Kolekcja Czesława Horaina w zbiorach Archiwum Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie jako źródło do badań nad dziejami Polaków w Ziemi Świętej

Artur Patek

Abstrakt
The Czesław Horain collection in the Archive of the Polish Institute and Sikorski Museum in London as a source of studies on the history of Poles in the Holy Land
Czesław Horain (1904–1966), an engineer and amateur historian, resided in Palestine from 1940 until his death, arriving there as a war refugee. He collected materials about Poles in the Holy Land for many years. He was the author of the pioneering unpublished work entitled Bio-bibliografia polsko-palestyńska generalna (A.D. 990–1950), which he wrote in Jerusalem. The biobibliography contains lists of printed works and manuscripts, as well as documentation concerning any Poles who ever visited the Holy Land. The Horain collection, in the form of index cards and the collector’s notes and comments, included over 15,000 items. In 1993, part of the collection, previously kept in Jerusalem, was brought to the Archive of the Polish Institute and Sikorski Museum in London. It is kept in the fonds with the reference number Kol. 551. The article aims to provide a closer look at this fonds, to answer what its subject matter is and what type of materials it contains, as well as where and when the group of documents was created and according to what criteria it was assembled. So far, the collection has not been studied or cited by historians. It should be introduced into scientific circulation because it considerably improves the current state of knowledge about the history of Poles in Palestine.
 
Key words: Czesław Horain, Poles in the Holy Land, Palestine documents referring to Poles, Archive of the Polish Institute and Sikorski Museum
 
Streszczenie:
Czesław Horain (1904–1966), z wykształcenia inżynier, z zamiłowania historyk, przebywał w Palestynie od 1940 r. aż do śmierci. Trafił tam jako uchodźca wojenny. Przez wiele lat zbierał materiały dotyczące Polaków w Ziemi Świętej. W czasie pobytu w Jerozolimie opracował pionierską, ale nieogłoszoną drukiem „Bio-bibliografię polsko-palestyńską generalną (A.D. 990–1950)”. Zawierała ona wykazy prac drukowanych i rękopiśmiennych, a także dokumentację dotyczącą Polaków, którzy kiedykolwiek przewinęli się przez Ziemię Świętą. Biobibliografia, w formie fiszek i materiałów warsztatowych, obejmowała ponad 15 tys. pozycji. W 1993 r. część zbiorów, przechowywana dotąd w Jerozolimie, trafiła do Archiwum Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie. Stanowi zespół oznaczony sygnaturą Kol. 551. Artykuł jest próbą przybliżenia tego zespołu. Stara się odpowiedzieć, co jest przedmiotem zbioru i jakiego rodzaju materiały zawiera, gdzie i kiedy ten zbiór powstał, jakie były kryteria jego gromadzenia. Jak dotąd kolekcja nie została rozpoznana przez badaczy. Powinna wejść w obieg naukowy, ponieważ w znaczącym stopniu uzupełnia stan wiedzy o dziejach Polaków w Palestynie.
Słowa kluczowe: Czesław Horain, Polacy w Ziemi Świętej, palestyńskie polonika, Archiwum Instytutu Polskiego i Muzeum im. gen. Sikorskiego
References
Materiały archiwalne
 
1) Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie Armia Polska na Wschodzie – A VIII 3/3
 
Kolekcja Czesława Horaina – Kol. 551
 
Konsulat Generalny RP w Tel Awiwie – A 49/90
 
2) Biblioteka Polska POSK w Londynie
 
Archiwum Osobowe Emigracji im. Bohdana O. Jeżewskiego
 
Reduta. Instytut – Rps 1297/1
 
3) Biblioteka Polska w Paryżu
 
Korespondencja w sprawie wykonania testamentu Czesława Horaina – Akc. 5957, 7060
 
Czesław Horain. Materiały osobiste, testament – Akc. 6492
 
4) Arolsen Archives. International Center on Nazi Persecution. Digital Collections Online (https://arolsen-archives.org/)
Horain Czesław – H01085
 
5) Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Krakowie
 
Teczka Witolda Horaina – Kr 009/744
 
6) Zbiory autora
 
Czapkiewicz-Bruks H., „Wspomnienia z lat 1939–1947”, Kraków 2013 (mps).
 
Prasa
 
„Dziennik Polski i Dziennik Żołnierza” (Londyn) 1951, 1962
 
„Gazeta Polska” (Jerozolima) 1942, 1947
 
„Polityka” (Warszawa) 1997
 
„Polska Zbrojna” (Warszawa) 1997
 
„Rzeczpospolita” (Warszawa) 1996
 
„Sprawy Bliskiego i Środkowego Wschodu” (Bejrut) 1949
 
„Życie” (Londyn) 1949
 
Monografie, rozprawy
 
Buczek R. (1991), Człowiek do złotych interesów, Warszawa: Towarzystwo Wydawnicze „Rój”.
 
Chmielewski M. (1972), Instytut Wschodni „Reduta”, w: Zarzewski S., Czasy nadziei. Działalność oświatowo-polityczna w JWSW, Londyn: Reduta, s. 143–147.
 
Draus J. (1993), Oświata i nauka polska na Bliskim i Środkowym Wschodzie 1939–1950, Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
 
Frančić M. (1986), Julian Horain i jego korespondencja ze Stanów Zjednoczonych z lat 1871–1880, „Przegląd Polonijny”, z. 4, s. 53–75.
 
Glinka X. (1949), Polacy pod cedrami libańskimi, „Kultura” (Paryż), nr 9, s. 145–150.
 
Klugman A. (1994), Polonica w Ziemi Świętej, Kraków: Wydawnictwo Literackie.
 
Kondracki T. (2004), Jednostki Wojska na Środkowym Wschodzie 1944–1947, „Teki Historyczne” (Londyn), t. 23, s. 230–253.
 
Kościałkowski S. (1949), Polacy a Liban i Syria w toku dziejowym, Bejrut: s.n.
 
Kowalik J. (1960), Zadania prasoznawcze emigracji, „Kultura” (Paryż), nr 11, s. 103–111.
 
Kowalik J. (1965), Czasopiśmiennictwo, w: Terlecki T. (red.), Literatura polska na obczyźnie 1940–1960, T. 2, Londyn: B. Świderski, s. 373–548.
 
Kulecka A. (red.) (2013), Emigracja i środowiska polonijne. Archiwa i archiwalia. Zbiór studiów, Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego.
 
Patek A. (2016), Polska emigracja niepodległościowa w Tel Awiwie po drugiej wojnie światowej (1945–1948), „Studia Środkowoeuropejskie i Bałkanistyczne”, t. XXIV, s. 99–120.
 
Pietrzak J. (2012), Polscy uchodźcy na Bliskim Wschodzie w latach drugiej wojny światowej. Ośrodki. Instytucje. Organizacje, Łódź: Wydawnictwo Uniwersytetu Łódzkiego.
 
Polskie Siły Zbrojne w drugiej wojnie światowej, t. 2, Kampanie na obczyźnie, cz. 2 (1975), Londyn: Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego.
 
Polsko–brytyjska współpraca wywiadowcza podczas II wojny światowej, t. 2, Wybór dokumentów (2005), wybór i oprac. J.S. Ciechanowski, Warszawa: Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych.
 
Smolana K. (2012), Akta konsularne jako źródło do dziejów Polonii, w: Prace Komisji PAU do Badań Diaspory Polskiej, t. 1, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, s. 107–127.
 
Szteinke A.J. (1999), Polscy Bracia Mniejsi w służbie Ziemi Świętej 1342–1995, Poznań: Franciszkanie.
 
Terlecki T. (red.) (1965), Literatura polska na obczyźnie 1940–1960, T. 2, Londyn: B. Świderski.
 
Wrede M. (2012), Kolekcje emigracyjne jako wyzwanie dla kustoszy narodowej pamięci. Na przykładzie Muzeum im. ks. Józefa Jarzębowskiego MIC, Archiwum Instytutu Literackiego Kultura, Spuścizny Samuela Tyszkiewicza i Archiwum Aleksandra Janty, w: Prace Komisji PAU do Badań Diaspory Polskiej, t. 1, Kraków: Polska Akademia Umiejętności, s. 129–146.
 
Wydawnictwa o treści informacyjnej
 
Bibliografia zawartości „Ateneum Wileńskiego” (1983), wstęp H. Łowmiański, zestawił J. Tumelis, „Pamiętnik Kórnicki”, z. 20, s. 227–259.
 
Bibliography of books in Polish or relating to Poland published outside Poland since September 1st, 1939, Vol. III (1966), comp. by J. Zabielska, continued and supplemented by M.L. Danilewicz and H. Choynacka, London: The Polish Library.
 
Encyklopedia Katolicka, t. VII (1997), Lublin: Towarzystwo Naukowe KUL.
 
Eychler B. (1961), Wykaz polskich bibliografii nie opublikowanych (planowanych, opracowywanych i ukończonych), „Biuletyn Instytutu Bibliograficznego”, t. 7, nr 1, s. 1–140.
 
Kowalik J. (1965a), Bibliografia bibliografij, w: Terlecki T. (red.), Literatura polska na obczyźnie 1940–1960, T. 2, Londyn: B. Świderski, s. 645–680.
 
Kowalik J. (1976), Bibliografia czasopism polskich wydanych poza granicami Kraju od września 1939 roku, t. 1, Lublin: Katolicki Uniwersytet Lubelski.
 
Mleczek T. (2012), Archiwum I Szymona Konarskiego – zawartość merytoryczna, „Kronika Zamkowa”, nr 1–2 (63–64), s. 169–188.
 
„Polski Słownik Biograficzny”, t. IX (1960–1961), Wrocław-Warszawa-Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich.
 
Prout B., Tourn Ch. (2009), Archives privées de personnes et de familles: liste des fonds conservés à la Bibliothèque de Genève, département des manuscrits état au 1er août 2009, Genève: Bibliothèque de Genève.
 
Przewodnik po bibliografiach polskich judaików (1992), oprac. K. Pilarczyk, Kraków: Uniwersytet Jagielloński.
 
Przewodnik po zespołach rękopisów Towarzystwa Historyczno-Literackiego i Biblioteki Polskiej w Paryżu (2000), oprac. M. Wrede, M.P. Prokop, J. Pezda, Paryż-Warszawa: Biblioteka Polska w Paryżu – Biblioteka Narodowa w Warszawie.
 
Rocznik Polonii 1958–59 (1958), red. B.O. Jeżewski, London: Taurus.
 
Spis inżynierów elektryków polskich (1936), Warszawa: Związek Polskich Inżynierów Elektryków.
 
Wykaz polskich bibliografii nie opublikowanych (planowanych, opracowywanych i ukończonych), wyd. VI (1988), oprac. J. Pietrzykowska, Warszawa: Biblioteka Narodowa.