Partycypacja polityczna imigrantów w Polsce. Na przykładzie aktywności cudzoziemców w wyborach samorządowych w 2014 r. i 2018 r.

Monika Trojanowska-Strzęboszewska

Abstrakt

Political participation of immigrants in Poland. The case of foreigners’ activity in the local government elections in 2014 and 2018
The issue of political participation of immigrants in Poland is becoming current and is worth reconsidering by the state authorities because of the growing number of immigrants settling in Poland. Due to the structure of immigration to Poland, characterized by the dominance of immigrants coming from outside the European Union, these issues are not subject to EU regulations that apply only to EU citizens. It is an open question whether the Polish authorities will take action to extend certain political rights to immigrants from third countries who have moved the center of their life activities to Poland. The article discusses the issue of political participation of immigrants in Poland on the example of their activity in local elections in 2014 and 2018. The research objective is to identify the key determinants of electoral participation of foreigners and to analyze the data of the National Electoral Commission, showing the actual degree of use by immigrants living in Poland of their electoral rights at the local level (the right to vote and the right to stand for election). The conducted analysis aims to reveal formal and practical possibilities as well as barriers and challenges, especially of a systemic nature, in the field of electoral participation of immigrants in Poland, both those who already have such rights and those who could obtain these rights.

Keywords: political participation, electoral participation, immigrants, municipal election, election rights, citizens of the European Union

Streszczenie

Zagadnienie partycypacji politycznej imigrantów w Polsce nabiera aktualności i warte jest ponownego rozważenia przez władze państwowe wraz z rosnącą liczbą imigrantów osiedlających się w Polsce. Z uwagi na strukturę imigracji do Polski, charakteryzującą się dominacją imigrantów pochodzących spoza Unii Europejskiej, kwestie te nie podlegają regulacjom unijnym, odnoszącym się wyłącznie do obywateli UE. Otwartym pozostaje pytanie czy polskie władze podejmą działania w kierunku obejmowania wybranymi prawami politycznymi także imigrantów z krajów trzecich, którzy przenieśli centrum swojej aktywności życiowej do Polski. W artykule podjęty został temat partycypacji politycznej imigrantów w Polsce na przykładzie ich aktywności w wyborach lokalnych w 2014 i 2018 r. Jego zasadniczym celem badawczym jest identyfikacja kluczowych uwarunkowań partycypacji wyborczej cudzoziemców oraz analiza danych Państwowej Komisji Wyborczej, ukazujących rzeczywisty stopień korzystania przez cudzoziemców mieszkających w Polsce z przysługujących im praw wyborczych na poziomie lokalnym (prawa wybierania i prawa do kandydowania). Przeprowadzone analizy posłużyły ujawnieniu możliwości, barier i wyzwań, formalnych i praktycznych, zwłaszcza natury systemowej, w zakresie partycypacji wyborczej imigrantów w Polsce, zarówno tych, którym takie prawa już przysługują, jak i tych, którzy prawa te mogliby uzyskać.

Słowa kluczowe: partycypacja polityczna, partycypacja wyborcza, cudzoziemcy, wybory samorządowe, prawa wyborcze, obywatele UE
References
Annex. Common basic principles for immigrant integration policy in the European Union (2004), w: Council of the European Union, Press Release 2618th Council Meeting Justice and Home Affairs, Brussels 19 November 2004.
 
Carens J.H. (1994), Cultural adaptation and integration. Is Quebec a model for Europe?, w: Bauböck R. (red.), From aliens to citizens. Redefining of status of immigrants in Europe, Aldershot: Ashgate.
 
Castles S., Miller M.J. (2011), Migracje we współczesnym świecie, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
 
Council of Europe (1997), European Convention on Nationality, Strasburg, “European Treaty Series” No. 166, https://rm.coe.int/168007f2c8.html (dostęp: 12.11.2019).
 
Council of Europe, Chart of signatures and ratifications of Treaty 144. Convention on the Participation of Foreigners in Public Life at Local Level. Status as of 06/09/2019, https://www.coe.int/en/web/conventions/full-list/-/conventions/treaty/144/signatures?p_auth=mG36ZkTN.html (dostęp: 06.09.2019).
 
Dalton R.J., Klingemann H-D. (2010), Obywatele a zachowania polityczne, w: Dalton, R. J., Klingemann H.-D. (red.), Zachowania polityczne, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN.
 
Dyrektywa Rady 94/80/WE z dnia 19 grudnia 1994 r. ustanawiającej szczegółowe zasady korzystania z prawa głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych przez obywateli Unii zamieszkałych w Państwie Członkowskim, którego nie są obywatelami, Dz. Urz. UE L 368, 31.12.1994.
 
European Commission, Communication form the Commission to the Council, the European Parliament, the European Economic and Social Committee and the Committee of Regions on Immigration, Integration and Employment, COM(2003) 336 final, 3 June 2003.
 
European Commission, Flash Eurobarometer Report 430. European Union Citizenship, March 2016, https://ec.europa.eu/commfrontoffice/publicopinion/index.cfm/Survey/getSurveyDetail/instruments/FLASH/surveyKy/2101.html (dostęp: 06.09.2019).
 
European Economic and Social Committee, Opinion on Immigration in the EU and Integration Policies: Co-operation between Regional and Local Governments and Civil Society Organisations, SOC/219, 13 September 2006.
 
European Parliament, Report on the Communication from the Commission on Immigration, Integration and Employment (COM(2003) 336- 2003/2147(INI)), A5-0445/2003.
 
Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej, Dz. Urz. UE C 326, 26.10.2012.
 
Komisja Europejska, Sprawozdanie dla Parlamentu Europejskiego, Rady, Europejskiego Komitetu Społeczno-Ekonomicznego i Komitetu Regionów w sprawie stosowania dyrektywy 94/80/WE ustanawiającej szczegółowe warunki wykonywania prawa głosowania i kandydowania w wyborach lokalnych, COM(2018) 44 final, Bruksela (25.1.2019).
 
Lesińska M. (2013), Inkluzja polityczna imigrantów we współczesnej Europie, Warszawa: Wydawnictwo Naukowe Scholar.
 
Państwowa Komisja Wyborcza, Wybory samorządowe 2014, https://samorzad2014.pkw.gov.pl/359_Rady_gmin.html (dostęp: 20.10.2019).
 
Państwowa Komisja Wyborcza, Wybory samorządowe 2014. Kandydaci, https://samorzad2014.pkw.gov.pl/343_Kandydaci.html (dostęp: 21.07.2019).
 
Państwowa Komisja Wyborcza, Wybory samorządowe 2018, https://wybory2018.pkw.gov.pl/pl/frekwencja/2110#f1000000.html (dostęp: 20.10.2019).
 
Państwowa Komisja Wyborcza, Wybory samorządowe 2018. Dane w arkuszach. Kandydaci do rad, https://wybory2018.pkw.gov.pl/pl/dane-w-arkuszach.html (dostęp: 02.09.2019).
 
Państwowa Komisja Wyborcza, Wyjaśnienia dotyczące zasad finansowania kampanii wyborczej w wyborach organów jednostek samorządu terytorialnego, zarządzonych na dzień 21 października 2018 r., https://pkw.gov.pl/pliki/1534246806_ZKF-811-3-18.pdf (dostęp: 26.11.2019).
 
Pudzianowska D. (2014), Prawa wyborcze i inne prawa polityczne cudzoziemców z państw trzecich w Polsce, w: Łodziński, S., Pudzianowska, D., Szaranowicz-Kusz, M. (red.), Prawa wyborcze dla cudzoziemców – tak czy nie?, Warszawa: Międzynarodowa Organizacja do spraw Migracji, Instytut Socjologii UW.
 
Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (2008), w: Traktat z Lizbony. Ujednolicony tekst Aktów Podstawowych Unii Europejskiej, wybór i wprowadzenie R. Bujalski, P. Błędzki, Warszawa: Oficyna Wolters Kluwer.
 
Trojanowska-Strzęboszewska M. (2019), Polityzacja imigracji w Polsce – wyzwania koncepcyjne, w: Adamczyk, A., Sakson, A., Trosiak, C. (red.), Migranci i mniejszości jako obcy i swoi w przestrzeni polityczno-społecznej, Poznań: Wydawnictwo UAM.
 
Trojanowska-Strzęboszewska M. (2013), Prawo do udziału w wyborach na szczeblu lokalnym jako forma partycypacji politycznej imigrantów. Polska na tle innych krajów europejskich, „Political P. Preferencje Polityczne” nr 7.
 
Urząd do spraw Cudzoziemców, Statystyki. Aktualne dokumenty. Pobyt stały. 2018, https://migracje.gov.pl/statystyki/zakres/polska/typ/dokumenty/widok/mapa/typDokumentu/8/rok/2018/kraj/UA/?x=0.8873&y=1.3043&level=1.html (dostęp: 1.12.2019).
 
Ustawa z dnia 2 kwietnia 2009 r. o obywatelstwie polskim, Dz.U. z 2012 poz. 161.
 
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy – Ordynacja wyborcza do rad gmin, rad powiatów i sejmików województw oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. 2004 nr 102, poz. 1055.
 
Ustawa z dnia 27 czerwca 1997 r. o partiach politycznych, Dz. U 1997 Nr 98 poz. 604.
 
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. – Kodeks Wyborczy, Dz.U. z 2019 r., poz. 684.
 
Ustawa z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz. U. Nr 144, poz. 1043 z późn. zmianami) wraz z aktami wykonawczymi.