Mobilność międzynarodowa Polek na przestrzeni wieków. W odkrywaniu sprawstwa

Krystyna Slany,

Magdalena Ślusarczyk

Abstrakt

The Power of Women’s Migration. Historical and Sociological Perspectives

The article is a review of research areas in the field of women’s migration studies with particular emphasis on the mobility of Polish women. We characterize the gradual paradigm shift, which has led to the observation of differences in the migration of women and men, and recognition that gender is a key variable necessary for analyzing and explaining them. Our goal is also to present the mobility of Polish women in a historical perspective, as well as to outline contemporary trends in Polish migration studies. We are looking for the strength and agency of migrant women, their determination to change lives not only for themselves but also for their families, and take into account

Streszczenie

Artykuł stanowi przegląd zagadnień badawczych w obszarze studiów nad migracjami kobiet ze szczególnym uwzględnieniem mobilności Polek. Charakteryzujemy stopniową zmianę paradygmatu, która doprowadziła do zaobserwowania odmienności migracji kobiet i mężczyzn oraz uznania w związku z tym, że płeć jest niezwykle ważną zmienną niezbędną przy ich analizowaniu i wyjaśnianiu. Naszym celem jest również przedstawienie mobilności Polek w perspektywie historycznej, jak i zarysowanie współczesnych trendów w polskich studiach migracyjnych. Poszukujemy siły i sprawczości migrantek, ich determinacji w zmianie życia nie tylko dla siebie, ale i rodzin, uwzględniając złożony ekonomiczno-społeczny kontekst globalny i krajowy. Inspiracją do przygotowania tekstu w takiej perspektywie, jak i całego tomu była 100. rocznica uzyskania przez Polki praw wyborczych.

Słowa kluczowe: migracje Polek, historia migracji, fale migracyjne, sprawczość, badania migracyjne, ugenderowiony rynek pracy, rodziny i relacje rodzinne
References

Akalin, A. (2007), Hired as a caregiver, demanded as a housewife: Becoming a migrant domestic worker in Turkey, “European Journal of Women’s Studies”, vol. 14(3), s. 209–225.

Akalin, A. (2015), Motherhood as the Value of Labour: The Migrant Domestic Workers’ Market in Turkey, “Australian Feminist Studies”, vol. 30(83), s. 65–81.

Anthias, F. (1983), Sexual Divisions and Ethnic Adaptation: The Case of Greek-Cypriot Women, w: Phizacklea, A. (red.), One Way Ticket. Migration and Female Labour. New York: Routledge, s. 73–94.

Anthias, F., Lazaridis, G. (2000), Gender and migration in Southern Europe: Women on the move. Oxford: Berg Publishers.

Anthias, F., Kontos, M., Morokvasic-Müller, M. (red.), (2012), Paradoxes of integration: Female migrants in Europe (vol. 4). Berlin: Springer Science & Business Media.

Appadurai, A. (1995), The production of locality, w: R. Fardon (red.), Counterworks: Managing the diversity of knowledge. New York: Routledge, s. 204–225.

Appadurai, A. (1996), Modernity al large: cultural dimensions of globalization (vol. 1). Minneapolis: University of Minnesota Press.

Beck, U., Beck-Gernsheim, E. (1995), The Normal Chaos of Love. Cambridge: Polity Press. (Pierwsze wydanie: (1990), Das ganz normale Chaos der Liebe. Frankfurt am Main: Suhrkamp VG).

Beck, U., Beck-Gernsheim, E. (2013), Miłość na odległość. Modele życia w epoce globalnej. Warszawa: PWN.

Bielecka-Prus, J., Czapka, E., Kawczyńska-Butrym, Z. (2017), The dilemmas of transnational care. The case of Polish immigrants in Norway, w: Slany, K., Ślusarczyk, M., Pustułka, P., Guribye, E. (red.), Transnational Polish Families in Norway. Social Capital, Integration, Institutions and Care. Peter Lang: Frankfurt am Main, s. 199–221.

Bobińska, C. (1976), Mechanizmy polskich migracji zarobkowych (vol. 6). Warszawa: Książka i Wiedza.

Bojarczuk, S., Mühlau, P. (2018), Mobilising social network support for childcare: The case of Polish migrant mothers in Dublin, “Social Networks”, vol. 53, s. 101–110.

Boyd, M. (1997), Migration policy, female dependency, and family membership: Canada and Germany, w: Evans, P.M., Wekerle, G.R. (red.), Women and the Canadian welfare state: Challenges and change. Toronto: University of Toronto Press, s. 142–169.

Bradley, H. (2008), Płeć. Warszawa: Wydawnictwo Sic!

Bravo Moreno, A. (2002), Approaches to international migration, immigrant women, and identity, “Migraciones Internacionales”, vol. 1(2), s. 64–92.

Bryceson, D., Vuorela, U. (2002), The transnational family. New European frontiers and global networks. New York: Berg.

Campani, G. (1993), Labour markets and family networks: Filipino women in Italy, w: Rudolph, H., Morokvasic, M. (red.), Bridging states and markets: international migration in the early 1990s. Berlin: Edition Sigma.

Chałasiński, J. (1936), Emigracja jako zjawisko społeczne, „Przegląd Socjologiczny”, nr 3–4, s. 491–518.

Danilewicz, W. (2010), Rodzina ponad granicami. Transnarodowe doświadczenia wspólnoty rodzinnej. Białystok: Trans Humana.

De Haas, H., Van Rooij, A. (2010), Migration as emancipation? The impact of internal and international migration on the position of women left behind in rural Morocco, “Oxford Development Studies”, vol. 38(1), s. 43–62.

Dobrowolski, K. (1967), Teoria podłoża historycznego. Studia z pogranicza historii i socjologii. Wrocław: Zakład Narodowy Ossolińskich.

Doreen, M. (1994), Space, place and gender. Minneapolis: University of Minnesota.

Dreby, J. (2006), Honor and Virtue: Mexican Parenting in the Transnational Context, “Gender & Society”, vol. 20, s. 20–32.

Duda-Dziewierz, K. (1938), Wieś małopolska a emigracja amerykańska: studium wsi Babica powiatu rzeszowskiego. Warszawa: Polski Instytut Socjologiczny, Dział Wydawnictw.

Erel, U. (2010), Migrating cultural capital: Bourdieu in migration studies, “Sociology”, vol. 44(4), s. 642–660.

Erel, U. (2012), Engendering transnational space: Migrant mothers as cultural currency speculators, “European Journal of Women’s Studies”, vol. 19(4), s. 460–474.

Erel, U. (2013), Kurdish migrant mothers in London enacting citizenship, “Citizenship Studies”, vol. 17(8), s. 970–984.

Erel, U., Morokvasic, M., & Shinozaki, K. (2003), Introduction. Bringing gender into migration, w: Morokvasic, M. (red.), Crossing borders and shifting boundaries. Wiesbaden: VS Verlag für Sozialwissenschaften, s. 9–22.

Faist, T. (2000), Transnationalization in international migration: implications for the study of citizenship and culture, “Ethnic and racial studies”, vol. 23(2), s. 189–222.

Gabaccia, D.R. (1994), From the other side: Women, gender, and immigrant life in the US, 1820–1990. Bloomington: Indiana University Press.

Glenn, E.N. (1998), Gender, Race and Classe. Bridging the Language-Structure Divide, “Social Science History”, vol. 22(1), s. 29–38.

Glick Schiller, N.G., Basch, L. Blanc-Szanton, C. (1992), Towards a definition of transnationalism, “Annals of the New York academy of sciences”, vol. 645(1), s. 1–24.

Goulbourne, H., Reynolds, T., Solomos, J. Zontini, E. (2010), Transnational families: Ethnicities, identities and social capital. New York: Routledge.

Grabowska, I., Garapich, M., Jazwinska, E., Radziwinowiczówna, A. (2017), Migrants as Agents of Change. Social Remittances in an Enlarged European Union. London: Palgrave Macmillan.

Grabowska-Lusińska, I., Okólski, M. (2008), Migracja z Polski po 1 maja 2004 r.: jej intensywność i kierunki geograficzne oraz alokacja migrantów na rynkach pracy krajów Unii Europejskiej (No. 33/91), CMR Working papers.

Green, N.L. (2012), Changing Paradigms in Migration Studies: From Men to Women to Gender, w: Gabbacia, D., Maynes, M.J. (red.), Gender History Across Epistemologies. Hoboken NJ: Wiley-Blackwell, s. 262–278.

Gupta, A. & Ferguson, J. (1992), Beyond “culture”: Space, identity, and the politics of difference, “Cultural Anthropology”, vol. 7(1), s. 6–23.

Hannerz, U. (1996), Transnational connections: Culture, people, places. Abingdon: Taylor & Francis US.

Herrera Lima, F. (2001), Transnational families: Institutions of transnational social space, w: Pries, L. (red.), New transnational social spaces. Londyn: Routledge.

Holzer, J.Z. (1999), Demografia. Warszawa: Polskie Wydawnictwo Ekonomiczne.

Hondagneu-Sotelo, P., (2003), Gender and U.S. Immigration: Contemporary Trends. Los Angeles: University of California Press.

Hondagneu-Sotelo, P. (1994), Gendered transitions: Mexican experiences of immigration. Berkeley: University of California Press.

Jakimowicz-Pisarska, I. (2017), Kobiety – „nowy” typ imigranta we współczesnej Europie, „Colloquium Wydziału Nauk Humanistycznych i Społecznych AMW”, nr 3, s. 81–102.

Jaźwińska-Motylska, E., Okólski, M. (red.), (2001), Ludzie na huśtawce: migracje między peryferiami Polski i Zachodu. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Kaczmarczyk, P., Łukowski, W. (2004), Polscy pracownicy na rynku Unii Europejskiej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Kałwa, D. (2007), „So wie zu Hause“. Die private Sphäre als Arbeitsplatz, w: M. Nowicka (red.), Von Polen nach Deutschland und zurück, Die Arbeitsmigration und ihre Herausforderungen für Europa. Bielefeld: transcript VG, s. 205–227.

Kałwa, D. (2010), Migration polnischer Frauen in Privathaushalte der Bundesrepublik, w: Metz-Göckel, S., Münst, A.S., Kałwa, D. (red.), Migration als Ressource: zur Pendelmigration polnischer Frauen in Privathaushalte der Bundesrepublik. Opladen: Budrich Vg, s. 61–176.

Kantor, R. (1990), Między Zaborowem a Chicago: kulturowe konsekwencje istnienia zbiorowości imigrantów z parafii zaborowskiej w Chicago i jej kontaktów z rodzinnymi wsiami (vol. 24). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Kępińska, E. (2008), Migracje sezonowe z Polski do Niemiec: mechanizmy rekrutacji, rola rodziny i zróżnicowanie według płci. Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.

Kersten, K. (1974), Repatriacja ludności polskiej po II wojnie światowej: studium historyczne. Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Kimmel, M. (2015), Społeczeństwo genderowe. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego.

King, R., Lulle, A., Sampaio, D., Vullnetari, J. (2017), Unpacking the ageing–migration nexus and challenging the vulnerability trope, “Journal of Ethnic and Migration Studies”, vol. 43(2), s. 182–198.

Kofman, E. (1999), Female ‘birds of passage’a decade later: Gender and immigration in the European Union, “International Migration Review”, vol. 33(2), s. 269–299.

Kofman, E. (2000), The invisibility of skilled female migrants and gender relations in studies of skilled migration in Europe, “Population, Space and Place”, vol. 6(1), s. 45–59.

Kofman, E. (2004), Family – related migration: a critical review of European Studies, “Journal of Ethnic and Migration Studies”, vol. 30(2), s. 243–262.

Kordasiewicz, A. (2008), Służąca, pracownik, domownik. Polki jako pomoce domowe w Neapolu w kontekście retradycjonalizacji instytucji, „Kultura i Społeczeństwo”, vol. 52(2), s. 79–109.

Kordasiewicz, A. (2016), (U) sługi domowe. Przemiany relacji społecznych w płatnej pracy domowej. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Kronenberg, A. (2016), Migracje kobiet – strategie odzyskiwania głosu i ciała w twórczości literackiej Polek mieszkających w Wielkiej Brytanii i Irlandii, „Teksty Drugie. Teoria literatury, krytyka, interpretacja”, nr 3, s. 98–115.

Krzyżowski, L. (2013), Polscy migranci i ich starzejący się rodzice. Transnarodowy system opieki międzygeneracyjnej. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.

Kula, W., Assorodobraj-Kula, N., Kula, M. (red.), (1973), Listy emigrantów z Brazylii i Stanów Zjednoczonych, 1890–1891. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

Kurian, R. (2009), Globalizacja pracy domowej i usług opiekuńczych, w: Charkiewicz, E., Zachorowska-Mazurkiewicz, A. (red.), Gender i ekonomia opieki. Warszawa: Fundacja Tomka Byry Ekologia i Sztuka.

Latuch, M. (1980), Demografia społeczno-ekonomiczna. Warszawa: PWE.

Leoński, L. (1979), Zagadnienie migracji w polskiej myśli socjologicznej do 1939 roku. Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM.

Levitt, P., Jaworsky, B.N. (2007), Transnational migration studies: Past developments and future trends, “Annual Review of Sociology”, vol. 33, s. 129–156.

Lim L.L., Oishi, N. (1996), International Labor Migration of Asian Women: Distinctive Characteristics and Policy Concerns, International Labor Office, “Asian and Pacific Migration Journal”, vol. 5(1), s. 85–116.

Lister, R. (1991), Citizenship Engendered, “Critical Social Policy”, vol. 11(32), s. 65–71.

Lopata (Znaniecki-Łopata), H. Z. (1976), Polish Americans: Status Competition in an Ethnic Community. Upper Saddle River: Prentice-Hall.

Lopata (Znaniecki-Łopata), H.Z. (1971), Occupation: housewife. New York: Oxford University Press.

Mahler, S.J., Pessar, P.R. (2006), Gender matters: Ethnographers bring gender from the periphery toward the core of migration studies, “International Migration Review”, vol. 40(1), s. 27–63.

Małek, A. (2011), Migrantki-opiekunki. Doświadczenia migracyjne Polek pracujących w Rzymie. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Mazzucato, V., Schans, D. (2011), Transnational families and the well-being of children: Conceptual and methodological Challenges, “Journal of Marriage and Family”, vol. 73(4), s. 704–712.

Mazzucato, V., Cebotari, V., Veale, A., White, A., Grassi, M., Vivet, J. (2015), International parental migration and the psychological well-being of children in Ghana, Nigeria, and Angola, “Social Science & Medicine”, vol. 132, s. 215–224.

Mierzyńska, Z. (1990), Wakacjuszka. Warszawa: Wydawnictwo Polonia.

Momsen, J. H. (Ed.), (2003), Gender, migration and domestic service. New York: Routledge.

Morokvasic, M. (1983), Beyond the Reductionist Outlook, w: Phizacklea, A. (red.), One way ticket:

Migration and female labour. London: Routledge, s. 13–31.

Morokvasic, M. (1984), Birds of Passage are also Women, “The International migration review” vol. 18(4), s. 886–907.

Morokvasic, M. (1993), ‘In and out’ of the labour market: Immigrant and minority women in Europe, “New Community”, vol. 19(3), s. 459–483.

Morokvasic, M. (2003), Transnational mobility and gender: a view from post-wall Europe, w: Morokvasic-Müller, M., Erel, U., & Shinozaki, K. (red.), Crossing borders and shifting boundaries. Berlin: Springer Science & Business Media, s. 101–133.

Morokvasic, M. (2007), Migration, Gender, Empowerment, w: Lenz, I., Ulrich, C., Fersch, B. (red.), Gender Orders Unbound: Globalisation, Restructuring and Reciprocity. Opladen: Vg Budrich, s. 69–97.

Morokvasic, M. (2014), Gendering migration, “Migracijske i etničke teme” vol. 3, s. 355–378.

Morokvasic, M., Catarino, C. (2010), Women, Gender, TransnationalMigrations and Mobility in France, w: Slany, K., Kontos, M., Liapi, M. (red.), Women in New Migrations. Current debates in European Societies. Kraków: Jagiellonian University Press, s. 51–82.Mostwin, D. (1991), Emigranci polscy w USA. Lublin: KUL.

Nicholson, M. (2006), Without Their Children: Rethinking Motherhood among Transnational Migrant Women, ”Social Text”, vol. 24 (3 88), s. 13–33.

Okólski, M. (1994), Migracje zagraniczne w Polsce w latach 1980–1989. Zarys problematyki badawczej, „Studia Demograficzne”, vol. 3(117), s. 3–59.

Ostrowska, J. (2018), Przemilczane: seksualna praca przymusowa w czasie II wojny światowej. Warszawa: Wydawnictwo Marginesy.

Parreñas, R.S. (2005), Children of Global Migration. Transnational Families and Gendered Woes. Stanford CA: Stanford University Press.

Pawlak, A. (2014), „Poczytaj mi mamo przez Skype’a”. Negocjowanie zakresu i modyfikowanie ról rodzinnych w rodzinach z doświadczeniem emigracji zarobkowej, „Pogranicze. Studia Społeczne”, vol. 24, s. 49–72.

Pessar, P.R. (1999), Engendering migration studies: The case of new immigrants in the United States, “American Behavioral Scientist”, vol. 42(4), s. 577–600.

Pessar, P.R., & Mahler, S.J. (2003), Transnational migration: Bringing gender in, “International Migration Review”, vol. 37(3), s. 812–846.

Phizacklea, A. (1983), One way ticket: Migration and female labour. London: Routledge.

Phizacklea, A. (1998), Migration and globalization: A feminist perspective, w: Koser, K., Lutz, H. (red.), The new migration in Europe. London: Palgrave Macmillan, s. 21–38.

Pilch, A. (1984), (red.), Emigracja z ziem polskich w czasach nowożytnych i najnowszych (XVIII–XX w.). Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Piotrowska-Breger, K. (2004), Ameryka – to nie tak miało być. Kraków: Impuls.

Piper, N. (2003), Bridging Gender Migration and Governance: Theoretical Possibilities in the Asian context, “Asian and Pacific Migration Journal”, vol. 12(1–2), s. 21–48.

Portes, A., Guarnizo, L., Landolt, P. (1999), “Introduction”: Special Issue – Transnational Communities, “Ethnic and Racial Studies”, vol. 22(2), s. 217–37.

Praszałowicz, D. (2007), Dawne i nowe migracje, dawne i nowe konceptualizacje w badaniach migracyjnych, „Przegląd Polonijny”, vol. 2, s. 19–40.

Pustułka, P. (2010), Jeszcze „matki Polki” czy już „matki Europejki”. O macierzyństwie Polek w Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. w: Warat, M., Małek, A. (red.), Ponad granicami. kobiety, migracje, obywatelstwo. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, s. 277–299.

Pustułka, P. (2012), Polish Mothers on the Move: Transnationality and Discourses of Gender, Care, and Co-residentiality Requirement in the Narratives of Polish Women Raising Children in the West, “Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Sociologica”, vol. 4(2), s. 162–175.

Pustułka, P., Ślusarczyk, M. (2016), Cultivation, compensation and indulgence: Transnational short-term returns to Poland across three family generations, “Transnational Social Review”, vol. 6(1–2), s. 78–92.

Pustułka, P., Trąbka, A. (2018), Private empowerment and public isolation: power in the stories of migrant ‘Mother-Poles’, “Identities”, vol. 25(6), s. 668–686.

Pustułka, P., Struzik, J., Ś lusarczyk, M. (2015), Caught between breadwinning and emotional provisions: The case of polish migrant fathers in Norway, “Studia Humanistyczne” AGH, vol. 14(2), s. 117–137.

Pustułka, P. (2016), Ethnic, gender and class identities of Polish migrant mothers: intersecting maternal narratives with transnationalism and integration, “Social Identities”, vol. 22(1), s. 44–61.

Reczyńska, A. (1986), Emigracja z Polski do Kanady w okresie międzywojennym (vol. 17). Wrocław: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.

Reynolds, T. (2005), Caribbean mothers: Identity and experience in the UK. London: Tufnell Press.

Richmond, A.H. (1994), Global Apartheid. Refugees, Racism and the New World Order. Toronto: Oxford University Press.

Rubiano-Matulevich, E., Beegle, K. (2018), Women and migration: Exploring the data, http://blogs.worldbank.org/opendata/women-and-migration-exploring-data [dostęp: 15.10.2019].

Sassen, S. (2007), Globalizacja. Eseje o nowej mobilności ludzi i pieniędzy. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Slany, K. (1991), Emigracja z Polski w latach 1980 do głównych krajów imigracji zamorskiej i kontynentalnej: aspekty demograficzno-społeczne, „Przegląd Polonijny”, vol. 4, s. 15–36.

Slany, K. (2008), Migracje kobiet. Perspektywa wielowymiarowa. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Slany, K., Kontos, M., Liapi, M. (2010), Women in new migrations: Current debates in European societies. Kraków: Jagiellonian University Press.

Slany, K., Ślusarczyk, M. & Pustułka, P. (2016), Polskie rodziny transnarodowe: dzieci, rodzice, instytucje i więzi z krajem. Warszawa: Komitet Badań nad Migracjami PAN.

Slany, K., Ślusarczyk, M. & Krzyżowski, Ł. (2014), Wpływ współczesnych migracji Polaków na przemiany więzi społecznych, relacje w rodzinie i relacje międzygeneracyjne. Warszawa: Komitet Badań nad Migracjami PAN.

Ślusarczyk, M. (2014), Migracje rodziców, migracje dzieci – wyzwania dla instytucji opiekuńczych, pomocowych oraz edukacyjnych, „Zeszyty Pracy Socjalnej”, vol. 3, s. 75–89.

Ślusarczyk, M. (2019), Transnarodowe życie rodzin: na przykładzie polskich migrantów w Norwegii. Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Ślusarczyk, M., Pustułka, P. (2018), Ekonomiczna nieracjonalność i emocjonalny zysk: decyzje migracyjne w polskich rodzinach, „Społeczeństwo i Rodzina”, vol. 57(4), s. 122–136.

Thomas, W., Znaniecki, F. (1976), Chłop polski w Europie i w Ameryce, t. 5. Warszawa: LSW.

Urbańska, S. (2009), Matka migrantka. Perspektywa transnarodowości w badaniu przemian ról rodzicielskich, „Studia Migracyjne – Przegląd Polonijny”, vol. 1, s. 61–84.

Urbańska, S. (2010), „Cała Polska liczy eurosieroty”: panika moralna i płeć w wykluczeniu oraz stygmatyzacji rodzin migrantów, „Kultura i społeczeństwo”, vol. 54(3), s. 61–88.

Urbańska, S. (2015), Matka Polka na odległość. Z doświadczeń migracyjnych robotnic 1989–2010. Toruń: Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika.

Vertovec, S. (1999), Conceiving and researching transnationalism, „Ethnic and Racial Studies”, vol. 22(2), s. 447–462.

Walaszek, A. (1983), Reemigracja ze Stanów Zjednoczonych do Polski po I wojnie światowej, „Prace Polonijne”, vol. 7. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe.

Walczak, B. (2008), Migracje rodzicielskie – skala zjawiska oraz jego wychowawcze i edukacyjne implikacje, „Pedagogika Społeczna”, vol. 3, s. 143–162.

White, A. (2017), Polish families and migration since EU accession. Bristol: Policy Press.

Wieruszewska, M. (2007), Tu i tam. Migracje z polskich wsi za granicę. Warszawa: Instytut Rozwoju Wsi i Rolnictwa.

Yeoh, B.S., Huang, S., Lam, T. (2005), Transnationalizing the ‘Asian’family: imaginaries, intimacies and strategic intents, “Global Networks”, vol. 5(4), s. 307–315.

Yuval-Davis, N. (2004), Gender and nation, w: Miller, R.E., Wilford, R. (red.), Women, ethnicity and nationalism: The politics of transition. New York: Routledge, s. 30–40.

Zawistowicz-Adamska, K. (1958), Społeczność wiejska. Wspomnienia i materiały z badań terenowych. Zaborów 1938–1939. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza.

Żadkowska, M., Kosakowska-Berezecka, N., Ryndyk, O. (2018), Two worlds of fatherhood –comparing the use of parental leave among Polish fathers in Poland and in Norway, w: Slany, K., Ślusarczyk, M., Pustułka, P., Guribye, E. (red.), Transnational Polish Families in Norway. Social Capital, Integration, Institutions and Care. Frankfurt am Main: Peter Lang.

Żarnowska, A., Szwarc, A. (red.), (2000), Kobieta i praca: wiek XIX i XX: zbiór studiów (vol. 6). Warszawa: Wydawnictwo DiG.

Zawistowicz-Adamska, K. (1948), Społeczność wiejska: doświadczenia i rozważania z badań terenowych w Zaborowie. Warszawa: Polski Instytut Służby Społecznej.

Zontini, E. (2004), Italian families and social capital: Rituals and the provision of care in British-Italian transnational families. London: Families & Social Capital ESRC Research Group, London South Bank University.

Zontini, E. (2010), Transnational families, migration and gender: Moroccan and Filipino women in Bologna and Barcelona. Oxford, New York: Berghahn Books.

Kwartalnik ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.