Detencja cudzoziemców jako temat badawczy i wyzwanie metodologiczne

Jacek Schmidt

Abstrakt

Detention of Foreigners as a Research Topic and Methodological Challenge

The paper presents the conceptual and methodological assumptions (research strategies) regarding the project “Space organisation in Polish detention centres for foreigners”. This pioneer research project studies detention centres as a total institution, which so far was outside the area of academic interest. An interdisciplinary, one-year group research project in all six guarded centres for foreigners in Poland involved an original, eclectic concept of studying the organisational culture of total institutions. This concept referred to various theoretical inspirations, such as proxemics, kinesics, symbolic interactionism, morphogenesis theory, the model of patron-client relations, the concept of morality economics, etc.

Keywords: total institutions, detention of foreigners, research strategies, interdisciplinarity

Streszczenie

Tekst zawiera prezentację koncepcji i założeń metodologicznych (strategii badawczych) projektu „Organizacja przestrzeni w polskich ośrodkach detencyjnych dla cudzoziemców”. Jest to pionierskie przedsięwzięcie badawcze realizowane w instytucji totalnej, która do tej pory pozostawała poza oglądem przedstawicieli nauk społecznych. Roczne badania zespołowe, które przeprowadzono we wszystkich sześciu strzeżonych ośrodków dla cudzoziemców w Polsce miały charakter interdyscyplinarny, wymagały opracowania autorskiej, a zarazem eklektycznej koncepcji badania kultury organizacyjnej instytucji totalnej, odwołującej się do różnych inspiracji teoretycznych (proksemika, kinezyka, interakcjonizm symboliczny, teoria morfogenezy, koncepcja „patron-klient”, koncepcja ekonomii moralności i in.).

Słowa kluczowe: instytucja totalna, detencja cudzoziemców, strategie badawcze, interdyscyplinarność / total institutions, detention of foreigners, research strategies, interdisciplinarity
References

Angrosino M. (2010), Badania etnograficzne i obserwacyjne. Przeł. Maja Brzozowska-Brywczyńska, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Angutek D. (2013), Kulturowe wymiary krajobrazu. Antropologiczne studium recepcji przyrody na prowincji: od teorii do empirii, Poznań: Bogucki Wydawnictwo Naukowe.

Archer M.S. (2015), Morfogeneza – ramy wyjaśniające realizmu, „Uniwersyteckie Czasopismo Socjologiczne”, nr 10 (1), s. 16–46.

Archer M.S. (2019), Kultura i sprawczość. Przeł. P. Tomanek, Warszawa: Narodowe Centrum Kultury.

Augé M. (2010), Nie-miejsca. Wprowadzenie do antropologii hipernowoczesności. Przeł. R. Chym­kowski, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Białas J., Klaus W. (red.) (2014), Wciąż za kratami. Raport z monitoringu strzeżonych ośrodków dla cudzoziemców przeprowadzony przez Helsińską Fundację Praw Człowieka oraz Stowarzy­szenie Interwencji Prawnej. Warszawa: HFPC i SIP. https://interwencjaprawna.pl/wp-content/ uploads/wciaz-za-kratami.pdf [data dostępu: 15.12.2019]

Bosworth M. (2014), Inside Migration Detention, Oxford: University Press.

Brudzińska J. (2014), Horyzontalna a wertykalna struktura interdyscyplinarności. Spojrzenie feno­menologiczne, w: Kurczewska J., Lejzerowicz M. (red.), Głosy w sprawie interdyscyplinarności. Socjologowie, filozofowie i inni o pojęciach, podejściach i swych doświadczeniach, Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, s. 251–255.

Certeau M. de, (2008), Wynaleźć codzienność. Sztuki działania. Przeł. Katarzyna Thiel-Jańczuk, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Chuk S. i Latusek-Jurczak D. (2012), Etyka w badaniach jakościowych, w: Dariusz Jemielniak (red.), Badania jakościowe. Podejścia i teorie, tom 1, Warszawa: PWN, s. 23–40.

Creswell John W. (2013), Projektowanie badań naukowych. Metody jakościowe, ilościowe i mie­szane, przeł. Joanna Gilewicz, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Czarniawska B. (2010), Trochę inna teoria organizacji. Organizowanie jako konstrukcja sieci dzia­łań, Warszawa: Wydawnictwo Poltext.

Denzin N.K. (1978), The Research Act. A Theoretical Introduction to Sociological Methods, New York: Mc Graw-Hill.

Denzin N.K. (2014), Interpretive Autoethnography, Los Angeles: Sage.

Eisenstadt S.N., Roniger L. (1984), Patrons, Clients and Friends. Interpersonal Relations and the Structure of Trust in Society, Cambridge: University Press.

Dul A.R. (1995), Komunikacja niewerbalna w teorii i badaniach, w: Alina Kapciak, Leszek Korpo­rowicz i Andrzej Tyszka (red.), Komunikacja międzykulturowa. Zbliżenia i impresje, Warszawa, s. 43–68.

Fassin D. (2005), Compassion and Repression: The Moral Economy of Immigration Policies in France, „Cultural Anthropology”, t. 20, nr 3, s. 362–387.

Flick U. (2011), Jakość w badaniach jakościowych. Przeł. P. Tomanek, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Flynn M.J. i Flynn M.B. (red.) (2017), Challenging Immigration Detention: Academics, Activists and Policy-makers, Cheltenham: Edward Elgar.

Foucault M. (2005), Inne przestrzenie, przeł. Agnieszka Rejniak-Majewska, „Teksty Drugie”, nr 6, s. 117–125.

Goffman E. (2011), Instytucje totalne. O pacjentach szpitali psychiatrycznych i mieszkańcach in­nych instytucji totalnych. Przeł. O. Waśkiewicz, J. Łaszcz, Sopot: Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Goffman E. (2006). Rytuał interakcyjny. Przeł. A. Sulżycka, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Goffman E. (2010), Analiza ramowa. Esej z organizacji doświadczenia. Przeł. S. Burdziej, Kraków: Zakład Wydawniczy NOMOS.

Hall E.T. (2001), Ukryty wymiar, przeł. T. Hołówka, Warszawa: Wydawnictwo Literackie MUZA SA.

Hammersley M., Atkinson P. (2000), Metody badań terenowych. Przeł. S. Dymczyk, Poznań: Zysk i Spółka.

International Association for the Study of Forced Migration (IASFM) Code of ethics: Critical re­flections on research ethics in situations of forced migration – http://iasfm.org/wp-content/uploads/2018/11/IASFM-Research-Code-of-Ethics-2018.pdf

[data dostępu: 1.12.2019]

Jankowska P. (2017), Detencja cudzoziemców w Polsce – granice konfliktu interesów. „Internetowy Przegląd Prawniczy TBSP UJ”, nr 4, s. 152–162.

Klaus W., Rusiłowicz K. (red.) (2012), Migracja to nie zbrodnia. Raport z monitoringu strzeżonych ośrodków dla cudzoziemców, Warszawa: SIP. https://interwencjaprawna.pl/wp-content/uplo­ads/monitoring_osrodkow_strzezonych_2012.pdf [data dostępu: 15.12.2019]

Klein J.T. (2010), A taxonomy of interdyscyplinarity, w: Frodeman R., Klein J.T., Mitcham C. (red.), The Oxford Handbook of Interdyscyplinarity, Oxford: University Press, s. 15–30.

Kostera M. (2013), Antropologia organizacji. Metodologia badań terenowych, Warszawa: Wy­dawnictwo Naukowe UAM.

Kurczewska J. (2014), Autorytet i interdyscyplinarność, w: J. Kurczewska, M. Lejzerowicz (red.), Głosy w sprawie interdyscyplinarności. Socjologowie, filozofowie i inni o pojęciach, podej­ściach i swych doświadczeniach, Warszawa: Wydawnictwo IFiS PAN, s. 273–288.

Labanca N., Ceccorulli M. (2014), Introduction, in: Ceccorulli M., Labanca N. (red.), The EU, Mi­gration and the Politics of Administrative Detention, London-New York: Routledge, s. 1–19.

Lincoln Y.S. (2009), Komisje etyczne i konserwatyzm metodologiczny. Wyzwania dla i ze strony paradygmatu fenomenologicznego. Przeł. K. Podemski, w: Norman K. Denzin i Yvonna S. Lincoln (red.), Metody badań jakościowych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, tom 1, s. 245–279.

Migreurop (2013), Detention of Migrants. The favourite means of migration „management”. „Mi­greurop brief”, nr 2, s. 1–2. http://www.migreurop.org/IMG/pdf/Note_de_MIGREUROP_de­tention_EN_Web.pdf [data dostępu: 15.12.2019]

Miles M.B., Huberman A.M. (2000), Analiza danych jakościowych. Przeł. S. Zabielski, Białystok: Wydawnictwo Uniwersyteckie Trans Humana.

„Przegląd Socjologii Jakościowej” (2014), tom X, nr 3: Autoetnografia – technika, metoda, nowy paradygmat?

Rajtar M., Straczuk J. (red.) (2012), Emocje w kulturze, Warszawa: Wydawnictwo Uniwersytetu Warszawskiego.

Ryan B., Mitsilegas V. (red.) (2010), Extrateritorial Imigration Control. Legal Challenges, Leiden­-Boston: Martinus Nihof Publishers.

Rafalik N. (2012), Cudzoziemcy ubiegający się o nadanie statusu uchodźcy w Polsce – teoria a rzeczywistość (praktyka) (stan prawny na dzień 31 grudnia 2011 r.), CMR Working Papers, No. 55/113.

Seweryn A. (2010), Kodeks etyczny antropologa, w: Katarzyna Kaniowska, Noemi Modnicka (red.), Etyczne problemy badań antropologicznych, Wrocław-Łódź: Polskie Towarzystwo Lu­doznawcze, s. 33–51.

Sieniow T. (2016), Stosowanie alternatyw do detencji cudzoziemców w Polsce w latach 2014– –2015. Raport z monitoringu, Lublin: Instytut na Rzecz Prawa.

Stake R.E. (2009), Jakościowe studium przypadku, w: Denzin N.K., Lincoln Y.S. (red.). Metody badań jakościowych, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, tom I, s. 623–654.

Silverman D. (2008), Interpretacja danych jakościowych. Metody analizy rozmowy, tekstu i inte­rakcji, przeł. Małgorzata Głowacka-Grajper i Joanna Ostrowska, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.

Silverman S.J., Massa E. (2012), Why Immigration Detention is Unique. „Population, Space and Place”, 18: 677–686.

Stanowisko Komitetu Badań nad Migracjami PAN w sprawie dokumentu „Polityka migracyjna Pol­ski” (10 czerwca 2019 r., 70 stron) http://www.kbnm.pan.pl/images/Stanowisko_KBnM_Pol­ska_polityka_migracyjna_03072019.pdf [data dostępu: 15.12.2019]

Sułkowski Ł., Sikorski Cz. (red.) (2014), Metody zarządzania kulturą organizacyjną, Warszawa: Difin SA.

Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o Cudzoziemcach. Dz.U. 2013, poz. 1650.

Yin R.K. (2015), Studium przypadku w badaniach naukowych. Projektowanie i metody. Przeł. J. Gi-lewicz, Kraków: Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Wilsher D. (2014), Immigration Detention. Law, History, Politics. Cambridge: Univeristy Press.

Założenia Polityki Migracyjnej Polski (2019), Red: Zespół do spraw Migracji. Departament Analiz i Polityki Migracyjnej MSWiA. https://interwencjaprawna.pl/wp-content/uploads/2019/06/Polityka-migracyjna-Polski-wersja-ostateczna.pdf [data dostępu: 15.12.2019]

Kwartalnik ukazuje się w sposób ciągły on-line.
Pierwotną wersją czasopisma jest wersja elektroniczna publikowana w internecie.