Przyczynek do pozagładowego lurianizmu. Droga żelazna Aharona Appelfelda

Przemysław Tacik

Abstrakt

A CONTRIBUTION TO THE POST-SHOAH LURIANISM: THE IRON TRACKS BY AHARON APPELFELD

The article reinterprets The Iron Tracks by Aharon Appelfeld as a work of Lurianic Kabbalah adapted to the world after the Shoah. It is a reality of collapsed transcendence in which no divinity or ethics hold universal validity. As in Lurianism, this world contains entrapped sparks of former transcendence: dispersed Jewish survivors, artefacts of Jewish life and a Jewish Communist organization. Appelfeld portrays a post-survival world based on permanent repetition and unrepented guilt. The gist of his novel, however, lies in the slim possibility of redemption which the main protagonist, Erwin Siegelbaum, opens up with an act of vengeance on a war criminal.

Słowa kluczowe: Aharon Appelfeld, Droga żelazna, Zagłada, kabała, lurianizm / Aharon Appelfeld, The Iron Tracks, Shoah, Kabbalah, Lurianism
References

1. Źródła opublikowane

Appelfeld Aharon, Badenheim 1939, tłum. Henryk Szafir, Warszawa 2004.

Appelfeld Aharon, Droga żelazna, tłum. Hanna Volovici, Warszawa 2006.

Appelfeld Aharon, The Story of a Life, tłum. Aloma Halter, New York 2004.

Benjamin Walter, Park centralny, tłum. Hubert Orłowski, [w:] tenże, Anioł historii. Eseje, szkice, fragmenty, Poznań 1996.

Celan Paul, Przemówienie z okazji przyjmowania Nagrody Literackiej Wolnego Hanzeatyckiego Miasta Bremy, tłum. Feliks Przybylak, [w:] tenże, Utwory wybrane, red. Ryszard Krynicki, Kraków 1998.

Freud Sigmund, Poza zasadą rozkoszy, [w:] tenże, Psychologia nieświadomości, tłum. Robert Reszke, Warszawa 2009.

Nietzsche Friedrich, Ecce homo. Jak się staje, kim się jest, tłum. Leopold Staff, Kraków 2003.

Roth Joseph, Krypta kapucynów, tłum. Józef Wittlin, Kraków–Budapeszt 2015.

Roth Joseph, Marsz Radetzky’ego, tłum. Wanda Kragen, Kraków–Budapeszt 2015.

Schulz Bruno, Sklepy cynamonowe. Sanatorium pod Klepsydrą, Kraków 1985.

Vital Chaim, Sefer Ec Chaim, heichal 1, szaar 1, lit. bet, źródło: https://www.sefaria.org/Sefer_Etz_Chaim.1.2.2?lang=bi&with=Versions&lang2=en [dostęp: 10 maja 2019].

2. Opracowania

Bernstein Michael André, Foregone Conclusions: Against Apocalyptic History, Berkeley 1994.

Bielik-Robson Agata, Jewish Cryptotheologies of Late Modernity: Philosophical Marranos, London–New York 2015.

Bloom Harold, Kabbalah and Criticism, New York 1975.

Bloom Harold, Lęk przed wpływem. Teoria poezji, tłum. Agata Bielik-Robson, Marcin Szuster, Kraków 2002.

Bloom Harold, A Map of Misreading, Oxford 1975.

Coetzee John Maxwell, Whither Dost Thou Hasten?, „The New York Review of Books” (March 5, 1998).

Cohen Joseph, Voices of Israel: Essays on and Interviews with Yehuda Amichai, A. B. Yehoshua, T. Carmi, Aharon Appelfeld and Amos Oz, Albany 1990.

Fackenheim Emil L., Encounters Between Judaism and Modern Philosophy: A Preface to Future Jewish Thought, New York 1980.

Felstiner John, Paul Celan. Poeta, ocalony, Żyd, tłum. Maciej Tomal, Małgorzata Tomal, Kraków–Budapeszt 2010.

Fine Lawrence, Physician of the Soul, Healer of the Cosmos: Isaac Luria and His Kabbalistic Fellowship, Stanford 2003.

Hilberg Raul, Zagłada Żydów europejskich, tłum. Jerzy Giebułtowski, Warszawa 2014.

Idel Moshe, Absorbing Perfections: Kabbalah and Interpretation, New Haven–London 2002.

Idel Moshe, Kabała. Nowe perspektywy, tłum. Mikołaj Krawczyk, Kraków 2006.

Idel Moshe, Old Worlds, New Mirrors: On Jewish Mysticism and Twentieth-Century Thought, Philadelphia 2010.

Jonas Hans, Idea Boga po Auschwitz, [w:] tenże, Idea Boga po Auschwitz, tłum. Grzegorz Sowiński, Kraków 2003.

Kurz Iwona, Wagon, [w:] Ślady Holokaustu w imaginarium kultury polskiej, red. Justyna Kowalska-Leder i in., Warszawa 2017.

Laplanche Jean, Pontalis Jean-Bertrand, Vocabulaire de la psychanalyse, Paris 2007 (przekład polski: Słownik psychoanalizy, tłum. Ewa Wojciechowska, Ewa Modzelewska, Warszawa 1996).

Milchman Alan, Rosenberg Alan, Eksperymenty w myśleniu o Holocauście. Auschwitz, nowoczesność i filozofia, tłum. Leszek Krowicki, Jakub Szacki, Warszawa 2003.

Miller Budick Emily, Aharon Appelfeld’s Fiction: Acknowledging the Holocaust, Bloomington–Indianapolis 2005.

Ramras-Rauch Gila, Aharon Appelfeld: The Holocaust and Beyond, Bloomington–Indianapolis 1994.

Scholem Gershom, Judaica 2, Frankfurt am Main 1970.

Scholem Gershom, The Messianic Idea in Judaism and Other Essays on Jewish Spirituality, New York 1995.

Scholem Gershom, Mistycyzm żydowski i jego główne kierunki, tłum. Ireneusz Kania, Warszawa 2007.

Scholem Gershom, Reflections on the Possibility of Jewish Mysticism in Our Time, [w:] tenże, On the Possibility of Jewish Mysticism in Our Time and Other Essays, red. Avraham Shapira, tłum. Jonathan Chipman, Philadelphia–Jerusalem 1997.

Schulte Christoph, Zimzum: Gott und Weltursprung, Berlin 2014.

Tomasik Wojciech, Szalony bieg. Kolej i ciemna nowoczesność, Warszawa 2015