Gdy wspólny (?) język dzieli... Polityczne i prawne skutki rozpadu języka serbsko-chorwackiego (względnie chorwacko-serbskiego)

Krzysztof Krysieniel

Abstrakt

The disintegration of Yugoslavia in the last decade of the twentieth century has resulted in the breakdown of many of the ties that have grown to a greater or lesser extent during the period of its existence. Apart from the economic, political or social ties, one must not forget about a certain linguistic community, which has been developing since the nineteenth century, including Serbs and Croats, as well as present-day people of Montenegro and Bosnia and Herzegovina.

There are many myths and misconceptions surrounding it that will continue to cause heated discussions and debates. This happens regardless whether Serbo-Croatian is treated as a real existence or merely as an artificial creation, a result of the policies of the respective countries.

The current standardization processes (including legal), which at all costs demonstrate the differences between Croatian, Serbian, Montenegrin and Bosnian, are the result of politicization of the language. It happens even though people using these different (?) languages can understand each other with no difficulty (same as in e.g. English in the US and Great Britain or German in Germany and Austria).

Słowa kluczowe: język serbsko-chorwacki, język serbski, język chorwacki, język bośniacki, dialekty bałkańskie
References

Monografie:

Barić E. i inni, Hrvatska gramatika, Zagreb 1997

Bugarski R., Portret jednog jezika, Beograd 2012

Rapacka J., Śródziemnomorze – Europa Środkowa – Bałkany. Studia z literatur południowosłowiańskich, Kraków 2002

Szul R., Język – naród – państwo. Język jako zjawisko polityczne, Warszawa 2009

Tripalo M., Hrvatsko proljeće, Zagreb 1990

Zacharias M. J., Komunizm – federacja – nacjonalizmy. System władzy w Jugosławii 1943–1991. Powstanie – przekształcenie – rozkład, Warszawa 2004

Artykuły

Borić B., Nova država – nova jezična politika, „Kroatologija”, 2014, nr 1

Dedović D., Do you speak BCS?, „Status”, 2004, nr 2

Dizdarević D., Ko govori bosanski? http://pescanik.net/ko-govori-bosanski/ (dostęp 27.09.2016 r.)

Dodig R., Opaske o imenu jezika Bošnjaka, „Status”, 2004, nr 4

Đurđević B., Zabrinjavajuće stanje naših lektorata: Nemar gasi srpski jezik, http://www.novosti.rs, (dostęp 9.09.2016 r.)

Glušica R., Jezička politika u Crnoj Gori, „Riječ. Nova serija”, 2009, nr 1

Granić J., Hrvatski kao 24. službeni jezik Europske unije, „Zbornik radova Filozovskog fakulteta u Splitu”, 2012, nr 5

Grčević M., Suvremena jezična situacija u slavenskim zemljama, [w:] Slavenski jezici u usporedbi z hrvatskim, red. D. Sesar, Zagreb 2011

Halilović S., Jezička stvarnost u Bosni i Hercegovini, „Socjolingwistyka”, 2014, XXVIII

Hlavač J., Jezična politika i praksa u Europskoj Uniji, „Jezik”, 2006, nr 3

Ibrahimović N., Jezik u osnovnoj školi, http://www.pulsdemokratije.net/index.php?id=1483&l=bs (dostęp 21.04.2011 r.)

Kalajdžija A., The Bosnian Language – Linguistic Entity and Sociolinguistic Continuity, „Bosnian Studies: Journal for Research of Bosnian Thought and Culture”, 2008, nr 1

Kara F. M. V., Methadžović A., Standarizacija jezika i stvaranje država u bivšoj Jugoslaviji, „Balkanija”, 2013, nr 4

Kordić S., Jezična politika: prosvjećivati ili zamagljivati?, https://bib.irb.hr/datoteka/565627.JEZICNA_POLITIKA.PDF (dostęp 27.09.2016)

Kornhauser J., Konflikt kultur, http://pogranicze.sejny.pl/archiwum/krasnogruda/pismo/7/peryf/kornhaus.htm (dostęp 25.07.2011)

Krkić M., Hrvatski, bosanski i crnogorski jezik istisnuće srpski sa katedri u Evropi, http://www.blic.rs z dnia 4.03.2012 (dostęp 26.06.2012 r.)

Krysieniel K., Język w służbie polityki – przypadek współczesnej Chorwacji, [w:] Słowianie w Europie. Historia. Kultura. Język, red. K. Pietrzycka-Bohosiewicz, A. Wawrzyńczak, B. Gołąbek, Kraków 2008.

Lučić I., Bosna i Hercegovina od prvih izbora do međunarodnog priznanja, „Status”, 2007, nr 12

Oczkowa B., Wpływ polityki językowej w Jugosławii na normę języka chorwackiego, „Bulletin de la Société Polonaise de Linguistique”, 2002, LVII

Oczkowa B., Zagadnienia sporne w językoznawstwie chorwackim i serbskim po rozpadzie języka serbsko-chorwackiego, [w:] Przemiany w świadomości i kulturze duchowej narodów Jugosławii po 1991 roku, red. J. Kornhauser, Kraków 1999

Okuka M., Żegnaj, serbsko-chorwacki!, http://pogranicze.sejny.pl/archiwum/krasnogruda/pismo/7/peryf/okuka.htm (dostęp 27.04.2011)

Sotirović V. B., Bosanski jezik, Bošnjaci i Bosna i Hercegovina, http://www.nspm.rs (dostęp 15.05.2010 r.)

Sundhaussen H., Od mita regije do „države na silu”: Metamorfoze u Bosni i Hercegovini, „Prilozi”, 2009, nr 38

Vajzović H., Jezik i nacionalni odnosi u Bosni i Hercegovini, „Godišnjak Fakulteta političkih nauka”, 2006, nr 1,

Raporty

Provedba jednakopravnosti: Odluka o konstitutivnosti naroda u Bosni i Hercegovini, „Izvještaj ICG-a za Balkan”, nr 128, Sarajevo–Brussels, 16.04.2002