studies. Recent memory studies show that contemporary societies consist of many social groups which often have conflicting interests and, therefore, they cultivate different memory practices regarding the same past events. Memory is treated as a dynamic phenomenon, which may be transformed in time and space, so it is constantly actualized. There are five factors which determine movements of memory: carriers, media, contents, practices and forms. Memory may travel thanks to media of different kind, e.g. monuments. Translation can be considered a memory medium, too; it allows memory contents to travel to another cultural space. This approach lets us look at literary translations from a fresh perspective and, consequently, develop a set of new research directions. This article aims at listing some of them. 

Słowa kluczowe: przekład literacki, pamięć, proza postpamięciowa, literatura polska , literary translation, memory, postmemorial prose, Polish literature
References

Bal M. 2009. Working with Concepts, „European Journal of English Studies” 13(1), s.13–23.

—— 2012. Wędrujące pojęcia w naukach humanistycznych: krótki przewodnik, przeł. M. Bucholc, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.

Bilczewski T. 2013. Trauma, translacja, transmisja w perspektywie postpamięci. Od literatury do epigenetyki, w: T. Szostek, R. Sendyka, R. Nycz (red.), Od pamięci biodziedzicznej do postpamięci, Warszawa: Instytut Badań Literakich, s. 40–62.

Bojarska K. 2008. Historia Zagłady i literatura (nie)piękna. Tworki Marka Bieńczyka w kontekście kultury posttraumatycznej, „Pamiętnik Literacki” XCIX(2), s. 88–106.

Bond L., Rapson J. 2014. Introduction, w: L. Bond, J. Rapson (red.), The Transcultural Turn: Interrogating Memory Between and Beyond Borders, Berlin: De Gruyter, s. 1–27.

Carrier P., Kabalek K. 2014. Cultural Memory and Transcultural Memory – a Conceptual Analysis, w: L. Bond, J. Rapson (red.), The Transcultural Turn: Interrogating Memory Between and Beyond Borders, Berlin: De Gruyter, s. 39–60.

Crownshaw R. 2010. The Afterlife of Holocaust Memory in Contemporary Literature and Culture, Basingstoke: Palgrave Macmillan.

Czyżewski M. 2008. Debata na temat Jedwabnego oraz spór o „politykę historyczną” z punktu widzenia analizy dyskursu publicznego, w: S.M. Nowinowski, J. Pomorski, R. Stobiecki (red.), Pamięć i polityka historyczna. Doświadczenia Polski i jej sąsiadów, Łódź: Instytut Pamięci Narodowej, s. 117–140.

Erll A. 2008. Literature, Film, and the Mediality of Cultural Memory, w: A. Erll, A. Nünning (red.), Cultural Memory Studies. An International and Interdisciplinary Handbook, Berlin–New York: Walter de Gruyter, s. 389–398.

—— 2011. Travelling Memory, „Parallax” 17(4), s. 4–18.

Gaszyńska-Magiera M. 2015. Powieść o dzieciach desaparecidos jako głos w argentyńskiej dyskusji o pamięci, „Politeja. Pismo Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego” 3(35), s. 295–311.

—— 2016. Una novela posmemorial polaca en España. El caso de Tworki de Marek Bieńczyk, w: I. Kasperska, I. Villegas, M. Amaia Donés (red.), Ideologías en traducción. Literatura, didáctica, cultura, Frankfurt am Main–Bern–Bruxelles–New York–Oxford–Warszawa–Wien: Peter Lang, s. 129–146.

—— 2017. Przekład literacki jako pamięć w podróży. O warunkach recepcji polskich powieści o tematyce postpamięciowej w Hiszpanii, „Politeja. Pismo Wydziału Studiów Międzynarodowych i Politycznych Uniwersytetu Jagiellońskiego” 2(47), s. 115–132.

Giddens A. 1991. Modernity and Self-Identity in the Late Modern Age, Stanford, California: Stanford University Press.

Gross J.T. 2014. Polacy nie są jakimiś szczególnymi potworami, rozmawiają Łukasz Pawłowski i Iza Mrzygłód, „Kultura Liberalna” 51(311), https://kulturaliberalna.pl/2014/12/16/polacy-sa-jakimis-szczegolnymi-potworami/.

Hejwowski K. 2015. Iluzja przekładu, Katowice: Śląsk.

Hirsch M. 1992–1993. Family Pictures: Maus, Mourning and Post-Memory, „Discourse” 15(2), s. 3–29.

—— 2008. The Generation of Postmemory, „Poetics Today”, 29(1), s. 103–128.

Kula M. 2002. Nośniki pamięci historycznej, Warszawa: DiG.

Liikanen E. 2012. Pasados imaginados. Políticas de la forma literaria en la novela española sobre la guerra civil española y el franquismo, w: H. Lauge Hansen, J. C. Cruz Suárez (red.), La memoria novelada, Bern, Berlin, Bruxelles, Frankfurt am Main, New York, Oxford, Wien: Peter Lang, s. 43–54.

Mageo J.M. 2001. Introduction, w: J.M. Mageo (red.), Cultural Memory. Reconfiguring History and Identity in the Postcolonial Pacific, Honolulu: University of Hawaii Press, s. 1–10.

Marecki P. 2012, Tworki Marka Bieńczyka jako powieść gatunkowa, „Przestrzenie Teorii”, 18, s. 101–133.

Saryusz-Wolska M., Traba R. (red.). 2014. Modi memorandi. Leksykon kultury pamięci. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Nalewajko M. 2012. Nieznani a bliscy. Historyczne i społeczne uwarunkowania recepcji polskiej imigracji przełomu XX i XXI wieku w Hiszpanii, Wydawnictwo Instytutu Historii PAN.

Neumann B. 2008. The Literary Representation of Memory, w: A. Erll, A. Nünning (red.), Cultural Memory Studies. An International and Interdisciplinary Handbook, Berlin–New York: Walter de Gruyter, s. 333–344.

Nowicka M. 2014. Dynamika pamięci publicznej. Debata wokół książek Jana Tomasza Grossa a wybrane spory o pamięć zbiorową, „Kultura i Społeczeństwo” 2, s. 237–258.

Polak C. 2000. Czas zakończyć wojnę. Czy warszawskie muzea stracą cenne kolekcje?, „Gazeta Wyborcza” 251, s. 12.

Roediger H.L., Wertsch J.V. 2008. Creating a New Discipline of Memory Studies, „Memory Studies” 1(11), s. 9–22.

Said E.W. 1983. Traveling Theory, w: E. Said, The World, the Text, and the Critic, Cambridge MA: Harvard University Press, s. 226–247.

Sarlo B. 2005. Tiempo Pasado. Cultura de la memoria y giro subjetivo. Una discusión, Buenos Aires: Siglo XXI.

Sharifian F. (red.) 2015. The Routledge Handbook of Language and Culture, London: Routledge.

Struczyński M. 1996. Gdańsk jako scena, „Przegląd Tygodniowy” 5, s. 17.

Szwajca K. 2004. Problemy tożsamości u dzieci ofiar Holocaustu, „Znak” LVI(1), s. 49–62.

Tokarska-Bakir J. 2009. Z Eryniami w zmowie, rozmawiała Weronika Szczawińska, „Didaskalia” 90, s. 60–67.

Tomsky T. 2011. From Sarajevo to 9/11: Travelling Memory and the Trauma Economy, „Parallax” 17(4), s. 49–60.

Weissman G. 2004. Fantasies of Witnessing: Writing and Visual Culture after the Holocaust, New York: Cornell University Press.

Wójcicka M. 2018. Język pamięci zbiorowej (w kontekście kultury oralności, piśmienności i elektralności). Prolegomena, w: W. Czachur (red.), Pamięć w ujęciu lingwistycznym. Zagadnienia teoretyczne i metodyczne, Warszawa: Wydawnictwo UW, s. 68–93.