Przekład literacki na język polski podczas II wojny światowej – rekonesans

Marzena Chrobak

Abstrakt

Literary Translation during World War 2 – A Reconnaissance

On the basis of studies by literary historians (especially the monumental Polish Literature and Theatre in the Years of World War II) and memoirs of initiators, creators and recipients of translations in the years 1939–1945, I present examples of translators who died during the war and those who managed to survive and work. I show the place of translations in the underground publishing movement and theatre; I discuss different ways translations made before the war as well as new ones, undertaken within structures such as the Secret Theatre Council or on private initiative, were present in occupational cultural life.

Słowa kluczowe: przekład literacki w czasie II wojny światowej, tłumacze literaccy w okupowanej Polsce, teatr konspiracyjny, wydawnictwo Wisła, działalność przekładowa w oflagach
References

Braun, Kazimierz. 1994. Teatr polski 1939–1989. Obszary wolności – obszary zniewolenia, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Semper.

Chrobak, Marzena. 2014. La traduction littéraire en Pologne pendant l’occupation nazie (1939–1945), w: M. Laurent (red.), Traduction et rupture, Paris: Numilog, s. 209–222.

Czachowska, Jadwiga, Maciejewska, Maria Krystyna, Tyszkiewicz, Teresa. 1986. Literatura polska i teatr w latach II wojny światowej. Bibliografia, t. 3, Wrocław: Zakład im. Ossolińskich.

Czapski, Józef. 1948. Proust w Griazowcu, „Kultura” 12, s. 25–36.

Dąbrowska, Maria. 1955. Parę myśli o pracy przekładowej, w: M. Rusinek (red.), O sztuce tłumaczenia, Wrocław: Wydawnictwo Zakład imienia Ossolińskich, s. 193–206.

Draus, Jan. 1986. Towarzystwo Studiów Irańskich w Teheranie w latach 1942–1945, „Roczniki Nauk Społecznych” 13, z. 2, s. 59–72.

Franaszek, Andrzej. 2011. Miłosz. Biografia, Kraków: Znak.

Gajewski, Waldemar. 2017. Przekłady „Eugeniusza Oniegina” A. Puszkina w Polsce – próba oceny, „Dialog Edukacyjny” 1–2(36–37), s. 53–58.

Gasztold, Tadeusz. 1977. Życie kulturalne w obozach polskich jeńców wojennych na Pomorzu Zachodnim w latach 1939–1945, Koszalin: Koszaliński Ośrodek Naukowo-Badawczy.

— 1994. Życie oświatowo-kulturalne w obozach polskich jeńców w ZSRR (1939–1947), Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Gurgul, Monika. 2009. W drodze do gwiazd. O teatrze i dramacie włoskiego futuryzmu, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Iłłakowiczówna, Kazimiera. 1955. Kilka słów o przypadkowych tłumaczeniach, w: M. Rusinek (red.), O sztuce tłumaczenia, Wrocław: Wydawnictwo Zakład imienia Ossolińskich, s. 231–243.

Iwaszkiewicz, Jarosław. 2010. Dzienniki 1911–1955, Warszawa: Czytelnik.

Januszewski, Tadeusz (red.). 1997. Katalog rękopisów Muzeum Literatury im. Adama Mickiewicza w Warszawie, t. 3, Dramat polski XX w., Warszawa: [Muzeum Literatury].

Maritain, Jacques. 1942. Drogami klęski, przeł. C. Miłosz, Warszawa: Oficyna Polska.

Miłosz, Czesław. 1991. Ogród nauk, Lublin: Norbertinum.

— 2011 [1959, 2001]. Rodzinna Europa, Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Mirecki, Wiesław. 1981. Jeniecka Melpomena, Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe.

Mitzner, Piotr. 2014. Aneks, w: Z. Mitzner, Felieton o mojej Warszawie, Warszawa: Muzeum Warszawy.

Osterwa, Juliusz. 2007. „Antygona”, „Hamlet”, „Tobiasz” dla Teatru Społecznego, wstęp, oprac. i red. I. Guszpit, D. Kosiński, Wrocław: Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego.

Romanowska, Agnieszka. 2009. Szekspir Czesława Miłosza, „Studia Litteraria Universitatis Iagellonicae Cracoviensis” 4, s. 111–128.

Sadowska, Ruta (red.). 2000. Dzieci – tajne nauczanie w getcie warszawskim, Warszawa: Żydowski Instytut Historyczny IN-B.

Sandauer, Artur. 1991. Byłem, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy. Sierotwiński, Stanisław. 1988. Kronika życia literackiego w Polsce pod okupacją hitlerowską w latach 1939–1945, t. 1–2, Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Szarota, Tomasz. 1984. Życie kulturalne na ziemiach polskich w latach wojny i okupacji, w: W. Góra (red.), Wojna i okupacja na ziemiach polskich 1939–1945, Warszawa: Książka i Wiedza.

Szczublewski, Józef. 1973. Żywot Osterwy, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy. Szejnert, Małgorzata. 1988. Sława i infamia. Rozmowa z Bohdanem Korzeniewskim, Londyn: Aneks.

Woźniakowski, Krzysztof. 1998. Obecność literatur obcych w jawnym polskojęzycznym obiegu kulturalnym Generalnego Gubernatorstwa (1939–1945), „Rocznik Naukowo-Dydaktyczny WSP w Krakowie” 194, s. 95–114.

— 2014. Książka dla dzieci w ofercie wydawniczej środowiska polskich uchodźców na Węgrzech okresu II wojny światowej, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia et Bibliothecarum Scientiam Pertinentia” 12, s. 81–82.