Paucal Quantifiers and Diminutive Morphology in the Light of Numeralization: The Case of Polish garść ‘handful’ and garstka ‘handful.dim’

Damian Herda

Abstrakt

O ile zastosowanie morfologii deminutywnej w odniesieniu do rzeczowników konkretnych, przymiotników i przysłówków stopniowalnych, jak również interiekcji doczekało się już sporo uwagi ze strony polskich językoznawców, o tyle zdrabnianie form liczebników nieokreślonych pozostaje zjawiskiem słabo przebadanym empirycznie. Nadrzędnym celem niniejszego artykułu jest więc podjęcie pierwszego kroku do zmiany tego stanu rzeczy poprzez opis studium korpusowego liczebnika garść oraz jego formy deminutywnej garstka. Wyniki analizy łączliwości obu elementów potwierdzają hipotezę, zgodnie z którą deminutywizacja wzmacnia implikacje skalarne znumeralizowanej jednostki odnoszącej się pierwotnie do niewielkiej porcji substancji bądź zbioru elementów, co odzwierciedla znacznie wyższa frekwencja poświadczeń liczebnikowych wspomnianego deminutywu. Forma garstka przejawia ponadto istotnie silniejszą preferencję kolokacyjną względem rzeczowników żywotnych, co wskazuje, że deminutywizacja może nie tylko zintensyfikować ekspresywność kwantyfikatora wyrażającego małą liczbę lub ilość, ale także doprowadzić do istotnych zmian w jego dystrybucji.

ABSTRACT

While the attachment of diminutive morphology to concrete nouns, gradable adjectives and adverbs, as well as interjections has already received a well-merited share of attention in Polish, diminutivization of vague quantifiers remains empirically understudied. The present paper takes a first step towards filling in this gap by reporting on a corpus-based investigation of the numeralized partitive garść ‘handful’ and its diminutive variant Garstka ‘handful.dim’. The results of a collocational analysis of both forms corroborate the hypothesis that diminutivization further enhances scalar implications inherent in the base ‘small size’ item, as reflected in the diminutive form’s significantly higher frequency of quantifier attestations. Apart from exhibiting a substantially greater proportion of quantifier uses, the latter element displays an overwhelming predilection for animate N2-collocates, which suggests that diminutivization may not only intensify a paucal quantifier’s expressivity but also lead to conspicuous changes in its distributional profile.

Słowa kluczowe: liczebniki nieokreślone / kodujące małą liczbę/ilość, numeralizacja (gramatykalizacja), deminutywizacja, studium korpusowe, język polskivague paucal quantifiers, numeralization (grammaticalization), diminutivization, corpusbased study, Polish
References

Acquaviva Paolo (2008). Lexical Plurals: A Morphosemantic Approach. Oxford: Oxford University Press.

Alexiadou Artemis, Haegeman Liliane, Stavrou Melita (2007). Noun Phrase in the Generative Perspective. Berlin: Mouton de Gruyter.

Bolinger Dwight (1972). Degree Words. The Hague: Mouton.

Brems Lieselotte (2007). The grammaticalization of small size nouns: Reconsidering frequency and analogy. Journal of English Linguistics 35(4), 293–324.

Brems Lieselotte (2011). The Layering of Size Noun and Type Noun Constructions in English. Berlin/Boston: Mouton de Gruyter.

Bulińska Anna (2014). Jednostki języka fundowane na kształcie góra. Linguistica Copernicana 11, 99–112.

Doetjes Jenny S. (1997). Quantifiers and Selection: On the Distribution of Quantifying Expressions in French, Dutch and English. Leiden: University of Leiden.

Grochowski Maciej (1992). O metodzie wyjaśniania struktury semantycznej nazw substancji naturalnych. In Janusz Siatkowski, Bohdan Glaster (eds.), Z polskich studiów slawistycznych: Seria VIII: Językoznawstwo, 69–74. Warszawa: Energeia.

Herda Damian (2019a). On the adverbialization of Polish indefinite quantifiers of nominal origin: A diachronic study of trochę ‘a bit’, odrobinę ‘a bit’, and masę ‘a lot’. Studies in Polish Linguistics 14(1), 19–42.

Herda Damian (2019b). On the effect of pluralization on the numeralization of nouns in English and Polish: A contrastive corpus-based study. Linguistica Silesiana 40, 139–155.

Herda Damian (2020). From partitives to vague quantifiers: A corpus-based study of English handful and Swedish handfull. In Ewa Data-Bukowska, Marta Rey-Radlińska (eds.), Filologiskt smorgasbord 4: Nordisk genklang, 47–57. Kraków: Jagiellonian University Press.

Hopper Paul J., Traugott Elizabeth C. (2003). Grammaticalization. Second Edition. New York: Cambridge University Press.

Huddleston Rodney D., Pullum Geoffrey K. (2002). The Cambridge Grammar of the English Language. Cambridge: Cambridge University Press.

Israel Michael (2004). The pragmatics of polarity. In Laurence R. Horn, Gregory Ward (eds.), The Handbook of Pragmatics, 701–723. Oxford: Oxford University Press.

Kallas Krystyna (1999). Przymiotnik. In Renata Grzegorczykowa, Roman Laskowski, Henryk Wróbel (eds.), Gramatyka współczesnego języka polskiego: Morfologia, 469–523. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Keizer Evelien (2007). The English Noun Phrase: The Nature of Linguistic Categorization. Cambridge: Cambridge University Press.

Langacker Ronald (1991). Foundations of Cognitive Grammar. Vol. 2: Descriptive Application. Stanford: Stanford University Press.

Lehrer Adrienne (1986). English classifier constructions. Lingua 68, 109–148.

Lockyer Dorota (2015). Diminutive interjections in Polish: The case of (o)jejku and (o)jejciu! Studies in Polish Linguistics 10(4), 197–221.

Manova Stela, Winternitz Kimberley (2011). Suffix order in double and diminutives: With data from Polish and Bulgarian. Studies in Polish Linguistics 6(1), 115–138.

Nagórko Alicja (1997). Zarys gramatyki polskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Obrębska-Jabłońska Antonina (1948). Liczebniki nieokreślone w systemie języka polskiego. Język Polski 28(4), 111−116.

Przepiórkowski Adam (2004). O wartości przypadka podmiotów liczebnikowych. Biuletyn Polskiego Towarzystwa Językoznawczego 60, 133–143.

Quirk Randolph, Greenbaum Sidney, Leech Geoffrey, Svartvik Jan (1985). A Comprehensive Grammar of the English Language. London/New York: Longman.

Saloni Zygmunt, Świdziński Marek (2012 [1998]). Składnia współczesnego języka polskiego. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Schabowska Maria (1962). O formalnej numeralizacji rzeczowników. Język Polski 42(2), 116–124.

Schabowska Maria (1967). Rzeczowniki ilościowe w języku polskim. Wrocław: Ossolineum.

Schabowska Maria (1970). Liczebnik nieokreślony trochę. Język Polski 50(2), 110–118.

Stankiewicz Edward (1954). Expressive derivation of substantives in contemporary Russian and Polish. Word 10, 457–468.

Szober Stanisław (1928). Trzy piękne córki było nas u matki: Formy podmiotu i orzeczenia w zdaniach z podmiotem logicznym, określonym przydawką liczebnikową. Język Polski 13(4), 97–112.

Szymanek Bogdan (2010). A Panorama of Polish Word-Formation. Lublin: Wydawnictwo KUL.

Tabakowska Elżbieta (2001). Językoznawstwo kognitywne a poetyka przekładu. Kraków: Universitas.

Taylor John R. (1995). Linguistic Categorization: Prototypes in Linguistic Theory. Oxford: Clarendon Press.

Traugott Elizabeth C. (2008). Grammaticalization, constructions and the incremental development of language: Suggestions from the development of degree modifiers in English. In Regine Eckardt, Gerhard Jaeger, Tonjes Veenstra (eds.), Variation, Selection, Development – Probing the Evolutionary Model of Language Change, 219–250. Berlin/New York: Mouton de Gruyter.

Verveckken Katrien D. (2015). Binominal Quantifiers in Spanish: Conceptually-Driven Analogy in Diachrony and Synchrony. Berlin/Boston: Mouton de Gruyter.

Wierzbicka Anna (1984). Diminutives and depreciatives: Semantic representation for derivational categories. Quaderni di Semantica 5, 123–130.

Willim Ewa. (2006). Event, Individuation and Countability: A Study with Special Reference to English and Polish. Kraków: Jagiellonian University Press.

Willim Ewa. (2007). Liczba jako kategoria gramatyczna i pojęciowa. Studia Linguistica Universitatis Iagellonicae Cracoviensis (SLing) 124, 175–192.

 

Sources of data

Bańko Mirosław, Górski Rafał L., Lewandowska-Tomaszczyk Barbara, Łaziński Marek, Pęzik Piotr, Przepiórkowski Adam (2008–2012). Narodowy korpus języka polskiego (NKJP). http://nkjp.pl/poliqarp/.

Bilińska Joanna, Derwojedowa Magdalena, Kwiecień Monika, Kieraś Witold (2016). Korpus polszczyzny 1830–1918 (KP19). https://szukajwslownikach.uw.edu.pl/f19/.

Boryś Wiesław (2005). Słownik etymologiczny języka polskiego [Etymological Dictionary of Polish]. Kraków: Wydawnictwo Literackie.

Dubisz Stanisław (ed.) (2008a). Uniwersalny słownik języka polskiego: A–J. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Dubisz Stanisław (ed.) (2008b). Uniwersalny słownik języka polskiego: K–O. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Gruszczyński Włodzimierz (2013–2017). Elektroniczny korpus tekstów polskich z XVII i XVIII w. (Korpus barokowy; KorBa). http://www.korba.edu.pl/query_corpus/.

Mayenowa Renata M. (ed.) (1973). Słownik polszczyzny XVI wieku. T. 7: F–Gończy. Wrocław: Ossolineum.

Urbańczyk Stanisław (ed.) (1956–1959). Słownik staropolski. T. 2: Da–Hynszta (SSP). Wielki słownik języka polskiego (WSJP). https://www.wsjp.pl.