“I'm a Beautiful Maiden, I Spin Red Threads”: A Gender Reading of the Representation of Femininity in Yiddish Folk Songs

Joanna Lisek

Abstrakt

The article offers a gender reading of Yiddish folk songs: lullabies, family songs, love songs, mikveh songs, lyrical dialogues between mothers and daughters. Placed in their cultural context, they are analyzed from the perspective of the female subjectivity they express. Numerous Yiddish folk songs emerged among women, who also recorded and transmitted many of them. Alongside tkhines (women’s prayers in Yiddish), folk songs constitute the most important sphere of female literary expression before the emergence of modern Yiddish literature. By means of simple forms they describe typical gender roles of a daughter, bride, wife and mother, as well as an agunah (deserted wife); quite often they also contain social criticism of the constraints these roles imposed upon them.

References

Abrahams Israel, Życie codzienne Żydów w średniowieczu, tłum. Barbara Gadomska, Warszawa 1996 (wyd. oryg. Jewish Life in the Middle Ages, New York 1897).

Anthology of Yiddish Folksongs / Antologie fun jidisze folkslider, red. Aharon Vink-ovetzky, Abba Kovner, Sinai Leichter, wyd. 3, t. 1, Jerusalem 1989.

Banasiewicz-Ossowska Ewa, Między dwoma światami. Żydzi w polskiej kulturze ludowej, Wrocław 2007.

Bartmiński Jerzy, „Jaś koniki poił” (Uwagi o stylu erotyku ludowego), „Teksty” 1974, nr 2.

Biblia to jest Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Warszawa 1998.

Borkowska Grażyna, Metafora drożdży. Co to jest literatura/poezja kobieca, [w:] Ciało i tekst. Feminizm w literaturoznawstwie – antologia szkiców, red. Anna Nasiłowska, Warszawa 2001.

Boyarin Daniel, Unheroic Conduct. The Rise of Heterosexuality and the Invention of Jewish Man, Berkeley 1997.

Burzyńska Anna, Markowski Michał Paweł, Teorie literatury XX wieku, Kraków 2006.

Bystroń Jan Stanisław, Uwagi nad dziesięciu pieśniami ludowymi żydów polskich, „Ar¬chiwum Nauk Antropologicznych Towarzystwa Naukowego Warszawskiego”, t. 1, 1923, nr 10.

Cała Alina, Wizerunek Żyda w polskiej kulturze ludowej, Warszawa 2005.

Cixous Helene, Śmiech meduzy, tłum. Anna Nasiłowska, [w:] Ciało i tekst. Feminizm w literaturoznawstwie – antologia szkiców, red. Anna Nasiłowska, Warszawa 2001.

Dobruszin J., Socjale ewolucje fun der jidiszer wig-lid, „Cajtszrift” 1931, nr 5.

Dresnerowa Anna, komentarz, [w:] Icchok Lejb Perec, Wybór opowiadań, tłum. i oprac. Anna Dresnerowa, Wrocław-Kraków 1958.

Еврейскія народныя песьни въ Рoссіи, zebr. i oprac. Mark Ginzburg, P. S. Marek, Petersburg 1901.

Filipiak Marian, Dwie „Pieśni nad Pieśniami”, [w:] tegoż, Biblia jako tekst religijny i kulturowy, Lublin 1993.

Folks-lider ojsgekliben geworn fun di zamlungen fun I. L. Kahan, Ginzburg, Marek i Noach Pryłucki, Chosn-kale un chasene-lider, w: Antologie finf hundert jor jidisze poezje, zebr. i oprac. Mosze Basin, New York 1917. Friszmans jubileum-buch, Warszawa 1914.

Gołębiowska-Suchorska Agnieszka, „Dziewczę przędzie, Pan Bóg nitki daje”. O spójności ludowej wizji świata, Bydgoszcz 2011.

Graves Robert, Patai Raphael, Mity hebrajskie, tłum. Regina Gromacka, Warszawa 2002.

Irigaray Luce, Ciało-w-ciało z matką, tłum. A. Araszkiewicz, Kraków 2000.

Keel Othmar, Pieśń nad Pieśniami: biblijna pieśń, tłum. Bolesław Mrozewicz, Poznań 1997.

Kłosińska Krystyna, Kobieta autorka, w: Ciało i tekst. Feminizm w literaturoznawstwie – antologia szkiców, red. Anna Nasiłowska, Warszawa 2001.

Kopaliński Władysław, Słownik symboli, Warszawa 1990.

Mendele Mojcher Sforim [Abramowicz S.I.], Ale werk, Warszawa 1913, t. 2.

Miller Nancy K., Arachnologie: kobieta, tekst i krytyka, tłum. Krystyna Kłosińska, Krzysztof Kłosiński, [w:] Teorie literatury XX wieku. Antologia, red. Anna Burzyńska, Michał Paweł Markowski, Kraków 2006.

Nosek Bedřich, Pavla Damohorská, Židovské tadice a zvyky, Praha 2010.

Pryłucki Noach, Jidisze folkslider, t. 2, Warszawa 1913.

Rothstein Robert A., „A ty żaczku uczony” – wymiana kulturalna w języku, muzyce i folklorze słownym, [w:] Biłgoraj, czyli raj... Rodzina Singerów i świat, którego już nie ma, red. Monika Adamczyk-Garbowska, Bogusław Wróblewski, Lublin 2005.

Rougemont Denis de, Miłość a świat kultury zachodniej, tłum. Lesław Eustachiewicz, Warszawa 1968.

Rubin Ruth, Voices of a People. The Story of Yiddish Folksong, Urbana and Chi-cago 2000 (1974, 1979).

Sandrow Nahma, Vagabond Stars. A World History of Yiddish Theater, New York 1977.

Scheindlin Raymond P., Wine, Women and Death. Medieval Hebrew Poems on the Good Life, Philadelphia 1986.

Singer Izrael Joszua, Josie Kałb, oprac. Salomon Dykman, tłum. Edward Mezrycer, Warszawa 1961.

Słownik stereotypów i symboli ludowych, oprac. Jerzy Bartmiński, Joanna Szadura, Lublin 2012, t. 1, cz. 3.

Staszic Stanisław, Ród ludzki, Warszawa 1959. 7 Idisze folks-lider gezamelt fun farszidene kwelen (Żydowskie pieśni ludowe zebrane z różnych źródeł), „Hojz-bibliotek”, nr 22, s. 2, Warszawa [przed 1915].

Tyloch Witold, Pieśń nad Pieśniami, [w:] tegoż, Dzieje ksiąg Starego Testamentu, Warszawa 1981, 1994.

Unterman Alan, Encyklopedia tradycji i legend żydowskich, tłum. Olga Zienkiewicz, Warszawa 1994, 1998.

Wex Michael, Born to Kvetch. Yiddish Language and Culture in All of Its Moods, New York 2005.

Wiener Leo, The History of Yiddish Literature in the Nineteenth Century, New York 1899.