Porównanie doświadczeń religijnych w okresie wczesnej, średniej i późnej dorosłości

Małgorzata Tatala,

Czesław Walesa

Abstrakt

Comparison between Religious Experiences in Early, Middle and Late Adulthood

The aim of the study was to examine the differences in religious experience in early, middle and late adulthood. The study examined 608 people who were a part of catholic religious communities. Religious Experience Scale, which includes five dimensions: Importance rating, Negative experiences, God’s support, Entrusting in God and Openness to God, was used. Statistical analyzes showed that the level of religious experience was significantly differentiated by the age of the respondents for four out of five dimensions of Religious Experience: Importance rating, God’s support, Entrusting in God and Negative experiences. People in late adulthood were characterized by the highest level of Importance rating, God’s support, Entrusting in God and the lowest level of Negative experiences compared to people in early and middle adulthood. The nature of late adulthood – i.e., the ability to discover the specificity of religious experience to understand and interpret the signs of God’s presence and action in everyday events – may account for the observed effects. The results of the study add to the knowledge on religious experience depending on the developmental stage of the person. They could be used to adjust the character of pastoral counseling to the needs of specific age groups of adult clients.

Słowa kluczowe: doświadczenie religijne, wczesna, średnia, późna dorosłość, religious experience, early, middle, late adulthood
References

Albans K., Johnson M. (2013), God, Me, and Being Very Old: Stories and Spirituality in Later Life. London: SCM Press.

Anthony F.V., Hermans C.A.M., Sterkens C. (2010), A comparative study of mystical experience among Christian, Muslim and Hindu students in Tamil. Journal for the Scientific Study of Religion, 49(2), 264–277.

Bengtson V.L., Silverstien M., Putney N.M., Harris S.C. (2015), Does religiousness increase with age? Age changes and generational differences over 35 years. Journal for the Scientific Study of Religion, 54(2), 363–379.

Dąbrowski K. (1979), Dezintegracja pozytywna. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy.

Dillon M., Wink P. (2007), In the Course of a Lifetime: Tracing Religious Beliefs, Practice, and Change. Berkeley: University of California Press.

Erikson E.H. (1963), Childhood and Society. New York: W.W. Norton.

Głaz S., (2016), Psychologiczne predyktory przeżycia religijnego młodzieży. Kraków: WAM.

Grzymała-Moszczyńska H. (2004), Religia a kultura. Wybrane zagadnienia z kulturowej psychologii religii. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Hayward R.D, Krause N. (2013), Patterns of change in religious service attendance across the life course: Evidence from a 34-year longitudinal study. Social Sciences Research, 42, 1480–1489.

Hood R.W. Jr. (1975), The construction and preliminary validation of a measure of reported mystical experience. Journal for the Scientific Study of Religion, 14, 29–41.

Huber S., Huber O.W. (2012), The centrality of religiosity scale (CRS). Religions, 3, 710–724.

Idler E.L. (2006), Religion and aging. W: R.H. Binstock, L.K. George (eds.), Handbook of aging and the Social Sciences, 277–300. New York: Elsevier.

James W. (1902), The Varieties of Religious Experience. London: Longmans, Green & Co.

Kostrubiec-Wojtachnio B., Tatala M. (2014), Obraz Boga u młodzieży wyznania katolickiego. Psychologia Rozwojowa, 19, 1, 85–102.

Niemirowski T. (2012), Rozwój świadomości religijnej u młodzieży. Badania empiryczne osób w wieku od 12 do 24 lat. Kraków: Krakowska Akademia im. Andrzeja Frycza Modrzewskiego.

Otto R. (1917), Das Heilige. Über das irrationale in der idee des göttlichen und sein verhältnis zum rationalen. München: C.H. Beck.

Piątek M. (2008), Płeća rozwój religijności. Badania empiryczne osób w wieku od 12 do 24 lat. Tarnobrzeg: Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. prof. Stanisława Tarnowskiego w Tarnobrzegu.

Płużek Z. (1980), Psychologiczna analiza doświadczenia mistycznego. W: W. Słomka (red.), Mistyka w życiu człowieka, 93–109. Lublin: Redakcja Wydawnictw KUL.

Rydz E. (2012), Tendencje rozwojowe religijności młodych dorosłych. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Rydz E., Walesa C., Tatala M. (2017), Structure and level of religiosity test. Polish Psychological Bulletin, 48(1), 20–27.

Shulgin S., Zinkina J., Korotayev A. (2019), Religiosity and aging: Age and cohort effects and their implications for the future of religious values in high-income OECD countries. Journal for the Scientific Study of Religion, 58(3), 591–603.

Straś-Romanowska M. (2016), Podmiot osobowy w świecie współczesnym. Psychologia Rozwojowa, 21(2), 15–25.

Szczukiewicz P. (1998), Rozwój psychospołeczny a tożsamość. Lublin: Wydawnictwo UMCS.

Szczukiewicz P. (2014), Infantylni dorośli – niedojrzałe instytucje. Kryzys odpowiedzialności w świetle koncepcji Erika H. Eriksona. W: M. Zemło, A. Jabłoński, J. Szymczyk (red.), Wiedza a instytucjonalizacja nieodpowiedzialności, 97–112. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Tatala M. (2008), Odbiór symboli religijnych przez młodzież. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Tatala M. (2009), The role of personal adjustment to developmental crises in improving quality of life. International Journal of Psychology and Counseling, 10(1), 187–193.

Tatala M. (2014), Problematyka rozwoju psychicznego według Kazimierza Dąbrowskiego teorii dezintegracji pozytywnej. W: J. Walkusz, M. Krupa (red.), Universitati serviens. Księga pamiątkowa ku czci Księdza Profesora Stanisława Wilka SDB, 713–719. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Tatala M., Walesa C. (2020), Confirmatory factor analysis of the style of religious experience scale. Mental Health, Religion & Culture, 23(6), 507–516.

Tatala M., Walesa C., Nosek A., Wałachowska K. (2015), Doświadczenie religijne osób we wczesnej i średniej dorosłości. Horyzonty Psychologii, 5, 45–62.

Taves A. (2009), Religious Experience Reconsidered: A Building-block Approach to the Study of Religion and Other Special Things. Princeton: Princeton University Press.

Tornstam L. (1996), Gerotranscendence: The contemplative dimension of aging. Journal of Aging Studies, 11(2), 143–154.

Walesa C. (2005), Rozwój religijności człowieka. Tom I: Dziecko. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Walesa C. (2006), Rozwój religijności człowieka. W: S. Głaz (red.), Podstawowe zagadnienia psychologii religii, 111–146. Kraków: WAM.

Walesa C., Tatala M. (2020), Rozwój religijności człowieka. Tom II: Młodzież. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Wuthnow R. (1976). Recent patterns of secularization: A problem of generations? American Sociological Review, 41(5), 850–867.