Progressive Preacher Szymon Dankowicz (1834-1910). A Study in the History of Progressive Judaism in Partitioned Polish Lands

Alicja Maślak-Maciejewska

Abstrakt

 The article presents the activities of a preacher and teacher Szymon Dankowicz (1834-1910). In the 1860s Dankowicz was active in progressive circles in Warsaw. He had bonds with several institutions such as the Warsaw Rabbinic Seminary, the Lomdei Torah association, and the salon of the young Jewish intelligentsia; he also published in two Polish-Jewish periodicals Jutrzenka and Izraelita. In 1865 he unsuccessfully applied for the preacher position in the Daniłowiczowska Street synagogue. After 1868 he served as a preacher in the Kraków progressive synagogue. There he delivered sermons in the Polish language and manifested his pro-Polish attitude. In this city he also developed extensive pedagogical and charitable work. In later years Dankowicz applied for a preacher position at the Tempel in Lviv (1890) and served for several years in the Tarnopol Tempel (1895-1898). His biography, especially when compared to the biographies of other preachers, is an important example of the activities of a progressive preacher in partitioned Polish lands.

Słowa kluczowe: progressive Judaism, progressive synagogue, Szymon Dankowicz, Kraków Tempel, preacher, Jews in the Kingdom of Poland, Jews in Galicia, methodology
References

1. Press and periodical publications

Czas[Kraków]

Die Neuzeit[Vienna]

Izraelita[Warsaw]

Jutrzenka [Warsaw]

Kraj [Kraków]

Kuryer Lwowski [Lwów]

NFP – Neue Freie Presse [Vienna]

NNZ – Die Neue National Zeitung [Vienna]

OjczyznaOjczyzna. Organ Towarzystwa Przymierze Braci Agudas Achim [Lviv]

Szematyzm 1871 – Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1871, Lwów 1871

Szematyzm 1872 – Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1872, Lwów 1872

Szematyzm 1873 – Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1873, Lwów 1873

Szematyzm 1874 – Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1874, Lwów 1874

Szematyzm 1875 – Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1875, Lwów 1875

Szematyzm 1898 – Szematyzm Królestwa Galicyi i Lodomeryi z wielkiem księstwem krakowskiem na rok 1898, Lwów 1898

WZ – Wienner Zeitung [Vienna]

 

2. Printed sources

Statut 1843 – Statut des Bet- und Unterstützungshauses der deutschen Israeliten in Krakau [1843], Krakau: Druck von Karl Budweiser und Comp. in Krakau [printed in 1857]

Dankowicz, S. (1865), Toldot Israel. Dzieje ludu izraelskiego od stworzenia świata do powrotu Izraelitów z Niewoli Babilońskiej. Tekst hebrajski P. Beera ze zmianami, dodatkiem i przekładem Polskim S. Dankowicza, Warszawa: S. Orgelbrandt.

Dankowicz, S. (1868a), Boża Dań. Kazanie miane w sobotę parszas Wajakkel – Pekidej dnia 21 marca 1868 w synagodze na Podbrzeziu w Krakowie przez Szymona Dankowicza, magistra nauk filologiczno-historycznych, kaznodzieję zboru izraelickiego w Krakowie, Kraków.

Dankowicz, S. (1868b), Installacya publiczna na kaznodzieję zboru izraelickiego JMci Pana Szymona Dankowicza, magistra nauk historyczno-filologicznych Szkoły Głównej Warszawskiej, odbyta
w Domu Modlitwy Izraelitów Przyjaciół Postępu na Podbrzeziu, dnia 23go miesiąca Tebeth
,Kraków: W drukarni Uniwersytetu Jagiellońskiego pod zarządem Konst. Mańkowskiego.

Dankowicz, S. (1869), Kazanie miane w czasie żałobnego nabożeństwa za wiekopomnej pamięci Króla Kazimierza Wielkiego w dniu powtórnego pochowania zwłok Jego na Wawelu dnia 8 lipca 1869 roku w Synagodze Izraelitów Przyjaciół Postępu na Podbrzeziu w Krakowie, Kraków.

Dankowicz, S. (1875), Podręcznik do Nauki Religii Mojżeszowej. Dzieje Biblijne ułożone na podstawie pierwotworu Pisma Św. z dołączeniem tablicy chronologicznej oraz geografii Palestyny, Kraków: W drukarni Uniwersytetu Jagiellońskiego pod zarządem Ignacego Stelcla.

Kraushar, A. (1880), Kartka z niedawnej przeszłości, in: Książka Jubileuszowa dla uczczenia pięćdziesięcioletniej działalności literackiej J. I. Kraszewskiego, Warszawa: 505-527.

Kraushar, A. (1910), Kartki z pamiętnika Alkara, Kraków: G. Gebethner i Spółka.

Nussbaum, H. (1881), Szkice historyczne z życia Żydów w Warszawie od pierwszych śladów pobytu ich w tem mieście do chwili obecnej, Warszawa.

Serafińska, S. (1958), Jan Matejko. Wspomnienia rodzinne, Kraków.

Zdanie sprawy 1865 – Zdanie Sprawy z działań Komitetu Synagogi przy ulicy Daniłowiczowskiej za rok 1864, a mianowicie od dnia 1 stycznia 1864 do dnia 1 stycznia 1865 r., Warszawa: W drukarni S. Olgebranda

 

3. Secondary literature

Anon (1857). Statut des Bet- und Unterstützungshauses der deutschen Israeliten in Krakau [1843], Krakau.

Bałaban, M. (1922), Rabin Dr. Samuel Abraham Poznański (1864-1921): szkic biograficzny, Warszawa.

Bałaban, M. (1936), Historia Żydów w Krakowie i na Kazimierzu, 1304-1868, t. II:1656-1868, Kraków.

Bałaban, M. (1937a), Caro Jecheskiel (1845-1915), PSB 3: 205-206.

Bałaban, M. (1937b), Dr Ozjasz Thon (1870-1936), in: Almanach i leksykon żydostwa polskiego,
t. II-III, Lwów.

Bałaban, M. (1937c), Historia Lwowskiej Synagogi Postępowej, Lwów.

Bałaban, M. (1937d), Szymon Dankowicz, PSB 4: 422.

Bałaban, M. (1938), Cylkow Izaak (1841-1908), PSB 4: 122-123.

Benbassa, E. (ed.) (1995), Haim Nahum. A sephardic chief rabbi in politics, 1892-1923, Tuscaloosa.

Bieńkowski, A. (ed.) (1899). Rok Mickiewiczowski: księga pamiątkowa, Lwów.

Buszko, J. (1970), Uroczystości kazimierzowskie na Wawelu w roku 1869, Kraków.

Buszko, J. (1996), Uroczystości patriotyczno-religijne na Wawelu w latach Rzeczypospolitej Krakowskiej i w dobie autonomii galicyjskiej, Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska; sectio F: Historia, LI: 31-41.

Corrsin, S. D. (2000), Progressive Judaism in Poland: Dilemmas of Modernity and Identity, in: Z. Gitelman (ed.), Cultures and Nations of Central and Eastern Europe. Essays in Honor of Roman Szporluk, Cambridge, MA: 89-99.

Galas, M. (2007), Rabin Markus Jastrow i jego wizja reformy judaizmu. Studium z dziejów judaizmu w XIX wieku, Kraków – Budapeszt.

Galas, M. (ed.) (2010), Izaak Cylkow (1841-1908). Życie i dzieło, Kraków – Budapeszt.

Galas, M. (2011a), Jewish-Polish Relations in the writings of Rabbi Marcus Jastrow, Jewish Studies at the Central European University 6: 39-53.

Galas, M. (2011b), Rabin Markus Jastrow (1829-1903) i jego droga z Rogoźna do Warszawy, Studia Historica Slavo-Germanica 28: 155-174.

Galas, M. (2011c), The Influence of Progressive Judaism in Poland – an Outline, Shofar. An Interdisciplinary Journal of Jewish Studies 29(3): 55-67.

Galas, M. (2013), Rabbi Marcus Jastrow and His Vision for the Reform of Judaism: a Study in the History of Judaism in the Nineteenth Century, Brighton, MA.

Galas, M., Ronen, S. (eds) (2015), a Romantic Polish-Jew. Rabbi Ozjasz Thon from Various Perspectives, Kraków.

Gelber, N. M. (1923), Die Juden und der polnische Aufstand 1863, Wien – Leipzig.

Getter, N., Schall, J., Schipper, Z. (eds) (1939), Żydzi bojownicy o niepodległość Polski: 1918-1939. Ilustrowana monografia w opracowaniu zbiorowym, Lwów.

Hecht, L. (2002), An intellectual biography of the Maskil Peter Beer (1758-1838): his role in the formation of modern Jewish historiography and education in Bohemia, Jerusalem.

Heppner, A., Herzberg, I. (1909), Aus Vergangenheit und Gegenwart der Juden und der jüdischen Gemeinden in den Posener Landen, Koschmin – Bromberg.

Jansen, K. N. (ed.) (2009), Dankowicz, Szymon, in: Biographisches Handbuch der Rabbiner, Teil II: Die Rabbiner im Deutschen Reich 1871-1945; Bd. 1: Aaron-Kusznitzki, München: 146-147.

Kozińska-Witt, H. (1999), Die Krakauer Jüdische Reformgemeinde 1864-1874, Frankfurt am Main.

Mahler, T. (1934), Walka między ortodoksją a postępowcami w Krakowie w latach 1843- 1868 (Komitet Starozakonnych a Wydział do Spraw Żydowskich), Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego; unpublished MA thesis.

Manekin, R. (2011), Orthodox Jewry in Kraków at the Turn of the Twentieth Century, Polin. Studies in Polish Jewry 23: 165-198.

Maślak-Maciejewska, A. (2013), Rabin Szymon Dankowicz (1834-1910) – życie i działalność, Kraków – Budapeszt.

Maślak-Maciejewska, A. (2014), Działalność towarzystwa Agudas Achim i jego związki z synagogami postępowymi we Lwowie i Krakowie, Kwartalnik Historii Żydów 1: 173-202.

Polonsky, A. (2000), Warszawska Szkoła Rabinów: orędowniczka narodowej integracji w Królestwie Polskim, in: M. Galas (ed.), Duchowość Żydowska w Polsce. Materiały z międzynarodowej konferencji dedykowanej pamięci profesora Chone Shmeruka. Kraków 26-28 kwietnia 1999. Kraków: 287-308.

Ronen, S. (2010), Jehoshua Ozjasz Thon: Jewish Nationality – Polish Paradigm, in: S. Ronen, A. Molisak (eds), Polish and Hebrew Literature and National Identity, Warszawa: 72-86.

Ronen, S. (2011), Ozjasz Thon – rabin, syjonista i polski patriota, in: A. Molisak, Z. Kołodziejska (eds), Żydowski Polak, PolskiŻyd– Problem tożsamości w literaturze polsko-żydowskiej, Warszawa: 82-91.

Ronen, S. (2015), a Prophet of Consolation on the Threshold of Destruction: Yehoshua Ozjasz Thon, an Intellectual Portrait, Warszawa.

Streit, L. (1939), Dzieje synagogi postępowej w Stanisławowie, Stanisławów.

Zilbersztejn, S. (1934), Postępowa synagoga na Daniłowiczowskiej w Warszawie (przyczynek do historii kultury Żydów polskich XIX stulecia), Archiwum Żydowskiego Instytutu Historycznego.