Reforma żydowskiej muzyki liturgicznej w Galicji na przełomie XIX i XX wieku

Sylwia Jakubczyk-Ślęczka

Abstrakt

THE REFORM OF JEWISH LITURGICAL MUSIC IN GALICIA AT THE TURN OF THE NINETEENTH AND TWENTIETH CENTURIES

The article presents the issue of the reform of Jewish liturgical music in Galicia at the turn of the nineteenth and twentieth centuries. Its main question concerns the essence of the reform, the novelty of which relied rather on the introduction of a modern way of performance of traditional music than replacing it with a new repertoire. The text discusses the role of new music performers such as cantors, choirs and organists in Galician Temples. It draws attention to the aesthetic changes of synagogue music and its ideological foundations. It also presents the attitude of progressive Galician Jews toward the repertoire of West European synagogues as well as to the music composed by local orthodox cantors, such as Baruch Schorr, Baruch Kinstler or Eliezer Goldberg. As the analysis of the historical material shows, their musical tastes and strong attachment to tradition tied them more closely to the Galician orthodoxy than to the German reform.

Słowa kluczowe: Żydzi galicyjscy, reforma muzyki synagogalnej, Eliezer Goldberg, Baruch Kinstler, Baruch Schorr / Galician Jews, synagogue music reform, Baruch Schorr
References

1. Źródła archiwalne

Archiwum Główne Akt Dawnych, Księgi metrykalne wyznania mojżeszowego, zesp. 300.

Archiwum Narodowe w Krakowie, Archiwum Związku Żydowskich Stowarzyszeń Humanitarnych B’nei B’rith w Rzeczypospolitej Polskiej w Krakowie, zesp. 557.

Archiwum Uniwersytetu Jagiellońskiego: Jakubczyk-Ślęczka Sylwia, Życie muzyczne społeczności żydowskiej na terenach dawnej Galicji w okresie międzywojennym, Kraków 2018, maszynopis pracy doktorskiej przygotowanej na Wydziale Historycznym Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego, Gmina Wyznaniowa Żydowska w Krakowie 1822–1939, zesp. 107.

YIVO Archives, Sholem Perlmutter’s Collection, RG 289.

2. Źródła opublikowane

Brzoza Czesław, Żydowska mozaika polityczna w Polsce 1917–1927 (wybór dokumentów), Kraków 2003.

„Di Chazonim Welt” 1933–1935.

„Chwila” 1919–1939.

„Gazeta Przemyska” 1887–1894.

„Nowy Dziennik” 1918–1939.

„Oesterreichisch-ungarische Cantoren-Zeitung” 1881–1903.

„Di Post” 1937–1939.

„Prager Tagblatt” 1876–1939.

Psalmy, tłum. Izaak Cylkow, Warszawa 1883.

„Tygodnik Żydowski” 1928–1939.

„Die Wahrheit” 1885–1938.

3. Opracowania

Bałaban Majer, Historia lwowskiej synagogi postępowej, Lwów 1937.

Błaszczyk Leon Tadeusz, Żydzi w kulturze muzycznej ziem polskich w XIX i XX wieku. Słownik biograficzny, Warszawa 2014.

Brauner Arje, Kach hitpalelu Jehudej Krakow, [w:] Ha-Jechudim be-Krakow – Chajeha we-churbana szel kehila atika, red. Shimon Lazar, Hajfa 1981.

Davidson Charles, Immunim Benusah Hatefillah I: A Study Text and Workbook for the Jewish Prayer Modes, Elkins Park 1996.

Edelman Marsha Bryan, Discovering Jewish Music, Philadelphia 2003.

Fater Isachar, Muzyka żydowska w Polsce w okresie międzywojennym, Warszawa 1997.

Friedmann Aron, Lebensbilder berühmter Kantoren 2. Zum 100. Geburtstage des Königlichen Musikdirektors Professor weiland Louis Lewandowski, Berlin 1921.

Frühauf Tina, The Organ and Its Music in German-Jewish Culture, New York 2012.

Frühauf Tina, Salomon Sulzer: Reformer, Cantor, Icon, Berlin 2012.

Fubini Enrico, Historia estetyki muzycznej, tłum. Zbigniew Skowron, Kraków 2002.

Gąsowski Tomasz, Między gettem a światem. Dylematy ideowe Żydów galicyjskich na przełomie XIX i XX wieku, Kraków 1996.

Goldberg Halina, “On the Wings of Aesthetic Beauty Toward the Radiant Spheres of the Infinite”: Music and Jewish Reformers in Nineteenth-Century Warsaw, „The Musical Quarterly” 101 (2018), nr 4.

Jakubczyk-Ślęczka Sylwia, La musique juive à Cracovie de l’entre-deux-guerres selon les informations du journal «Nowy Dziennik», „Scripta Judaica Cracoviensia” 9 (2011).

Levin W. Neil, Zavel Zilberts, Milken Archive of Jewish Music, https://www.milkenarchive.org/artists/view/zavel-zilberts/ [dostęp: 28 stycznia 2019].

Manekin Rachel, The Prayer House of a Galician Maskil: Joseph Perl’s Synagogue Regulations, „Association for Jewish Studies Review” 42 (2018), nr 2.

Maślak-Maciejewska Alicja, Działalność Towarzystwa Agudas Achim i jego związki z synagogami postępowymi we Lwowie i Krakowie, „Kwartalnik Historii Żydów” (2014), nr 1.

Maślak-Maciejewska Alicja, Modlili się w Templu. Krakowscy Żydzi postępowi w XIX wieku. Studium społeczno-religijne, Kraków 2018.

Maślak-Maciejewska Alicja, Poza działalnością Ozjasza Thona – synagoga Tempel i krakowskie Stowarzyszenie Izraelitów Postępowych w okresie międzywojennym, „Kwartalnik Historii Żydów” (2016), nr 1.

Maślak-Maciejewska Alicja, Wydarzenia patriotyczne organizowane w synagodze Tempel w Krakowie, [w:] Synagoga Tempel i środowisko krakowskich Żydów postępowych, red. Michał Galas, Kraków–Budapeszt 2012.

Matis Benjamin, An Annotated Translation of Pinchas Szerman’s “Poilishe Khazones in Fargangenheitun Tzukunft” [The Polish Cantorate in the Past and the Future], 1924, „Scripta Judaica Cracoviensia” 14 (2016).

N’ginoth Baruch Schorr: Complete Service, According to the Traditional Ritual for New Year and Day of Atonement, red. Israel Schorr, New York 1906.

Orensztejn Cwi, Czortkow we-ha-musika ha-jehudit, [w:] Sefer jizkor le-hanecahat kedoszej kehilat Czortkow, red. Jeszajahu Austridan, Hajfa–Tel Awiw 1967.

Plohn Alfred, Muzyka we Lwowie a Żydzi, „Muzykalia XIII. Judaica 4” (maj 2012), http://demusica.edu.pl/muzykalia-xiii-judaica-4/ [dostęp: 23 października 2018].

Rothmüller Aron Marko, The Music of the Jews: An Historical Appreciation, Cranbury 1975.

Rubin Emanuel, Baron John H., Music in Jewish History and Culture, Sterling Heights 2006.

Streit Leon, Dzieje synagogi postępowej w Stanisławowie, Stanisławów 1939.

Zaludkowski Elias, Kultur-treger fun der jidiszer liturgie: historisz-biografiszer iberblik iber chazones, chazonim un diriżorn, Detroit 1930.

Zimmermann Akiva, B’ron Yachad: Essays, Research and Notes on Hazzanut and Jewish Music, Tel Aviv 1988.

Zylbercwajg Zalman, Leksikon fun jidiszn teater, New York 1959.