The Jewish Quarter in Nowy Wiśnicz

Piotr S. Szlezynger

Abstrakt

The former Jewish quarter (16th to 20th century) of Nowy Wiśnicz (henceforth: Wiśnicz, Yid. ווישניצא Vischnitsa) has so far only been mentioned on a few occasions and with little precision, in the books by Stanisław Fischer (1927/28), Mieczysław Książek (1976, 1979, 1988, 1990), and Adam Bartosz (1992). The last decades saw a handful of publications regarding this subject. The first one to touch upon it was Iwona Zawidzka, who described the cemetery and gave a brief account of the town’s history. She was followed by Elżbieta Ostrowska, who focused on relations between Christian and Jewish inhabitants of the town from the 17th to the 19th centuries. Adam Bartosz, Stanisław Fischer, Mieczysław Książek and Iwona Zawidzka incorrectly ascribed the lack of any photographic record of both synagogues and the public buildings to having been demolished by Germans during the Nazi occupation. I. Zawidzka1 mentions an essay by Julia Goczałkowska2 in which the author describes what she refers to as the Wiśnicz “Jerusalem.”

References

Assaf, D. (2006): Chasydyzm: zarys historii, in: M. Galas (ed.), Światło i słońce: Studia z dziejów chasydyzmu, Kraków: 11–38.

Bałaban, M. (1912): Dzieje Żydów w Krakowie i na Kazimierzu (1304–1868), vol. I, Kraków.

Bałaban, M. (1914): Dzieje Żydów w Galicji i Rzeczypospolitej Krakowskiej 1772–1868, Lwów.

Bałaban, M. (1929): Zabytki historyczne Żydów w Polsce, in: Sprawozdania Instytutu Nauk Judaistycznych, Warszawa: 112–115.

Bartosz, A. (1992): Tarnowskie judaica, Tarnów.

Beck, H. (1874): Monografia Wiśnicza w powiecie bocheńskim położonego i ck zakładu karnego tamże istniejącego, Lwów.

Bergman, E. (1997): Motywy jerozolimskie w architekturze i dekoracji synagog na przełomie XIX i XX w. na ziemiach polskich, in: Jerozolima w kulturze europejskiej, Warszawa: 449–457.

Bergman, E. (2009): Co z tymi synagogami?, in: W. Wilczyk (ed.), Niewinne oko nie istnieje, Kraków–Łódź: 16–25.

Bergman, E., Jagielski, J. (1996): Zachowane synagogi i domy modlitwy w Polsce. Katalog, Warszawa.

Biberstein, A. (1985): Zagłada Żydów w Krakowie, Kraków.

Bojarkowa, M. (2003): Wieliczka…, in: M. Grynberg, M. Kotarska (eds.), Życie i zagłada Żydów polskich 1939–1945. Relacje świadków, Warszawa: 40–47.

Burchardt, P. (1990): Pamiątki i zabytki kultury żydowskiej w Polsce, Warszawa.

Chomecki, A. (1972): Rozwój terytorialny latyfundium Lubomirskich w l. 1581–1754, Studia Historyczne 15: 417–442.

Fischer, S. (1927/28): Wygnanie Żydów z Bochni, Bochnia.

Fischer, S. (1967): Wiśnicz Nowy. Jego przeszłość, zabytki i stan dzisiejszy (Przewodnik), Warszawa.

Goczałkowska, J. (1845): Dwie siostry, powieść z miejscowych obrazków, Bochnia.

Goczałkowska, J. (1862): Noemi-Izraelitka, powieść społeczna pisana na Rusi przed kilku laty, Wieniec 1, vol. II: 7.

Jedlińska, J.(2009): Pamięć jak zamówienie – fotografie Wojciecha Wilczyka, in: Wilczyk 2009: 13–18.

Kaczmarczyk, K. (1904): Podania ludowe w Wiśniczu i okolicy, Kraków.

Katalog Domu Aukcyjnego „Sztuka”, Kraków 1997.

Katalog Wystawy BWA w Katowicach, Katowice 1967.

Katalog Wystawy ZPAP w Krakowie, Kraków 1945.

Katalog Zabytków Wystawy Zabytków Starożytności we Lwowie w r. 1894, Lwów 1894.

Katzenelson, I. (1986): Dos lid funem oysgehargetn yidishn fołk (Pieśń o zamordowanym żydowskim narodzie, Polish translation by J. Ficowski, Warszawa.

Kiryk, F. (1980): Bochnia, dzieje miasta i regionu, Kraków.

Kolatsch, A.L. (1991): Żydowska księga pytań, dlaczego?, in: Kalendarz żydowski – almanach, Warszawa: 58–59.

Krajewska, M. (1982): Czas kamieni, Warszawa.

Krajewska, M. (1984): Symbolika nagrobków żydowskich, in: Kalendarz Żydowski 1984–1985, Warszawa: 30–34.

Książek, M. (1976): Studium historyczno-urbanistyczne miasta Nowy Wiśnicz, Archiwum Politechniki Krakowskiej 27: 31–56.

Książek, M. (1979): Zarys rozwoju przestrzennego Starego i Nowego Wiśnicza, Teka Komisji Urbanistyki i Architektury 13: 17–55.

Książek, M. (1988): Zagadnienie genezy rozplanowania i typologii miast prywatnych w XVII i XVIII wieku w południowej Małopolsce, Kraków.

Leśniowska, L. (1863): Wiśnicz spalony czyli prośba za braćmi izraelickimi..., Kraków.

Mańkowski, T. (1948): Mecenat Jana III Sobieskiego w Żółkwi, Prace Komisji Historii Sztuki 9: 1–26.

Michalewicz, J. (1995): Żydowskie okręgi metrykalne i żydowskie gminy wyznaniowe w Galicji, Kraków.

Musiał, S., Buttroni, S. (2003): Legenda europejska o mordzie rytualnym, Wien–Kraków.

Orłowicz, M. (1914): Przewodnik po Galicji, Spiżu, Orawie i Śląsku Cieszyńskim, Lwów.

Ostrowska, E. (2000): Z dziejów stosunków chrześcijańsko-żydowskich w Nowym Wiśniczu 1634–1867 (na podstawie rękopisów depozytowych archiwum państwowego w Krakowie), Krakowski Rocznik Archiwalny 6: 50–65.

Osiński, M. (1933): Zamek w Żółkwi, Lwów.

Piechotkowie, K. and M. (1957): Bożnice drewniane, Warszawa.

Piechotkowie, K. and M. (1996): Bramy nieba, bożnice drewniane na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa.

Piechotkowie, K. and M. (1999): Bramy nieba, bożnice murowane na ziemiach dawnej Rzeczypospolitej, Warszawa.

Podhorizer-Sandel, E. (1958): O zagładzie Żydów w dystrykcie krakowskim, Biuletyn ŻIH 30: 4–90.

Przyboś, K. (1992): Latyfundium Lubomirskich w połowie XVII w., Studia Historyczne 35 (1): 27–41.

Rostworowski, M. (ed.) (1989): Żydzi polscy – katalog wystawy w Muzeum Narodowym w Krakowie, co-editors D. Dec, K. Moczulska, J. Wałek, M. Rostworowski, Kraków.

Samkowie, J. and I. (1995): Miasto Kraków – Kazimierz (Katalog Zabytków Sztuki w Polsce, vol. IV, part 4), Warszawa.

Samsonowska, K. (2005): Wyznaniowe gminy żydowskie i ich społeczności w województwie krakowskim 1918–1939, Kraków. Schematyzm Królestwa Galicji i Lodomeryi z Wlk. Księstwem Krakowskim na 1881 rok, Lwów 1881.

Schorr, M. (1991): Żydzi w Przemyślu do końca XVIII w., Jerusalem.

Serafińska, S. (1957): Jan Matejko, wspomnienia rodzinne, Kraków.

Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich [The Geographical Dictionary of the Kingdom of Poland and other Slavic Countries], vol. XIII, Warszawa 1893.

Szlezynger, P.S. (2001): Synagoga i szpital w Wiśniczu w świetle źródeł historycznych, Kwartalnik Architektury i Urbanistyki PAN 46 (4): 382–392.

Tarnowski, S. (1897): Matejko, Kraków.

Trzciński, A. (2010): Ezrat harzim, babiniec – jako przestrzeń rzeczywista, in: J. Lisek (ed.), Nieme dusze? Kobiety w kulturze jidysz, Wrocław: 43–58.

Unterman, A. (1994): Encyklopedia tradycji i legend żydowskich, Warszawa.

Węgrzynek, G. (2003): s.v. Bochnia, in: A. Cała, G.Węgrzynek, G. Zalewska (eds.), Historia i kultura Żydów polskich. Słownik, Warszawa: 48.

Wilczyk, W. (2009): Niewinne oko nie istnieje, Kraków–Łódź.

Wodziński, M. (2010): O bocianach z żabiej perspektywy czyli kobiety i chasydyzm, in: J. Lisek (ed.), Nieme dusze? Kobiety w kulturze jidysz, Wrocław: 77–104.

Zawidzka, I. (1987): Cmentarz Żydowski w Wiśniczu, Bochnia.

Zawidzka, I. (1992): Miejsce święta dla wszystkich żyjących czyli rzecz o cmentarzu żydowskim w Bochni, Bochnia.

Zawidzka, I. (1995): Cmentarze żydowskie w Bochni, Brzesku i w Wiśniczu, stan obecny i badania historyczne, in: Studia do dziejów kultury Żydów w Polsce, Wrocław: 142–149.

Zanoziński , J. (1953): Aleksander Kotsis 1836–1877, Warszawa.

Zimmerer, K. (2004): Zamordowany świat, losy Żydów w Krakowie 1939–1945, Kraków.

Yaffa, E. (1988): Hasidic Tales of the Holocaust, New York.

Czasopismo ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną formą czasopisma jest wersja elektroniczna.