Sephardi Jews in Sarajevo during the Period of the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes and the Kingdom of Yugoslavia (1918–1941)

Aleksandra Twardowska

Abstrakt

The paper offers a general outline of the situation of Sephardi Jews who lived in Sarajevo between World War I and World Word II with a special focus on social and cultural issues. The period between the world wars is described from the perspective of the quality of local Sephardic life: its intensive cultural, social and political activities. On the one hand, it meant closer contacts with the Gentile community and, in many cases, even assimilation; on the other hand, an interest in general Jewish matters (i.e. the Zionist movement, the cooperation and contacts with Ashkenazi Jews), as well as in Sephardi matters as such (i.e. the struggle for the maintenance of Judeo-Spanish language and Sephardic culture). The article illustrates the situation of the Sephardic group at that time by the examples of robust Jewish institutions and organisations like La Benevolencija, La Lira, Matatja, as well as some Zionist groups. Much attention is also given to the local Jewish journals Jevrejski život and Jevrejski glas and their role in the so-called Sarajevan conflict, along with Sephardic and Zionist movements. The description is supplemented with observations on the local Sephardic intelligentsia and the presentation of the profiles and activities of the writers Laura Papo Bohoreta and Isak Samokovlija, as well as the linguist and essayist Kalmi Baruh.

References

Alaya Amor, Ricardo Djaen, „El crepúsculo del ladino”: reflexiones de S. J. Djaen acerca del djudezmo y su literatura en vísperas de la Segunda Guerra Mundial, „Sephardica” 2006, nr 16.

[Atijas Jakica] j. a., Pred premijeru „Plave Jevrejke”, „Jevrejski glas” 1932, nr 47.

Baruh Kalmi, La Benevolencija mora da nađe novu orientaciju u svom radu, „Jevrejski glas” 1932, nr 43.

Baruh Kalmi, Pred glavnu skupštinu „La Benevolencije”, „Jevrejski glas” 1931, nr 17.

Benbassa Esther, Aron Rodrigue, The Jews of the Balkans. The Judeo-Spanish Community, 15th to 20th Centuries, Oxford, Cambridge 1995.

La Benevolencija, [w:] Spomenica o proslavi tridesetogodišnjice sarajevskoga kulturno¬-potpornog društva La Benevolencija, red. Stanislav Vinaver, Sarajevo 1924.

Benson Leslie, Jugosławia. Historia w zarysie, tłum. Barbara Gutkowska-Nowak, Kraków 2011.

Bito Andre, Španjolski jezik i Sefardi, „Jevrejski glas” 1939, nr 47.

Bunis David, Problems in Judezmo Linguistics, New York 1975.

Čaušević Halid, Sociološki presjek pojave antisemitizma u BiH, [w:] Sefarad ’92, red. Muhamed Nezirović, Boris Nilević, Mušin Rizvić, Sarajevo 1995.

Čengić Esad, Sarajevski Jevreji, „Zbornik Jevrejskog istorijskog muzeja” 4 (1979).

Dimitrijević Vojo, Slikari-Jevreji u Sarajevu između dva rata, [w:] Spomenica 400 godina od dolaska Jevreja u Bosnu i Hercegovinu, red. Sa¬muel Kamhi, Sarajevo 1966.

Ferré Pilar Romeu, Sefarad, ¿la „patria” de los sefardíes?, „Sefarad” 71 (2011), nr 1.

Finci Moni, U avangardi društvenog progresa, [w:] Spomenica 400 godina od dolaska Jevreja u Bosnu i Hercegovinu, red. Sa¬muel Kamhi, Sarajevo 1966.

Gauß Karl-Markus, Umierający Europejczycy, tłum. Alicja Rosneau, Wołowiec 2006.

Hahamović Julije, Aškenazi u Bosni i Hercegovini, [w:] Spomenica 400 godina od dolaska Jevreja u Bosnu i Hercegovinu, red. Sa¬muel Kamhi, Sarajevo 1966.

Imamović Mustafa, Položaj Jevreja u Srbiji i Kraljevini Jugoslaviji, [w:] Sefarad ’92, red. Muhamed Nezirović, Boris Nilević, Mušin Rizvić, Sarajevo 1995.

Israel Isak, Naša zajednica nekad i danas, „Jevrejski glas” 1932, nr 42.

[Jole], Omladina je naša budućnost, „Jevrejski glas” 1932, nr 45.

Juzbašić Dževad, Nekoliko napomena o Jevrejima u BiH u doba austrougarske uprave, [w:] Sefarad ’92, red. Muhamed Nezirović, Boris Nilević, Mušin Rizvić, Sarajevo 1995.

Kajon Vita, Jevrejski ideali i ljudi u Samokovljinoj drami, „Jevrejski glas” 1932, nr 51.

Kamhi Haim, Jevreji u privredi Bosne i Hercegovine, [w:] Spomenica 400 godina od dolaska Jevreja u Bosnu i Hercegovinu, red. Sa¬muel Kamhi, Sarajevo 1966.

Kamhi Samuel, Još o zaključku „Benevolencije”, „Jevrejski glas” 1932, nr 46.

Kovačević Nela, Laura Papo: la evolución de la mujer sefardí de Bosnia a partir de 1878, [w:] Los sefardíes ante los retos del mundo comtemporáneo. Identidad y mentalidades, red. Paloma Díaz Mas, María Sánchez Pérez, Madrid 2010.

Kruševac Todor, Društvene promene kod bosanskih Jevreja za austrijskog vremena, [w:] Spomenica 400 godina od dolaska Jevreja u Bosnu i Hercegovinu, red. Sa¬muel Kamhi, Sarajevo 1966.

Levi Eliezer, Naša sredina u književnom djelu Isaka Samokovlije, „Jevrejski glas” 1931, nr 14–15.

Levi Eliezer, Pitanje jevrejsko-španskog jezika na konferenciji, „Jevrejski život” 1927, cz. 1, nr 165, cz. 2, nr 166, cz. 3, nr 167.

Loker Zvi, [hasło] Sarajevo, [w:] Encyclopaedia Judaica, red. Cecil Roth, Geoffrey Wigoder, Jerusalem 1971, t. 14.

Loker Cvi, Sarajevski spor i sefardski pokret u Jugoslaviji, „Zbornik Jevrejskog istorijskog muzeja” 7 (1997).

Malicki Adam, Jugosławia, Warszawa 1974.

Martín Angel Pulido, Recuerdo del doctor Pulido, [w:] Actas del I Simposio de Estu-dios Sefardíes, red. Iacob M. Hassán, María Teresa Rubiato, Elena Romero, Madrid 1970.

Mihailović Milica, Jevreji na jugoslovenskom tlu, Podgorica 2000.

Mihailović Milica, Jevrejska omladinska društva u Jugoslaviji 1919–1926, [w:] Jevrejska omladinska društva na tlu Jugoslavije, 1919–1941, red. Simha Kabiljo, Beograd 1995.

Miličić Budimir, Jevrejsko socialističko radničko društvo Poale Cion u Sarajevu 1919–1929 godine, [w:] Sefarad ’92, red. Muhamed Nezirović, Boris Nilević, Mušin Rizvić, Sarajevo 1995.

[Mordo A.], Rad sa djecom u Matatji, „Jevrejski glas” 1932, nr 45.

Osti Josip, Żydzi w Bośni i Herce¬gowinie, tłum. Joanna Pomorska, „Krasnogruda” 1997, nr 17.

Palavestra Predrag, Јеврејски писци у српској књижевности, Beograd 1998.

Papo Laura [Bohoreta], Sefardska žena u Bosni, tłum. Muhamed Nezirović, Sarajevo 2005.

Perera David, Neki statistički podaci o Jevrejima u Jugoslaviji u periodu od 1938. do 1965. godine, „Jevrejski almanah” 1968–1970 (1971).

Pinto Avram, Jevreji Sarajeva i Bosne i Hercegovine, Sarajevo 1987.

Pinto Avram, Jevrejska društva u Sarajevu, [w:] Spomenica 400 godina od dolaska Jevreja u Bosnu i Hercegovinu, red. Sa¬muel Kamhi, Sarajevo 1966.

Pinto Benjamin, Nešta malo o literarnom stvaranju na jevrejsko-španskom kod nas, „Jevrejski glas” 1935, nr 41.

Pinto Benjamin, O kretanju jevrejskog stanovništva u Sarajevu, „Jevrejski narodni kalen¬dar” 1939–1940.

[Pinto Benjamin], O našem društvenom radu, „Jevrejski glas” 1931, nr 32.

Poljokan Braco, Isak Papo kao jevrejski dramatičar, „Jevrejski glas” 1932, nr 53.

[Samokovlija Isak], Pismo g. dra Isaka Samokovlije, „Jevrejski glas” 1932, nr 53.

Stankowicz Aleksandra, Między bośniackością a jugoslawizmem. Z dziejów kultury bo¬śniackiej, Bielsko-Biała 2004.

Šlomo Ana, Jevrejski pisci i teme na teritoriji današnje Jugoslavije, „Jevrejski almanah” 1968–1970 (1971).

Vidaković-Petrov Krinka, Kultura španskih Jevreja na jugoslovenskom tlu, Sarajewo 1986.