La preposizione in e i suoi corrispettivi polacchi – uno studio cognitivo

Maria Malinowska

Abstrakt

Przyimek włoski in i jego polskie odpowiedniki – ujęcie kognitywne
Przyimki we wszystkich językach są jednostkami polisemicznymi, czyli występują w różnych kontekstach semantyczno-składniowych, które trudno sprowadzić do jednego schematycznego znaczenia. Teoria schematów wyobrażeniowych opracowana przez Johnsona (1987) i Lakoffa (1987) pozwala na podjęcie próby określenia takiego znaczenia w kontekstach przestrzennych, które według teorii lokalistycznych przypadka, również analitycznego, są podstawowe i prowadzą do wyjaśnienia znaczenia przyimków w rozszerzeniach metaforycznych. Znaczenie włoskiego przyimka in opiera się na schemacie wyobrażeniowym pojemnika i znaczenie to jest obecne zarazem w kontekstach lokatywnych jak i kierunkowych. W obydwu przypadkach trajektor lokalizowany jest w landmarku, nie zawsze będącym pojemnikiem prototypowym (trójwymiarowym), ale zawsze mającym wyraźnie nakreślone granice, oddzielające wnętrze od części zewnętrznej. Przyimek in ma w języku polskim następujące odpowiedniki: w+loc, w+acc, na+loc, na+acc i do+gen. Odpowiedniki modelowane są przy pomocy schematu pojemnika (w+loc), przy pomocy schematu pojemnika i ścieżki (w+acc), przy pomocy schematu podpory i styczności (na+loc), przy pomocy schematu podpory i styczności oraz ścieżki (na+acc), oraz poprzez schemat punktu końcowego (do+gen). Sprowadzenie przyimka in do pięciu konstrukcji przyimkowo-przypadkowych w języku polskim może mieć znaczenie w dydaktyce języka włoskiego dla Polaków.

Słowa kluczowe: przyimek, prototyp, kognitywizm, dydaktyka, uczenie się, język włoski
References

APRESJAN Jurij D., 2000 (1980), Semantyka leksykalna – synonimiczne środki języka, Wrocław–Warszawa–Kraków: Ossolineum.

CRISARI Maurizio, 1971, Le preposizioni semplici italiane: un approccio semantico, (in:) La grammatica trasformazionale italiana – Atti del III Convegno di studi SLI, Medici Maria, Simone Raffaele (eds.), Roma: Bulzoni, 97–116.

GIBBS Raymond W. Jr, COLSTON Herbert L., 1995, The Cognitive Psycological Reality of Image Schemas and their transformations, Cognitive Linguistics 6/4: 347–378.

GROCHOWSKI Maciej, 1984, Składnia wyrażeń polipredykatywnych, (in :) Gramatyka współczesnego języka polskiego – składnia, Zuzanna Topolińska (ed.), Warszawa: PWN, 213–297.

GRUBER Jeffrey S., 1976, Lexical structures in Syntax and Semantics, Amsterdam: North Holland.

HJELMSLEV Louis, 1972 (1935, La catégorie des cas. Étude de grammaire générale, Munich: W. Fink.

HERSKOVITS Annete, 1988, Spatial expressions and the plasticity of meaning, (in:) Topics in Cognitive Linguistics, Brygida Rudzka-Ostyn (ed.), Amsterdam–Philadelphia: John Benjamins, 271–297.

HERSKOVITS Annete, 1989, The linguistic expression of spatial knowledge, Duisburg: L.A.U.D.

JACKENDOFF Ray, 1989, Semantica e cognizione, Bologna: Il Mulino.

JOHNSON Marc, 1987, The Body in the Mind. The Bodily Basis of Meaning, Imagination and Reason, Chicago–London: Chicago University Press.

KEMPF Zdzisław, 2007 (1978), Próba teorii przypadków, Opole: Wyd. Uniwersytetu Opolskiego.

LAKOFF George, 1987, Women, fire, and dangerous things. What categories reveal about the Mind, Chicago: The University of Chicago Press.

LAKOFF George, 1990, The Invariance Hypothesis: is abstract reason based on image schemas?, Cognitive Linguistics 1/1: 39–74.

LANGACKER Ronald W. 1996 (1991), Foundations of Cognitive Grammar. Descriptive Application, vol. II, Stanford: Stanford University Press.

MALINOWSKA Maria, 2005, Il ruolo degli schemi iconici (parte – tutto, percorso, punto iniziale, contenitore, supporto e contiguità) nella semantica preposizionale in italiano, Kraków: Wyd. Uniwersytetu Jagiellońskiego.

PETITOT Jean, 1989, Hypothèse localiste, modes morphodynamiques et théories cognitives: remarques sur une note de 1975, Semiotica 77: 65–119.

PRZYBYLSKA Renata, 2002, Polisemia przyimków polskich w świetle semantyki kognitywnej, Kraków: Universitas.

PRZYBYLSKA Renata, 2006, Schematy wyobrażeniowe a semantyka polskich prefiksów czasownikowych do-, od-, prze-, roz-, u-, Kraków: Universitas.

TABAKOWSKA Elżbieta, 1993, A case for a case: Finnish Elative from a cognitive perspective, (in:) Images from Cognitive Scene, Elżbieta Górska (ed.), Kraków: Universitas, 59–72.

TABAKOWSKA Elżbieta, 2002, What can the Polish instrumental be instrumental in?, (in:) Cognitive Linguistics Today, Barbara Lewandowska-Tomaszczyk, Kamila Turewicz (eds.), Frankfurt am Main: Peter Lang, 375–396.

TALMY Leonard, 2000, Toward a Cognitive Semantics, vol. I, Cambridge–Massachussets–London: Massachussets Institute of Technology.

WRÓBEL Henryk, 2001, Gramatyka języka polskiego, Kraków: Spółka wydawnicza “Od nowa”.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną formą czasopisma jest wersja elektroniczna.