Teksty funeralne jako źródło historyczne. Przyczynek do biografii Aleksego Wdziękońskiego, konsula RP w Jerozolimie

Artur Patek

Abstrakt

Funeral Texts as a H istorical Source. A Contribution to the Biography of Aleksy Wdziękoński, the Polish Consul in Jerusalem

Funeral texts (obituaries, posthumous memories) are usually of a standard nature and show the deceased in a positive light. For this reason, they are marginalized as a research source. Wrongly, because they convey specific biographical information, such as the date of death and the age of the deceased, the place and time and the nature of the  funeral ceremonies, and sometimes also the profession, circumstances of death, family name and others. The celebration of the last farewells may be an interesting contribution to the figure of the deceased, and in the case of people who have had their place in history, it also illustrates the state of feelings (patriotic, national, religious) of the local  community. It seems that this additional sense, going beyond the usual rite of burial, focused on the funeral ceremony after the death of Aleksy Wdziękoński, the last consul general of the Second Polish Republic in Jerusalem.

Wdziękoński (1892–1946) ran the institution from June 1943 to January 1946. For the last months he acted in an unofficial capacity, as the United Kingdom withdrew recognition of the Polish Government in Exile. His death echoed in the emigration environments in Palestine, and the last farewell of the consul was attended by about 2,000–2,500  people

Słowa kluczowe: Aleksy Wdziękoński, Konsulat Generalny RP w Jerozolimie, nekrologi, obituaria jako źródło historyczne
References

Materiały archiwalne

1) Instytut Polski i M uzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie

A. 11.474/1/W – karta personalna A. Wdziękońskiego

A. 11.474/2/768 – teczka personalna A. Wdziękońskiego

A. 11E/1230 – MSZ, korespondencja z Palestyną (1947–1949)

A. 49/90 – Konsulat Generalny RP w T el Awiwie

A. 76/44 – Rada Naczelna Uchodźstwa Polskiego w Palestynie

A VIII – Armia Polska na Wschodzie

Kol. 660/4 – kolekcja Stanisława Olszewskiego

2) Biblioteka Polska POSK w Londynie

Archiwum Osobowe Emigracji im. Bohdana O. Jeżewskiego

Papiery Stanisława Rosmańskiego, Rps 1279

3) United Nations Archives and Records Management Section, New York, USA

S-1021-0151-13 – UNRRA Displaced Persons Operation in Europe and Middle East

4) Archiwum Akt Nowych w Warszawie

„Wstęp do inwentarza zespołu akt Konsulatu Generalnego RP w Jerozolimie z lat 1926–1946”, oprac. A. Pałasiewicz (nr 729)

5) Biblioteka Jagiellońska w Krakowie

sygn. 11855 IV – Archiwum Domowe Pawlikowskich

Wydawnictwa źródłowe

Akt ustanawiający etatowy Konsulat I klasy Rz.P. w Jerozolimie, „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej”, 1923, nr 5, poz. 58.

Akt ustanawiający Konsulat Generalny Rz.P. w Jerozolimie, „Dziennik Urzędowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych Rzeczypospolitej Polskiej”, 1926, nr 1, poz. 9.

Protokoły posiedzeń Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej, red. nauk. M. Zgórniak, oprac. W. Rojek przy współpracy A. Suchcitza, t. 2, Kraków 1995.

Wspomnienia

[Drohojowski J.], Jana Drohojowskiego wspomnienia dyplomatyczne, wyd. 3, Kraków 1972.

Tytuły wykorzystanej prasy (współczesnej)

„Biuletyn Wolnej Polski” (Tel Awiw) 1946

„Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza” (Londyn) 1946

„Gazeta Polska” (Jerozolima) 1942, 1944, 1946, 1947

„Myśl Polska na Wschodzie” (Jerozolima) 1946

„Parada. Dwutygodnik ilustrowany Żołnierza Polskiego” (Kair) 1944, 1946

„The Palestine Post” (Jerusalem) 1946

„W Drodze” (Jerozolima) 1946

Monografie, rozprawy, opracowania

Ain Karem. Ośrodek polskich dziewcząt. Palestyna 1942–1947, oprac. I. Stypułkowska przy współpracy C. Pichety i K. Kindlein, Londyn 1988.

Bąbiak G. P., Funeralia narodowe. Pogrzeby patriotyczne Polaków w czasach niewoli (Eseje historyczne), Warszawa 2016.

Bruski J. J., Między prometeizmem a Realpolitik. II Rzeczpospolita wobec Ukrainy Sowieckiej 1921–1926, Kraków 2010.

Cygan W. K., Oficerowie Legionów Polskich 1914–1918. Słownik biograficzny, t. III, Warszawa 2006.

Draus J., Oświata i nauka polska na Bliskim i Środkowym Wschodzie 1939–1950, Lublin 1993.

Dubicki T., Działalność Amerykańskiej Komisji Pomocy Polakom na rzecz Uchodźców Polskich w Rumunii w latach 1939–1945, „Dzieje Najnowsze”, 1991, nr 4, s. 25–38.

Encyclopedia of Zionism and Israel, ed. by R. Patai, New York 1971.

Encyklopedia Wrocławia, red. J. Harasimowicz, Wrocław 2000.

Gelles R., Dom z białym orłem. Konsulat Rzeczypospolitej Polskiej we Wrocławiu (maj 1920–wrzesień 1939), Wrocław 1992.

Inwentarz Akt Antoniego Pająka (Premiera Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na Uchodźstwie) i jego rodziny z lat 1919–2001, oprac. E. Kołodziej i B. Nowożycki, Warszawa 2008.

Junacka Szkoła Kadetów 1942–1948, kom. red. E. Bąkała et al., Londyn 1972.

Kempa A., Szukalak M., Żydzi dawnej Łodzi. Słownik biograficzny Żydów łódzkich oraz z Łodzią związanych, t. III, Łódź 2003.

Kowalik J., Czasopiśmiennictwo, [w:] Literatura polska na obczyźnie 1940–1960, red. T. Terlecki, t. II, Londyn 1965, s. 373–548.

Kowalik J., Bibliografia czasopism polskich wydanych poza granicami Kraju od września 1939b roku, t. 1 i 2, Lublin 1976.

Kto był kim w II Rzeczypospolitej, red. J. Majchrowski przy współpracy G. Mazura i K. Stepana, Warszawa 1994.

Lewandowska S., Prasa polskiej emigracji wojennej 1939–1945, Warszawa 1993.

Łazor J., Brama na Bliski Wschód. Polsko-palestyńskie stosunki gospodarcze w okresie międzywojennym, Warszawa 2016.

Małopolski słownik biograficzny uczestników działań niepodległościowych 1939–1956, t. 9, Kraków 2003.

Nir R., Szkice z dziejów Polonii, Orchard Lake, MI 1990.

Patek A., Polski cmentarz w Jerozolimie. Polacy pochowani na cmentarzu katolickim na górze Syjon, Kraków 2009.

Pietrzak J., Polscy uchodźcy na Bliskim Wschodzie w latach drugiej wojny światowej. Ośrodki. Instytucje. Organizacje, Łódź 2012.

Pietrzak J., Sytuacja polityczna w Polsce w latach 1944–1947 w świetle „Biuletynu Wolnej Polski” – pisma Związku Patriotów Polskich na Środkowym Wschodzie, „Przegląd Nauk Historycznych”  (Łódź) 2008, nr 1, s. 105–126.

Polska służba zagraniczna po 1 września 1939 r., Londyn 1954.

Skóra W., Służba konsularna Drugiej Rzeczypospolitej. Organizacja, kadry i działalność, Toruń 2006.

Słownik biograficzny polskiej służby zagranicznej 1918–1945, oprac. K. Smolana, vol. I, Warszawa 2007, vol. III, Warszawa 2010.

Szaynok B., Z historią i Moskwą w tle. Polska a Izrael 1944–1968, Warszawa 2007.