On translation universals in selected contemporary Polish literary translations

Łukasz Grabowski

Abstrakt

This pilot study attempts to examine the potential of selected corpus linguistics and computational stylistics methods in the investigation of translation universals in translational literary Polish.More specifically, the study deals with T-universals (after Chesterman 2004), which are also referred to as intralingual translation universals (Grabowski 2011), with emphasis on core patterns of lexical use, as proposed by Laviosa (1998, 2002), and the leveling-out hypothesis, as proposed by Baker (1996). To that end, the custom-designed corpora,with approximately 500,000 tokens each, of contemporary translational and non-translational literary Polish were compiled. The results of the study reveal that on the whole translated texts are more varied lexically and have more repetitions and lower lexical variety among top-frequency words than non-translated Polish texts. On the other hand, the study shows that non-translational texts have higher lexical variety among bottom-frequency words, where usually one can find author-specific and creative vocabulary. The results of multivariate methods (Principal Components Analysis and Cluster Analysis) confirm the leveling-out hypothesis that translations are more alike as compared with native texts.

O uniwersaliach tłumaczeniowych w wybranych współczesnych polskich tłumaczeniach literackich

Niniejsze badanie o charakterze pilotażowym dotyczy wykorzystania wybranych metod badawczych językoznawstwa korpusowego i stylistyki komputerowej w analizie uniwersaliów tłumaczeniowych na materiale wybranych współczesnych polskich tłumaczeń literackich. Mówiąc ściślej, badanie dotyczy wybranych uniwersaliów typu T (za Chestermanem 2004), które nazywam uniwersaliami tłumaczeniowymi wewnątrz-językowymi (Grabowski 2011), takich jak kluczowe wzorce leksykalne (corepatterns of lexicaluse; Laviosa 2002) oraz hipoteza dotycząca konwergencji (levelling-out; Baker 1996). W celu przeprowadzenia niniejszego badania opracowano dwa specjalne korpusy badawcze (z 500 000 wyrazów tekstowych w każdym) obejmujące wybrane współczesne polskie powieści oraz wybrane współczesne tłumaczenia literackie z języka angielskiego na język polski.Wyniki badania wykazały, że jako całość teksty tłumaczone są bardziej zróżnicowane leksykalnie od tekstów nietłumaczonych, ale też cechują się większą liczbą powtórzeń i mniejszym zróżnicowaniem leksykalnym jeśli idzie o wyrazy o wysokiej frekwencji w tekście. Z drugiej strony badanie wykazało, że teksty nietłumaczone cechują się większym bogactwem leksykalnym w zakresie wyrazów o niskiej frekwencji w tekście, gdzie z reguły można znaleźć słownictwo kreatywne i odautorskie. Metody wielowymiarowe (analiza głównych składowych, analiza skupień) potwierdziła hipotezę dotyczącą konwergencji, zgodnie z którą można zaobserwować większe podobieństwo między tekstami tłumaczonymi niż między tekstami tłumaczonymi a oryginałami napisanymi w tym samym języku.

Słowa kluczowe: translational texts, non-translational texts, literary Polish, translation universals, corpus-driven analysis, computational stylistics , teksty tłumaczone, teksty nietłumaczone, polski język literacki, uniwersalia tłumaczeniowe, językoznawstwo korpusowe, stylistyka komputerowa
References

Baayen Harald (2001): Word frequency distributions. — Dordrecht: Kluwer.

Baayen Harald (2008): Analyzing Linguistic Data. A Practical Introduction to Statistics Using R. — Cambridge: Cambridge University Press.

Baker Mona (1993): Corpus linguistics and Translation Studies: Implications and applications — [In:] Mona Baker, Gill Francis, Elena Toginini-Bonelli (eds.): Text and Technology: In Honour of John Sinclair; Amsterdam: John Benjamins, 233–250.

Baker Mona (1995): Corpora in translation studies: An overview and some suggestions for future research. — Target 7 (2): 223–243.

Baker Mona (1996): Corpus-based Translation Studies: The Challenges that Lie Ahead. — [In:] Harold Somers (ed.): Terminology, LSP and Translation: Studies in Language Engineering. In Honour of Juan C. Sager; Amsterdam: John Benjamins, 175–186.

Baker Mona (2000): Towards a Methodology for Investigating the Style of a Literary Translator — Target 12 (2): 241–266.

Baroni Marco (2009): Distributions in text. — [In:] Anke Lüdeling, Merja Kytö (eds.): Corpus linguistics: An international handbook Volume 2; Berlin–New York: Walter de Gruyter, 803–821.

Burrows John (1987): Computation into Criticism: A Study of Jane Austen’s Novels and an Experiment in Method. — Oxford: Clarendon Press.

Burrows John (2002): “Delta”: A Measure of Stylistic Difference and a Guide to Likely Authorship. — Literary and Linguistic Computing 17 (3): 267–287.

Burrows John (2004): Textual Analysis. — [In:] Schreibman, Simens, Unsworth, 323–347.

Chesterman Andrew (2004): Beyond the particular. — [In:] Anna Mauranen, Pekka Kuyamaki (eds.): Translation Universals: Do they exist?; Amsterdam: John Benjamins, 33–49.

Corpas Pastor Gloria, Mitkov Ruslan, Afzal Naveed, Pekar Victor (2008): “Translation universals: do they exist? A corpus-based NLP study of convergence and simplification”. — [In:] Proceedings of the Eighth Conference of the Association for Machine Translation in the Americas (AMTA-08) (available at: http://www.amtaweb.org/papers/2.05_Corpas.pdf (accessed April 2012)).

Craig Hugh (2004): Stylistic Analysis and Authorship Studies”. — [In:] Schreibman, Simens, Unsworth, 273–288.

Dunning Ted (1993): Accurate Methods for the Statistics of Surprise and Coincidence. — Computational Linguistics 19 (1): 61–74.

Eder Maciej, Rybicki Jan (2011): Stylometry with R”. — Digital Humanities 2011: Conference Abstracts; Stanford CA: Stanford University, 308–311.

Grabowski Łukasz (2011): Korpusy dwu- i wielojęzyczne w służbie tłumacza, leksykografa i badacza: poszukiwanie ekwiwalentów przekładowych w świetle hipotez dotyczących istnienia uniwersaliów tłumaczeniowych. — [In:] Wojciech Chlebda (ed.): Na tropach translatów. W poszukiwaniu odpowiedników przekładowych; Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego, 89–112.

Grabowski Łukasz (2012a): A Corpus-Driven Study of Translational and Non-Translational Texts: the Case of Nabokov’s ‘Lolita’. — Opole: Wydawnictwo Uniwersytetu Opolskiego.

Grabowski Łukasz (2012b): Between Stability and Variability. A Corpus-Driven Study of Translation Universals: the Case of Polish Translations of ‘Lolita’. — [In:] Liliana Piasecka, Ewa Piechurska-Kuciel (eds.): Variability and Stability in Foreign and Second Language Learning Contexts: Volume 1; Newcastle upon Tyne: Cambridge Scholars Publishing, 2–24.

Gries Stefan (2009): Quantitative Corpus Linguistics with R. A Practical Introduction. — New York– London: Routledge.

Hoover David (2004): Testing Burrows’s “Delta”. — Literary and Linguistic Computing 19 (4): 453– 75.

Kenny Dorothy (2001): Lexis and Creativity in Translation. — London: Routledge.

Laviosa-Braithwaite Sarah (1995): Comparable corpora: towards a corpus linguistic methodology for the empirical study of translation. — [In:] Marcel Thelen, Barbara Lewandowska-Tomaszczyk (eds.): Translation and Meaning Part 3; Maastricht: UPM,153–163.

Laviosa Sarah (1998): Core patterns of lexical use in a comparable corpus of English narrative prose. — Meta 43 (4): 557–570.

Laviosa Sarah (2002):Corpus-based Translation Studies. Theory, Findings and Applications. — Amsterdam–New York: Rodopi.

Leech Nancy, Caplovitz Barret Karen, Morgan George (2005): SPSS for intermediate statistics: use and interpretation. — London: Routledge.

McEnery Tony, Xiao Richard,Tono Yukio (2006): Corpus-based Language Studies: An Advanced Resource Book. — London–New York: Routledge.

Olohan, Maeve (2004): Introducing Corpora in Translation Studies. — London–New York: Routledge.

Popescu Maria-Lidia, Dinu Michaela (2009): Comparing Statistical Similarity Measures for Stylistic Multivariate Analysis”. — [In:] Proceedings of the International Conference RANLP-2009; Borovets: Association for Computational Linguistics, 349–354 (available at: http://www.aclweb.org/anthology/R09-1063 (accessed April 2012)).

Ruszkowski Marek (2004): Statystyka w badaniach stylistyczno-składniowych. — Kielce: Wydawnictwo Akademii Świętokrzyskiej.

Rybicki Jan, Eder Maciej (2009): PCA, Delta, JGAAP and Polish Poetry of the 16th and the 17th Centuries: Who Wrote the Dirty Stuff? — Digital Humanities 2009: Conference Abstracts; College Park, MD: University of Maryland, 242–244.

Rybicki Jan (2009): Translation and Delta Revisited: When We Read Translations, Is It the Author or the Translator that We Really Read? — Digital Humanities 2009: Conference Abstracts; College Park, MD: University of Maryland, , 245–247.

Scarpa Federica (2006): Corpus-based Quality-Assessment of Specialist Translation: A Study Using

Parallel and Comparable Corpora in English and Italian. — [In:] Maurizio Gotti, Susan Sarcevic (eds.): Insights into specialized translation; Bern: Peter Lang Verlag, 155–172.

Schreibman Susan, Simens Ray, Unsworth John, eds. (2004): A Companion to Digital Humanities. — Oxford: Blackwell.

Scott Mike (2004): WordSmith Tools version 4. — Liverpool: Lexical Analysis Software.

Scott Mike (2007): WordSmith Tools Help. — Liverpool: Lexical Analysis Software.

Smith Lindsay (2002): A Tutorial on Principal Components Analysis. Cornell University (available at: http://users.ecs.soton.ac.uk/hbr03r/pa037042.pdf (accessed March 2010)).

Tan Pang-Ning, Steinbach Michael, Kumar Vipin (2006): Introduction to Data Mining. — Addison: Prentice Hall.

Xiao Richard (2010): How different is translated Chinese from native Chinese? A corpus-based study of translation universals. — International Journal of Corpus Linguistics 15 (1): 5–35.